Οι Προεδρικές Εκλογές του 2028 έχουν ήδη εισέλθει στη φάση της πολιτικής προετοιμασίας, πολύ πριν από την επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου. Και η πρόθεση του Γιώργου Παμπορίδη να διεκδικήσει το χρίσμα του Δημοκρατικού Συναγερμού προσθέτει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα παράμετρο στην εσωκομματική εξίσωση. Ο πρώην Υπουργός Υγείας και νυν βουλευτής του ΔΗΣΥ δεν διαθέτει σήμερα ούτε την κομματική ισχύ της Αννίτας Δημητρίου ούτε το οργανωτικό και πολιτικό βάθος του Αβέρωφ Νεοφύτου. Διαθέτει, όμως, κάτι διαφορετικό. Ένα προφίλ που μπορεί να εκφράσει τη μεταρρυθμιστική και περισσότερο αντισυστημική διάθεση ενός τμήματος της κοινωνίας χωρίς να βρίσκεται έξω από το πολιτικό σύστημα. Αυτό ακριβώς καθιστά την υποψηφιότητά του ενδιαφέρουσα. Δεν είναι σήμερα το φαβορί για το χρίσμα του ΔΗΣΥ. Θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί κάτι τέτοιο. Είναι, όμως, πιθανόν ο υποψήφιος που μπορεί να μεταβάλει περισσότερο τους όρους της εσωκομματικής αναμέτρησης.
Επιστροφή ΔΗΣΥ στις ρίζες του
Ο Γιώργος Παμπορίδης γνωρίζει ο ίδιος ότι ξεκινά από δυσμενέστερη θέση. Σε δηλώσεις του έχει αναγνωρίσει ότι οι πολιτικές του προσβάσεις δεν είναι αντίστοιχες εκείνων της Αννίτας Δημητρίου και του Αβέρωφ Νεοφύτου. Η απόφασή του, συνεπώς, δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα μιας ήδη διαμορφωμένης κομματικής πλειοψηφίας. Είναι περισσότερο μια προσπάθεια να δημιουργήσει πολιτικό ρεύμα. Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη διαφορά του από τους δύο βασικούς αντιπάλους του.
Η Αννίτα Δημητρίου εκπροσωπεί σήμερα την ηγετική συνέχεια και την ανανέωση μέσα από τον ίδιο τον ΔΗΣΥ. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου εκπροσωπεί την εμπειρία, την πολιτική παράδοση και τη βαθιά γνώση του κομματικού μηχανισμού. Ο Παμπορίδης μπορεί να επιχειρήσει να εκπροσωπήσει την ανασύνταξη του κόμματος. Το μήνυμά του είναι ουσιαστικά ότι ο ΔΗΣΥ πρέπει να επιστρέψει στις αρχές και στις αξίες που τον καθόρισαν και να επανασυνδεθεί με την κοινωνία. Πρόκειται για αφήγημα που μπορεί να βρει ανταπόκριση σε ψηφοφόρους οι οποίοι θεωρούν ότι η παράταξη έχασε μέρος της πολιτικής της ταυτότητας μέσα στις ανακατατάξεις της τελευταίας περιόδου.
Η ανάγκη αυτή δεν είναι ανύπαρκτη. Οι Βουλευτικές Εκλογές του 2026 απέδειξαν ότι ο ΔΗΣΥ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική εκλογική ισχύ, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί σε ένα πολύ πιο κατακερματισμένο πολιτικό περιβάλλον. Νέα κόμματα και κινήσεις έχουν εισέλθει στο προσκήνιο, το Κέντρο παραμένει κατακερματισμένο, το ΕΛΑΜ έχει ενισχύσει τη θέση του και η παραδοσιακή κομματική ψήφος δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η πολιτική ταυτότητα αποκτά ξανά σημασία.
