Οι Προεδρικές Εκλογές του 2028 μπορεί να απέχουν ακόμη χρονικά, όμως, από προεκλογικής άποψης, έχουν ήδη αρχίσει. Ένα σημαντικό στοιχείο της νέας προεκλογικής πραγματικότητας είναι ότι η Αννίτα Δημητρίου δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως Πρόεδρος της Βουλής ή ως Πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού, αλλά ως πιθανή διεκδικήτρια της Προεδρίας της Δημοκρατίας. Η ίδια έχει αποφύγει μέχρι σήμερα μια σαφή δημόσια ανακοίνωση της υποψηφιότητάς της. Παράλληλα, όμως, οι δημόσιες τοποθετήσεις της, η πολιτική της δραστηριότητα και, κυρίως, η θέση της ότι ο ΔΗΣΥ θα κατέλθει με δικό του υποψήφιο στις Προεδρικές του 2028 δημιουργούν ένα σαφές πολιτικό πλαίσιο.
Η εξέλιξη αυτή δεν είναι τυχαία. Τα αποτελέσματα των Βουλευτικών Εκλογών του 2026 άλλαξαν σημαντικά τον κομματικό χάρτη. Ο ΔΗΣΥ παρέμεινε πρώτη πολιτική δύναμη, με περίπου 27,2%, ενώ το ΑΚΕΛ κινήθηκε γύρω στο 23,8%. Την ίδια στιγμή, το ΕΛΑΜ ενίσχυσε περαιτέρω την παρουσία του, ενώ νέα πολιτικά σχήματα και κινήσεις κατέγραψαν αξιοσημείωτες επιδόσεις. Το Κέντρο εμφανίζεται περισσότερο κατακερματισμένο και το παραδοσιακό μοντέλο των μεγάλων κομματικών συνεργασιών δεν έχει πλέον την ίδια αυτονόητη ισχύ.
Η πολιτική υποδομή
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Αννίτα Δημητρίου διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: δεν χρειάζεται να δημιουργήσει από το μηδέν πολιτική υποδομή. Την έχει ήδη. Είναι επικεφαλής του ΔΗΣΥ, έχει πίσω της έναν από τους ισχυρότερους κομματικούς μηχανισμούς της Κυπριακής Δημοκρατίας και έχει αποκτήσει σημαντική θεσμική αναγνωρισιμότητα μέσα από την πενταετή παρουσία της στην Προεδρία της Βουλής. Η επανεκλογή της ως επικεφαλής του ψηφοδελτίου του ΔΗΣΥ στη Λάρνακα στις Βουλευτικές Εκλογές του 2026 ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την προσωπική της πολιτική θέση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο δρόμος προς το Προεδρικό Μέγαρο είναι ανοικτός. Αντιθέτως. Το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα της Αννίτας Δημητρίου είναι να μετατρέψει την κομματική ισχύ του ΔΗΣΥ σε προσωπική, παγκύπρια πολιτική δυναμική. Διότι στις Προεδρικές δεν κερδίζει το κόμμα. Κερδίζει ο υποψήφιος. Η ίδια έχει ήδη αντιληφθεί αυτή τη διαφορά. Η δήλωσή της ότι ο ΔΗΣΥ θα έχει δικό του υποψήφιο στις Προεδρικές του 2028 και η επισήμανση ότι τα αποτελέσματα των Βουλευτικών δεν μπορούν να μεταφερθούν μηχανιστικά στις Προεδρικές δείχνουν ακριβώς αυτή την επίγνωση. Κάθε προεδρική εκλογή δημιουργεί διαφορετικές συμμαχίες, διαφορετικά διλήμματα και διαφορετικές προσωπικές δυναμικές.
