Οι Προεδρικές Εκλογές του 2028 έχουν αρχίσει να διαμορφώνουν το πολιτικό σκηνικό πολύ νωρίτερα από την επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου. Και μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες εξελίξεις είναι η σαφής πλέον πρόθεση του Αβέρωφ Νεοφύτου να διεκδικήσει εκ νέου την Προεδρία της Δημοκρατίας. Η επιστροφή του στη διεκδίκηση πέραν μιας προσωπικής φιλοδοξίας, εμπλέκει άμεσα το μέλλον του Δημοκρατικού Συναγερμού, τη σχέση της παράταξης με τον Νίκο Χριστοδουλίδη, την εσωκομματική αναμέτρηση με την Αννίτα Δημητρίου και, τελικά, ολόκληρη την αρχιτεκτονική των συμμαχιών που θα συγκροτηθούν μέχρι το 2028.
Ο Αβέρωφ Νεοφύτου διαθέτει ένα πλεονέκτημα που ελάχιστοι υποψήφιοι μπορούν να αποκτήσουν, που είναι το γεγονός ότι έχει ήδη περάσει από την κορυφαία εκλογική δοκιμασία. Γνωρίζει το Προεδρικό, γνωρίζει τον μηχανισμό του ΔΗΣΥ, γνωρίζει την κομματική βάση, τις επαρχιακές οργανώσεις, τα στελέχη και τις ισορροπίες της παράταξης. Για δεκαετίες υπήρξε ένα από τα κεντρικότερα πρόσωπα της κυπριακής Δεξιάς και διετέλεσε αρχηγός του ΔΗΣΥ. Δεν είναι, επομένως, ένας υποψήφιος που θα χρειαστεί να δημιουργήσει πολιτικό κεφάλαιο από το μηδέν.
Το υπόβαθρο του ΔΗΣΥ
Το γεγονός ότι ο ΔΗΣΥ παραμένει η ισχυρότερη πολιτική δύναμη μετά τις Βουλευτικές Εκλογές του 2026 προσφέρει επιπλέον σημαντικό υπόβαθρο. Η παράταξη διατήρησε την πρώτη θέση, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι, παρά τις εσωτερικές αναταράξεις και την αποχώρηση ή μετακίνηση ψηφοφόρων προς άλλες κατευθύνσεις, διαθέτει ακόμη ισχυρό οργανωτικό και εκλογικό μηχανισμό. Αυτό αποτελεί για κάθε υποψήφιο του ΔΗΣΥ σημαντικό πλεονέκτημα.
Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πρώτο μεγάλο παράδοξο της υποψηφιότητας Νεοφύτου. Το 2023 είχε επίσης πίσω του τον ΔΗΣΥ. Και όμως δεν κατάφερε να περάσει στον δεύτερο γύρο. Η αποτυχία εκείνη δεν μπορεί να διαγραφεί από την πολιτική μνήμη ούτε να αντιμετωπιστεί ως μια απλή συγκυριακή παρένθεση. Ο Νεοφύτου έλαβε τότε σημαντική εκλογική στήριξη, αλλά βρέθηκε εκτός δεύτερου γύρου, ενώ η Προεδρία τελικά κρίθηκε μεταξύ Νίκου Χριστοδουλίδη και Ανδρέα Μαυρογιάννη. Επομένως, το κεντρικό ερώτημα για το 2028 δεν είναι αν ο Αβέρωφ Νεοφύτου μπορεί να επανασυσπειρώσει τον ΔΗΣΥ. Είναι αν μπορεί να κάνει κάτι που δεν κατόρθωσε το 2023, δηλαδή να μετατρέψει την κομματική του βάση σε πολύ ευρύτερη κοινωνική συμμαχία. Και αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο.