Ο Παμπορίδης μπορεί να επιχειρήσει να πείσει ότι ο ΔΗΣΥ δεν χρειάζεται απλώς έναν υποψήφιο για να κερδίσει τις Προεδρικές. Χρειάζεται πολιτική επανεκκίνηση. Αυτό είναι ταυτόχρονα το μεγαλύτερο πλεονέκτημα και η μεγαλύτερη παγίδα της υποψηφιότητάς του. Διότι η πρόσφατη δημοσκοπική εικόνα της βάσης του ΔΗΣΥ είναι σαφής. Σε μέτρηση της IMR για τον REPORTER, η Αννίτα Δημητρίου προηγείται μεταξύ των μελών του κόμματος, ακολουθεί ο Αβέρωφ Νεοφύτου και ο Γιώργος Παμπορίδης βρίσκεται αρκετά πίσω. Η μέτρηση αυτή αφορά την εσωκομματική προτίμηση και όχι την πρόθεση ψήφου στις Προεδρικές. Επομένως, το χαμηλό σημερινό ποσοστό του Παμπορίδη δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να μεταφερθεί μηχανιστικά στην παγκύπρια εκλογική αναμέτρηση. Αποτελεί όμως σαφή ένδειξη ότι πρέπει να δημιουργήσει πολιτική δυναμική από πολύ χαμηλότερη αφετηρία.
Πειστικότητα ως η καλύτερη επιλογή
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα. Ο Παμπορίδης δεν έχει να κερδίσει απλώς μια εσωκομματική εκλογή. Πρέπει πρώτα να πείσει ένα σημαντικό τμήμα της συναγερμικής βάσης ότι αποτελεί καλύτερη επιλογή από δύο πρόσωπα που διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη οργανωτική και πολιτική παρουσία. Και για να το επιτύχει, δεν αρκεί η κριτική στο κόμμα. Χρειάζεται θετική πρόταση.
Είναι σχετικά εύκολο για έναν πολιτικό να καταγγέλλει την παθογένεια του συστήματος, την κομματική νοοτροπία ή τις αδυναμίες της ηγεσίας. Πολύ δυσκολότερο είναι να εξηγήσει με πειστικό τρόπο πώς θα κυβερνήσει διαφορετικά μια χώρα με ένα άλυτο Κυπριακό, αυξημένες γεωπολιτικές πιέσεις, απαιτήσεις για οικονομική ανάπτυξη, κοινωνικές ανισότητες και ένα κράτος που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές παθογένειες. Εδώ θα δοκιμαστεί πραγματικά η υποψηφιότητα Παμπορίδη.
Το προηγούμενο της πολιτικής του παρουσίας στο Υπουργείο Υγείας αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο. Η μεταρρυθμιστική συζήτηση γύρω από το ΓεΣΥ, ανεξάρτητα από τις επιμέρους πολιτικές αξιολογήσεις, του προσέδωσε την εικόνα πολιτικού που είναι διατεθειμένος να συγκρουστεί με κατεστημένα συμφέροντα για να προωθήσει μια μεγάλη θεσμική αλλαγή. Αυτή η εικόνα μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη σε μια κοινωνία που ζητεί μεταρρυθμίσεις αλλά ταυτόχρονα δυσπιστεί απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Ο Παμπορίδης, συνεπώς, διαθέτει ένα προσωπικό αφήγημα που οι άλλοι δύο βασικοί διεκδικητές δεν διαθέτουν στον ίδιο βαθμό: μπορεί να εμφανιστεί ως πολιτικός της μεταρρύθμισης και όχι απλώς ως πολιτικός της κομματικής διαδοχής.
Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η δημόσια πολιτική σύγκρουση έχει κόστος. Οι καταγγελίες του για παρεμβάσεις στελεχών του ΔΗΣΥ εναντίον της υποψηφιότητάς του στις Βουλευτικές Εκλογές δημιούργησαν ένα ακόμη μέτωπο αντιπαράθεσης με τμήματα του κομματικού μηχανισμού. Οι καταγγελίες είναι πολιτικά σοβαρές, αλλά πρέπει να διαχωρίζονται από την απόδειξη συγκεκριμένων παραβάσεων. Εάν επιβεβαιωθούν από στοιχεία, ενισχύουν το επιχείρημά του περί ανάγκης εσωτερικής ανασυγκρότησης. Αν όμως παραμείνουν στο επίπεδο μιας εσωκομματικής αντιπαράθεσης, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσουν την εικόνα ενός πολιτικού που δυσκολεύεται να συνυπάρξει με τον κομματικό μηχανισμό τον οποίο ταυτόχρονα διεκδικεί να εκπροσωπήσει. Αυτό είναι ένα λεπτό πολιτικό όριο. Ο Παμπορίδης πρέπει να αμφισβητήσει τον ΔΗΣΥ χωρίς να διαλύσει τη σχέση του με τον ΔΗΣΥ. Και αυτό δεν είναι εύκολο.