Κομματική versus πολυσυλλεκτική
Το κρίσιμο ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι αν η Δημητρίου μπορεί να εξασφαλίσει τη στήριξη του ΔΗΣΥ. Εφόσον είναι η επίσημη επιλογή της παράταξης, αυτό είναι το λιγότερο δύσκολο. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να υπερβεί τα όρια του ΔΗΣΥ. Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ευκαιρία της. Η Αννίτα Δημητρίου έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από την παραδοσιακή εικόνα της ηγεσίας του Δημοκρατικού Συναγερμού. Είναι νεότερη, είναι γυναίκα, διαθέτει σημαντική θεσμική εμπειρία και έχει καλλιεργήσει δημόσιο προφίλ περισσότερο συναινετικό από εκείνο που συνδέθηκε κατά περιόδους με τις εσωκομματικές αντιπαραθέσεις του ΔΗΣΥ. Η Προεδρία της Βουλής τής έδωσε επίσης τη δυνατότητα να εμφανίζεται όχι μόνο ως κομματικό στέλεχος, αλλά και ως θεσμικός παράγοντας του πολιτεύματος. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντικό το 2028.
Η κυπριακή κοινωνία εμφανίζει ολοένα μεγαλύτερη κόπωση από τον παραδοσιακό κομματισμό. Η απαίτηση για αποτελεσματικό κράτος, διαφάνεια, κοινωνική δικαιοσύνη, αξιοκρατία και λογοδοσία υπερβαίνει πλέον τις κλασικές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές. Ένας υποψήφιος που θα κατορθώσει να εκφράσει αυτή την ανάγκη χωρίς να αποκοπεί από την κομματική του βάση θα έχει σημαντικό πλεονέκτημα. Η Δημητρίου μπορεί να επιχειρήσει ακριβώς αυτό, δηλαδή να είναι ταυτόχρονα η υποψήφια της παράταξης και η υποψήφια της πολιτικής ανανέωσης. Εδώ, όμως, θα πρέπει να αντιμετωπίσει και τη μεγαλύτερη παγίδα. Αν η υποψηφιότητά της περιοριστεί σε μια καθαρά κομματική αναμέτρηση με το ΑΚΕΛ ή σε μια εσωτερική μάχη διαδοχής στον χώρο της Δεξιάς και του Κέντρου, η δυναμική της θα περιοριστεί σημαντικά. Αντίθετα, αν καταφέρει να παρουσιάσει μια ευρύτερη πολιτική πρόταση, η οποία θα απευθύνεται στους μετριοπαθείς ψηφοφόρους του Κέντρου, στους απογοητευμένους ψηφοφόρους της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, αλλά και σε πολίτες που δεν αυτοτοποθετούνται πλέον αυστηρά σε κομματικά στρατόπεδα, τότε οι προοπτικές της αλλάζουν δραματικά.
Ο παράγοντας Νίκος Χριστοδουλίδης
Εδώ πρέπει να υπολογιστεί και ο παράγοντας Νίκος Χριστοδουλίδης. Ο νυν Πρόεδρος, εφόσον αποφασίσει να διεκδικήσει δεύτερη θητεία, θα διαθέτει το σημαντικό πλεονέκτημα της προεδρικής ιδιότητας. Θα διαθέτει επίσης τη δυνατότητα να διεκδικήσει εκ νέου τον χώρο του Κέντρου. Το ερώτημα είναι πόσο μεγάλο μέρος αυτού του χώρου θα μπορεί να συγκρατήσει μέχρι το 2028. Η Δημητρίου, επομένως, δεν θα χρειαστεί απλώς να πείσει τους ψηφοφόρους του ΔΗΣΥ. Θα πρέπει να πείσει και ένα τμήμα εκείνων που ψήφισαν τον Χριστοδουλίδη το 2023, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι θα επαναλάβουν την επιλογή τους. Θα πρέπει, επίσης, να διεκδικήσει ψηφοφόρους του Κέντρου και ανεξάρτητους πολίτες που δεν επιθυμούν επιστροφή στις παλιές κομματικές αντιπαραθέσεις.