Η σημερινή εσωκομματική πραγματικότητα του ΔΗΣΥ καθιστά το πρόβλημα ακόμη πιο σύνθετο. Η Αννίτα Δημητρίου έχει καταστεί ο βασικός αντίπαλος του Νεοφύτου για το κομματικό χρίσμα. Η πρόσφατη δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε στις αρχές Σεπτεμβρίου σε 700 μέλη του ΔΗΣΥ, καταγράφει σαφές προβάδισμα της Δημητρίου έναντι του Νεοφύτου σε ενδεχόμενη εσωκομματική αναμέτρηση. Η Δημητρίου συγκεντρώνει 48%, έναντι 36% του Νεοφύτου, ενώ στο ερώτημα ποιος θεωρείται καταλληλότερος για την Προεδρία η διαφορά επίσης παραμένει υπέρ της Προέδρου του ΔΗΣΥ.
Η δημοσκόπηση αυτή δεν αποτελεί ασφαλή πρόβλεψη ούτε για το αποτέλεσμα της εσωκομματικής διαδικασίας ούτε, πολύ περισσότερο, για τις Προεδρικές του 2028. Αποτελεί όμως ένα σημαντικό στιγμιότυπο της σημερινής ψυχολογίας της συναγερμικής βάσης. Και το μήνυμα είναι σαφές: ο Νεοφύτου εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρό έρεισμα, αλλά η Δημητρίου εμφανίζεται σήμερα ως η υποψηφιότητα που ένα μεγαλύτερο τμήμα της βάσης θεωρεί εκλέξιμη και ικανή να διευρύνει την απήχηση του κόμματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εσωκομματική μάχη έχει κριθεί. Κάθε άλλο. Ο Νεοφύτου διαθέτει σημαντικό προσωπικό δίκτυο και πολιτική εμπειρία. Επιπλέον, μια εσωκομματική εκλογή δεν είναι δημοσκόπηση. Είναι διαδικασία κινητοποίησης. Και στην κινητοποίηση ο πρώην πρόεδρος του ΔΗΣΥ γνωρίζει πολύ καλά να κινείται.
«Πολιτική επιστροφή»
Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, βρίσκεται αλλού. Είναι η εικόνα της «πολιτικής επιστροφής». Ο Νεοφύτου θα πρέπει να πείσει την κοινωνία ότι δεν επιστρέφει απλώς για να ολοκληρώσει μια προσωπική πολιτική διαδρομή που διακόπηκε το 2023. Θα πρέπει να παρουσιάσει ένα νέο πολιτικό αφήγημα. Το επιχείρημα «διαθέτω περισσότερη εμπειρία» είναι ισχυρό, αλλά από μόνο του δεν αρκεί. Η κοινωνία δεν ψηφίζει μόνο εμπειρία. Ψηφίζει προσδοκία, αλλαγή, ασφάλεια, προοπτική. Το 2028 θα πρέπει, επομένως, να εμφανιστεί όχι ως ο Αβέρωφ του 2023, αλλά ως ένας πολιτικός που έχει επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του και έχει καταλήξει σε μια νέα πρόταση διακυβέρνησης. Σε αυτό το σημείο, η πολιτική του εμπειρία μπορεί να γίνει πραγματικό πλεονέκτημα. Αν η οικονομία, η ενεργειακή ασφάλεια, η διεθνής αστάθεια και το Κυπριακό κυριαρχήσουν στην προεκλογική ατζέντα, ο Νεοφύτου διαθέτει τις γνώσεις και την πολιτική εμπειρία για να διεκδικήσει το προφίλ του υποψηφίου της σοβαρής διακυβέρνησης. Ιδιαίτερα κρίσιμο θα είναι το Κυπριακό. Αν μέχρι το 2028 υπάρξει ουσιαστική κινητικότητα ή ακόμη και συμφωνία σε βασικές παραμέτρους μιας λύσης, το ζήτημα μπορεί να ανατρέψει πλήρως τις σημερινές πολιτικές ισορροπίες. Ήδη η συζήτηση γύρω από το Κυπριακό επηρεάζει τις εσωτερικές ισορροπίες του ΔΗΣΥ και τη στάση της βάσης απέναντι στους πιθανούς υποψηφίους. Εδώ προκύπτει και ο πιο ενδιαφέρων παράγοντας της υποψηφιότητας Νεοφύτου: η σχέση του με τον Νίκο Χριστοδουλίδη.