Στήριξη ενός τρίτου υποψηφίου;
Η εσωκομματική αναμέτρηση έχει επίσης μια άλλη ιδιαιτερότητα. Εφόσον η διαδικασία οδηγήσει σε τριπλή διεκδίκηση, η παρουσία Παμπορίδη μπορεί να αποδειχθεί σημαντική ακόμη και αν δεν βρίσκεται στην πρώτη θέση. Σε μια πολωμένη αναμέτρηση μεταξύ Δημητρίου και Νεοφύτου, ένας τρίτος υποψήφιος μπορεί να συγκεντρώσει τη στήριξη εκείνων που δεν επιθυμούν ούτε την πλήρη συνέχεια ούτε την επιστροφή στο παρελθόν. Με άλλα λόγια, το ζητούμενο για τον Παμπορίδη δεν είναι κατ’ ανάγκην να ξεκινήσει ως φαβορί. Είναι να δημιουργήσει ρεύμα. Αν το επιτύχει, η πολιτική του βαρύτητα θα αυξηθεί δυσανάλογα προς την αρχική του δύναμη.
Αυτό είναι και το σημείο όπου η υποψηφιότητά του μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη κοινωνική διάσταση. Υπάρχει στην κυπριακή κοινωνία ένα τμήμα ψηφοφόρων που δεν αισθάνεται πλέον άνετα με τις παραδοσιακές κομματικές ταυτότητες. Πρόκειται για πολίτες που ζητούν αποτελεσματικό κράτος, αξιοκρατία, διαφάνεια, μεταρρυθμίσεις και μεγαλύτερη λογοδοσία. Ένας πολιτικός που προέρχεται από τον ΔΗΣΥ αλλά δεν εμφανίζεται ως προϊόν του παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού θα μπορούσε θεωρητικά να απευθυνθεί σε αυτήν ακριβώς τη δεξαμενή. Το ερώτημα είναι αν ο Παμπορίδης μπορεί να τη μετατρέψει από δυνητική σε πραγματική εκλογική δύναμη. Αν κερδίσει το χρίσμα, θα έχει μπροστά του ακόμη δυσκολότερη αποστολή. Ο ΔΗΣΥ παραμένει σημαντική εκλογική δύναμη, αλλά κανένα προεδρικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο με την κομματική συσπείρωση. Θα πρέπει να διεκδικήσει ψήφους από το Κέντρο, από ανεξάρτητους ψηφοφόρους, από μεταρρυθμιστικά στρώματα και από πολίτες που το 2023 επέλεξαν τον Νίκο Χριστοδουλίδη.
Χριστοδουλίδης και Κυπριακό
Ο Χριστοδουλίδης αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Η σχέση του Προέδρου με τον ΔΗΣΥ παραμένει μια από τις μεγαλύτερες άγνωστες μεταβλητές της αναμέτρησης. Η συναγερμική βάση εξακολουθεί να περιλαμβάνει ψηφοφόρους που βλέπουν θετικά την προοπτική στήριξής του. Ο Παμπορίδης, μάλιστα, έχει αντιμετωπίσει το ζήτημα με διαφορετικό τρόπο από άλλους, Έχει αφήσει ανοικτή ακόμη και την ιδέα μιας επιστροφής του Χριστοδουλίδη στις τάξεις του ΔΗΣΥ. Αυτό δείχνει ότι αντιλαμβάνεται πως η μάχη του 2028 δεν θα περιοριστεί στα πρόσωπα που σήμερα διεκδικούν το κομματικό χρίσμα.