Ο παράγοντας Αβέρωφ Νεοφύτου
Υπάρχει, ωστόσο, ένας ακόμη παράγοντας που δεν μπορεί να αγνοηθεί, και αυτός είναι ο Αβέρωφ Νεοφύτου. Η πιθανότητα εσωτερικής αντιπαράθεσης για το χρίσμα του ΔΗΣΥ αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη βραχυπρόθεσμη απειλή για τη δυναμική της Δημητρίου. Η παράταξη έχει ήδη βιώσει τις συνέπειες της εσωτερικής σύγκρουσης των προηγούμενων χρόνων. Μια νέα εσωτερική αναμέτρηση, εάν εξελιχθεί σε προσωπική σύγκρουση, θα μπορούσε να αποδυναμώσει όχι μόνο τον έναν υποψήφιο, αλλά ολόκληρο τον ΔΗΣΥ. Αντίθετα, αν υπάρξει έγκαιρη και καθαρή διαδικασία επιλογής και, στη συνέχεια, ενότητα, η Δημητρίου θα ξεκινήσει από εξαιρετικά ισχυρή βάση. Ο ΔΗΣΥ παραμένει η μεγαλύτερη εκλογική δύναμη της χώρας και διαθέτει οργανωτική παρουσία, στελεχικό δυναμικό και εκλογική εμπειρία που κανένας ανεξάρτητος υποψήφιος δεν μπορεί εύκολα να αντιγράψει.
Ο παράγοντας Ανδρέας Μαυρογιάννης
Από την άλλη πλευρά, η περίπτωση του Ανδρέα Μαυρογιάννη παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση. Ο Μαυρογιάννης διαθέτει εξαιρετικά ισχυρό διπλωματικό και διεθνοπολιτικό κεφάλαιο, αλλά πρέπει να υπερβεί την εικόνα του υποψηφίου που συνδέεται πρωτίστως με το ΑΚΕΛ. Η Δημητρίου αντιμετωπίζει το αντίστροφο πρόβλημα: διαθέτει ισχυρό κομματικό μηχανισμό, αλλά πρέπει να υπερβεί την εικόνα της υποψηφίου του ΔΗΣΥ. Και, πολιτικά, το δεύτερο μπορεί να είναι ευκολότερο, εφόσον το πρόσωπο της υποψηφίου έχει μεγαλύτερη απήχηση από την κομματική ταυτότητα.
Το Κυπριακό
Ένα άλλο μεγάλο ερώτημα αφορά το Κυπριακό. Η Προεδρία της Δημοκρατίας δεν είναι απλώς διαχείριση της εσωτερικής πολιτικής. Ο Πρόεδρος είναι ο ανώτατος διαπραγματευτής της Κυπριακής Δημοκρατίας και ο βασικός φορέας της εξωτερικής της πολιτικής. Η Δημητρίου θα πρέπει, συνεπώς, να αποδείξει ότι διαθέτει όχι μόνο κοινοβουλευτική και κομματική εμπειρία, αλλά και στρατηγική επάρκεια σε ζητήματα διεθνών σχέσεων, Ευρωπαϊκής Ένωσης, ασφάλειας και Κυπριακού. Αν μέχρι το 2028 έχει κατορθώσει να αποκτήσει ισχυρό προσωπικό αποτύπωμα σε αυτά τα πεδία, το σημερινό θεσμικό της προφίλ μπορεί να μετατραπεί σε προεδρικό προφίλ. Αν όχι, οι αντίπαλοί της θα επιχειρήσουν να την παρουσιάσουν ως επιτυχημένη κομματική και κοινοβουλευτική ηγέτιδα, αλλά όχι ως έτοιμη Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Η δημοσκοπική εικόνα
Σήμερα, χωρίς να υπάρχει ακόμη σαφής εικόνα για την τελική αναμέτρηση του 2028, θα ήταν παρακινδυνευμένο να αποδοθούν στην Αννίτα Δημητρίου συγκεκριμένα ποσοστά εκλογικής επίδοσης ή πιθανότητες εισόδου στον δεύτερο γύρο. Το μόνο ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι διαθέτει ήδη σημαντικά πολιτικά ερείσματα και ότι, εφόσον επιλεγεί από τον ΔΗΣΥ, θα ξεκινήσει την προεκλογική μάχη από μια ισχυρή κομματική βάση. Εντούτοις, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόσφατη μέτρηση της IMR για τον REPORTER, η οποία καταγράφει την Αννίτα Δημητρίου να προηγείται στις προτιμήσεις των μελών του ΔΗΣΥ για το κομματικό χρίσμα, έναντι του Αβέρωφ Νεοφύτου. Η μέτρηση αυτή έχει πολιτική αξία, αλλά δεν πρέπει να παρερμηνεύεται ως πρόβλεψη των Προεδρικών Εκλογών. Καταγράφει τη δυναμική στο εσωτερικό του ΔΗΣΥ και όχι την αποδοχή των υποψηφίων από το σύνολο του κυπριακού εκλογικού σώματος.