Η επιρροή Χριστοδουλίδη
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης διατηρεί σημαντική επιρροή στη συναγερμική δεξαμενή, παρά την απόφαση του ΔΗΣΥ να ακολουθήσει αυτόνομη πορεία στις Προεδρικές. Η πρόσφατη μέτρηση δείχνει ότι ένα σημαντικό τμήμα της βάσης του κόμματος εξακολουθεί να τον βλέπει θετικά ως πιθανή επιλογή, ενώ στο υποθετικό σενάριο μιας αναμέτρησης όπου συμμετέχει και ο Πρόεδρος, οι αποστάσεις μεταξύ των πιθανών επιλογών του ΔΗΣΥ περιορίζονται αισθητά. Ο Νεοφύτου έχει μάλιστα αφήσει ανοικτό ένα πολιτικά ιδιαίτερα σημαντικό ενδεχόμενο, ότι σε περίπτωση σημαντικής συμφωνίας στο Κυπριακό, θα μπορούσε να στηρίξει τον Χριστοδουλίδη. Αυτή η θέση προσθέτει μια επιπλέον διάσταση στη στρατηγική του. Από τη μία διεκδικεί το κομματικό χρίσμα. Από την άλλη δεν αποκλείει μια διαφορετική πολιτική εξέλιξη εάν το Κυπριακό μεταβάλει ριζικά τα δεδομένα. Πρόκειται για στρατηγική που μπορεί να αποδειχθεί είτε πολύ έξυπνη είτε πολιτικά επικίνδυνη. Έξυπνη, επειδή διατηρεί ανοικτούς διαύλους. Επικίνδυνη, επειδή ένας υποψήφιος που διεκδικεί το χρίσμα του ΔΗΣΥ πρέπει να πείσει πρώτα τη βάση ότι πιστεύει στη δική του υποψηφιότητα. Και εδώ βρίσκεται το λεπτότερο σημείο της μάχης.
Αυτόνομη κομματική υποψηφιότητα
Ο ΔΗΣΥ θέλει δικό του υποψήφιο. Η πρόσφατη μέτρηση καταγράφει ότι 58% των μελών προτιμά αυτόνομη κομματική υποψηφιότητα, ενώ 26% θα προτιμούσε στήριξη του Χριστοδουλίδη. Αυτό σημαίνει ότι ο Νεοφύτου δεν μπορεί να αγνοήσει τη σαφή τάση της βάσης υπέρ της αυτονομίας του κόμματος. Ταυτόχρονα, όμως, η ύπαρξη σημαντικού ρεύματος υπέρ του Προέδρου δείχνει ότι η συναγερμική παράταξη δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από το στρατηγικό δίλημμα του 2023. Και αυτό ακριβώς μπορεί να κρίνει τη μάχη Νεοφύτου-Δημητρίου. Η Αννίτα Δημητρίου έχει σήμερα το πλεονέκτημα της ανανέωσης και της θεσμικής παρουσίας. Ο Νεοφύτου έχει το πλεονέκτημα της εμπειρίας και του πολιτικού βάθους. Εκείνη πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να κυβερνήσει. Εκείνος πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να αλλάξει. Το δεύτερο είναι πιθανώς δυσκολότερο. Υπάρχει ακόμη ένας κίνδυνος, που είναι η εσωκομματική ρήξη. Αν η μάχη για το χρίσμα μετατραπεί σε προσωπική σύγκρουση, ο ΔΗΣΥ μπορεί να εξέλθει τραυματισμένος. Η πρόσφατη δημοσκόπηση καταγράφει ότι ένα σημαντικό τμήμα της βάσης δεν είναι απολύτως βέβαιο ότι θα ακολουθήσει πειθαρχημένα την τελική επιλογή. Το στοιχείο αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί ως προειδοποίηση από την ηγεσία του κόμματος.