Το Κυπριακό μπορεί, επίσης, να αλλάξει πλήρως τους σημερινούς υπολογισμούς. Εάν μέχρι το 2028 υπάρξει σοβαρή κινητικότητα, οι Προεδρικές θα αποκτήσουν διαφορετικό χαρακτήρα. Η θέση κάθε υποψηφίου απέναντι στη λύση, στην Τουρκία, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις εγγυήσεις ασφαλείας θα βρεθεί στο επίκεντρο. Ο Παμπορίδης θα πρέπει τότε να αποδείξει ότι το μεταρρυθμιστικό του προφίλ συνοδεύεται από ολοκληρωμένη στρατηγική αντίληψη για το εθνικό ζήτημα. Αυτό είναι απαραίτητο. Διότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν είναι απλώς ο επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας. Είναι ο βασικός φορέας της στρατηγικής της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Κυπριακό και στη διεθνή πολιτική.
Νέο πολιτικό δίλημμα στον ΔΗΣΥ;
Η σημερινή αποτίμηση της υποψηφιότητας Παμπορίδη πρέπει να είναι ρεαλιστική. Δεν είναι σήμερα το φαβορί του ΔΗΣΥ. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν μια τέτοια θέση. Είναι, όμως, υποψηφιότητα με πολιτική λογική και δυνητική δυναμική. Η πραγματική της αξία δεν βρίσκεται στο σημερινό ποσοστό της σε μια εσωκομματική μέτρηση. Βρίσκεται στο εάν μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό δίλημμα στον ΔΗΣΥ: όχι «Αννίτα ή Αβέρωφ», αλλά «συνέχεια, επιστροφή ή ανασύνταξη». Αν καταφέρει να επιβάλει αυτό το δίλημμα, η θέση του θα αλλάξει. Αν δεν το καταφέρει, η υποψηφιότητά του κινδυνεύει να παραμείνει μια αξιόλογη αλλά περιορισμένη εσωκομματική προσπάθεια. Και υπάρχει ακόμη κάτι σημαντικότερο. Ο Παμπορίδης δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι ο πιο ισχυρός κομματικός υποψήφιος. Πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να γίνει ο πιο πειστικός κοινωνικός υποψήφιος. Αυτό είναι πολύ δυσκολότερο.
Η Αννίτα Δημητρίου έχει την ηγεσία, τη θεσμική αναγνωρισιμότητα και τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως πρόσωπο ανανέωσης. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου έχει την εμπειρία, το κομματικό δίκτυο και την πολιτική αντοχή. Ο Παμπορίδης έχει τη μεταρρυθμιστική ταυτότητα και τη δυνατότητα να εκφράσει τη δυσαρέσκεια προς τις παλιές κομματικές πρακτικές. Το ερώτημα είναι ποιο από τα τρία αυτά πολιτικά αιτήματα θα επικρατήσει το 2028.
Συμπερασματικά, αυτή τη στιγμή ο Γιώργος Παμπορίδης είναι αουτσάιντερ ως προς το κομματικό χρίσμα, αλλά όχι αμελητέα πολιτική δύναμη. Η απόσταση που τον χωρίζει από τους δύο βασικούς αντιπάλους του είναι πραγματική και δεν πρέπει να υποτιμάται. Ταυτόχρονα, όμως, μια προεδρική εκλογή που βρίσκεται ακόμη σε τόσο πρώιμο στάδιο δεν κρίνεται από τις σημερινές εσωκομματικές μετρήσεις. Κρίνεται από το ποιος θα κατορθώσει να μετατρέψει την προσωπική του πολιτική ταυτότητα σε κοινωνικό ρεύμα. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση του Παμπορίδη: να μετατρέψει την αμφισβήτηση του παλιού ΔΗΣΥ σε πειστική πρόταση για τον νέο ΔΗΣΥ και, ακόμη περισσότερο, σε πρόταση διακυβέρνησης για ολόκληρη την Κύπρο. Αν το πετύχει, μπορεί να γίνει ο παράγοντας που θα ανατρέψει την εσωκομματική εξίσωση και θα επηρεάσει ευρύτερα τη μάχη του 2028. Αν όχι, θα παραμείνει μια ενδιαφέρουσα και πολιτικά συνεπής υποψηφιότητα, χωρίς όμως την απαραίτητη οργανωτική και κοινωνική δυναμική για να μετατραπεί σε πραγματική διεκδίκηση της Προεδρίας.
*Πανεπιστημιακού-ανθρωπολόγου, πρώην πρύτανη.