Η ουσιαστική διαπίστωση, επομένως, είναι ποιοτική και όχι αριθμητική. Η Δημητρίου βρίσκεται σήμερα σε θέση ισχύος για τη διεκδίκηση του χρίσματος, αλλά η πραγματική δοκιμασία θα αρχίσει την επόμενη ημέρα της εσωκομματικής επιλογής. Εκεί θα κριθεί κατά πόσο μπορεί να μετατρέψει την κομματική της επιρροή σε ευρύτερη κοινωνική αποδοχή. Αυτό θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες που σήμερα παραμένουν ανοικτοί: την τελική μορφή της υποψηφιότητας του ΔΗΣΥ, τη σχέση της με τον Αβέρωφ Νεοφύτου και τους υπόλοιπους ενδιαφερομένους, την πορεία της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, τις εξελίξεις στο Κυπριακό, τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες του 2027-2028, αλλά και τη δυνατότητα δημιουργίας ευρύτερων συμμαχιών. Ήδη η ίδια η Δημητρίου έχει τοποθετηθεί υπέρ μιας ευρύτερης κεντροδεξιάς συμμαχίας, ενώ έχει ξεκαθαρίσει ότι ο ΔΗΣΥ θα έχει δική του πρόταση για τις Προεδρικές και δεν θα στηρίξει τον Νίκο Χριστοδουλίδη.
Υπό αυτή την έννοια, η Αννίτα Δημητρίου δεν είναι σήμερα «φαβορί» με την έννοια μιας προδιαγεγραμμένης εκλογικής νίκης. Είναι, όμως, μία από τις πολιτικές προσωπικότητες που έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε κεντρικούς πρωταγωνιστές της αναμέτρησης. Και αυτή είναι ουσιαστικότερη διαπίστωση από οποιοδήποτε αυθαίρετο ποσοστό. Το 2028 απέχει ακόμη αρκετά, ώστε μια σημερινή πρόβλεψη να μπορεί εύκολα να διαψευστεί. Αυτό που μπορεί να αξιολογηθεί από τώρα είναι η αφετηρία. Και η αφετηρία της Δημητρίου είναι ισχυρή: είναι η ηγεσία του ΔΗΣΥ, η θεσμική παρουσία στην Προεδρία της Βουλής, η προσωπική αναγνωρισιμότητα και, σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις, η σημαντική επιρροή στη βάση του κόμματος. Το ζητούμενο πλέον είναι αν όλα αυτά μπορούν να μετατραπούν σε ένα πολιτικό ρεύμα που θα υπερβαίνει τα στενά όρια της παράταξης.
Συμπερασματικά, η Αννίτα Δημητρίου δεν βρίσκεται πλέον στην περιφέρεια της συζήτησης για το 2028. Βρίσκεται στο επίκεντρό της. Το μεγάλο της στοίχημα δεν θα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να ηγηθεί του ΔΗΣΥ. Αυτό το έχει ήδη αποδείξει. Θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να ηγηθεί μιας χώρας όπου κανένα κόμμα δεν μπορεί πλέον να κερδίσει από μόνο του την Προεδρία. Αν κατορθώσει να μετατρέψει τον ΔΗΣΥ από εκλογικό μηχανισμό σε αφετηρία μιας ευρύτερης κοινωνικής συμμαχίας, τότε η υποψηφιότητά της μπορεί να αποκτήσει πραγματική δυναμική εξουσίας. Αν, αντίθετα, εγκλωβιστεί στη λογική μιας ακόμη κομματικής αναμέτρησης, το πλεονέκτημά της μπορεί να μετατραπεί σε περιορισμό. Το 2028, επομένως, η Αννίτα Δημητρίου δεν θα αναμετρηθεί μόνο με τους αντιπάλους της. Θα αναμετρηθεί και με τα όρια του ίδιου του κόμματός της. Και ακριβώς από την ικανότητά της να τα υπερβεί θα κριθεί αν θα είναι απλώς η υποψήφια του ΔΗΣΥ ή η επόμενη Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
*Πανεπιστημιακού-ανθρωπολόγου, πρώην πρύτανη