Για τον Νεοφύτου ειδικά, η επιλογή μιας ανεξάρτητης υποψηφιότητας μετά από ενδεχόμενη ήττα στην εσωκομματική διαδικασία θα ήταν εξαιρετικά υψηλού πολιτικού ρίσκου. Θα μπορούσε να διχάσει τον ΔΗΣΥ και να δημιουργήσει συνθήκες στις οποίες κανένας από τους δύο βασικούς πόλους δεν θα μπορούσε εύκολα να διεκδικήσει την εξουσία. Το ισχυρότερο σενάριο για τον ίδιο, επομένως, δεν είναι απλώς να κερδίσει τη μάχη του χρίσματος. Είναι να την κερδίσει χωρίς να διασπάσει την παράταξη και στη συνέχεια να κατορθώσει να διευρύνει το ακροατήριό του. Αυτό είναι και το μεγάλο παράδοξο της υποψηφιότητάς του. Η κομματική του ισχύς είναι μεγάλη, αλλά ακριβώς επειδή είναι μεγάλη μπορεί να τον εγκλωβίσει σε αυτήν. Η Προεδρία, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο από τη συσπείρωση του ΔΗΣΥ.
Δεν θα ήταν συνετό, στο παρόν στάδιο, να δοθούν αυθαίρετα ποσοστά για τις πιθανότητες εκλογής του Νεοφύτου. Το 2028 απέχει αρκετά και δεν υπάρχει σήμερα επαρκής δημοσκοπική βάση για τέτοια πρόβλεψη. Εκείνο που μπορεί να αξιολογηθεί είναι η πολιτική αφετηρία. Και η αφετηρία του είναι ισχυρή αλλά αντιφατική. Διαθέτει αναγνωρισιμότητα, εμπειρία, κομματικό βάθος και προσωπικό δίκτυο. Έχει όμως απέναντί του μια ισχυρή εσωκομματική αντίπαλο, το προηγούμενο του 2023, τη διείσδυση του Χριστοδουλίδη στον συναγερμικό χώρο και την ανάγκη να πείσει ευρύτερες κοινωνικές ομάδες ότι αποτελεί λύση για το μέλλον και όχι επιστροφή στο παρελθόν. Συμπερασματικά, η υποψηφιότητα Αβέρωφ Νεοφύτου δεν πρέπει ούτε να υποτιμηθεί ούτε να υπερεκτιμηθεί. Είναι σήμερα μια σοβαρή και απολύτως υπολογίσιμη υποψηφιότητα, αλλά όχι μια προδιαγεγραμμένη υποψηφιότητα νίκης. Το πρώτο και αποφασιστικό εμπόδιο είναι η εσωκομματική μάχη του ΔΗΣΥ. Το δεύτερο είναι η διεύρυνση πέραν του ΔΗΣΥ. Και το τρίτο, ίσως το δυσκολότερο, είναι να πείσει την κυπριακή κοινωνία ότι η επιστροφή του δεν είναι επιστροφή στο 2023, αλλά μια νέα πολιτική πρόταση για το 2028. Αν το κατορθώσει, ο Αβέρωφ Νεοφύτου μπορεί να επιστρέψει στην πρώτη γραμμή της μάχης για την Προεδρία. Εάν όχι, υπάρχει ο κίνδυνος να επιβεβαιωθεί ένα παράδοξο της κυπριακής πολιτικής: ότι ένας από τους πιο έμπειρους και ισχυρούς κομματικούς ηγέτες της τελευταίας εικοσαετίας μπορεί να αποδειχθεί ισχυρότερος μέσα στο κόμμα του απ’ ό,τι στην κοινωνία. Και αυτή ακριβώς είναι η μάχη που αρχίζει τώρα.
*Πανεπιστημιακού-ανθρωπολόγου, πρώην πρύτανη.
