Η δημόσια έκφραση της πρόθεσης του Ανδρέα Μαυρογιάννη να διεκδικήσει εκ νέου την Προεδρία της Δημοκρατίας το 2028 επαναφέρει, πολύ νωρίτερα από την επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου, ένα όνομα που δεν χρειάζεται συστάσεις. Ο Μαυρογιάννης δεν είναι ένας άγνωστος διεκδικητής που επιχειρεί να εισέλθει για πρώτη φορά στον προεδρικό στίβο. Είναι ο άνθρωπος που το 2023 έφθασε στον δεύτερο γύρο, συγκεντρώνοντας την ψήφο ενός σημαντικού τμήματος της κοινωνίας, και έχασε την Προεδρία από τον Νίκο Χριστοδουλίδη. Η νέα του προσπάθεια, επομένως, δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Ξεκινά από ένα ήδη καταγεγραμμένο εκλογικό κεφάλαιο, αλλά και από ένα κρίσιμο ερώτημα για το κατά πόσο μπορεί ο Μαυρογιάννης του 2028 να πετύχει εκεί όπου απέτυχε ο Μαυρογιάννης του 2023.
Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Οι πολιτικές συνθήκες έχουν αλλάξει σημαντικά. Οι βουλευτικές εκλογές του 2026 κατέδειξαν ένα πολιτικό σύστημα περισσότερο κατακερματισμένο, με τον ΔΗΣΥ να παραμένει πρώτη δύναμη και το ΑΚΕΛ δεύτερη, αλλά με σημαντική ενίσχυση του ΕΛΑΜ και σοβαρή υποχώρηση των κομμάτων του ενδιάμεσου χώρου. Το πολιτικό σχήμα που επέτρεψε στον Νίκο Χριστοδουλίδη να εκλεγεί το 2023 δεν υφίσταται πλέον στην ίδια μορφή. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει υπέρ του Μαυρογιάννη. Μπορεί όμως να λειτουργήσει και εναντίον του.
Η εκλογική βάση του ΑΚΕΛ
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του είναι προφανές: το ΑΚΕΛ. Το κόμμα διαθέτει ισχυρό οργανωτικό μηχανισμό, σταθερή εκλογική βάση και εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους δύο βασικούς πυλώνες του κυπριακού πολιτικού συστήματος. Με ποσοστό κοντά στο 24% στις βουλευτικές εκλογές, ο Μαυρογιάννης, εφόσον εξασφαλίσει την επίσημη στήριξη του κόμματος, θα ξεκινήσει την προεκλογική του προσπάθεια από μία βάση την οποία πολλοί άλλοι υποψήφιοι θα επιθυμούσαν να διαθέτουν. Όμως εδώ βρίσκεται και η μεγάλη παγίδα. Το ΑΚΕΛ μπορεί να τον οδηγήσει στον δεύτερο γύρο. Δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να τον οδηγήσει στο Προεδρικό.
Για να εκλεγεί Πρόεδρος, ο Μαυρογιάννης θα πρέπει να υπερβεί σημαντικά τα όρια της παραδοσιακής εκλογικής βάσης της Αριστεράς. Θα πρέπει να πείσει κεντρώους, μετριοπαθείς κεντροδεξιούς, ανεξάρτητους και ψηφοφόρους που δεν έχουν καμία οργανική σχέση με το ΑΚΕΛ ότι δεν διεκδικεί απλώς την Προεδρία για λογαριασμό της Αριστεράς, αλλά για λογαριασμό μιας ευρύτερης κοινωνικής και πολιτικής συμμαχίας. Αυτό ήταν και το μεγάλο πρόβλημα του 2023. Ο Μαυρογιάννης διέθετε την προσωπικότητα, τη σοβαρότητα και την πολιτική εμπειρία, αλλά δεν κατόρθωσε να διαρρήξει σε επαρκή βαθμό τα παραδοσιακά κομματικά όρια. Το 2028 θα πρέπει να κάνει ακριβώς αυτό. Και διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα για να το επιχειρήσει: το προσωπικό του βιογραφικό.
Ως πολιτικός
Ο Μαυρογιάννης δεν είναι κλασικός κομματικός πολιτικός. Είναι διπλωμάτης καριέρας, πρώην Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας στα Ηνωμένα Έθνη και πρώην διαπραγματευτής στο Κυπριακό. Η διεθνής του εμπειρία είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη αρκετών πολιτικών προσώπων που ενδέχεται να διεκδικήσουν την Προεδρία.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο γεωπολιτικό περιβάλλον, η ιδιότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το Κυπριακό, η τουρκική πολιτική, οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ενεργειακή ασφάλεια και η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ανατολική Μεσόγειο θα απαιτήσουν Πρόεδρο με βαθιά γνώση της διεθνούς διπλωματίας. Εδώ ο Μαυρογιάννης έχει συγκριτικό πλεονέκτημα. Εν τούτοις, η κοινωνία δεν αναζητεί πλέον μόνο γνώση και εμπειρία. Αναζητεί αποτελεσματικότητα. Ο ψηφοφόρος του 2028 θα ενδιαφέρεται για το Κυπριακό, αλλά θα ενδιαφέρεται εξίσου για το κόστος ζωής, την ακρίβεια, τη στέγαση, την υγεία, την παιδεία, τη δημόσια διοίκηση, τη διαφθορά, την αξιοκρατία και την ποιότητα των θεσμών. Οι βουλευτικές εκλογές του 2026 έδειξαν ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό σύστημα παραμένει ισχυρή. Η ενίσχυση του ΕΛΑΜ και η παρουσία νέων πολιτικών σχηματισμών δεν είναι άσχετες με αυτήν ακριβώς την κοινωνική απογοήτευση.
Ο Μαυρογιάννης, επομένως, δεν μπορεί να προσέλθει στις εκλογές με ένα πρόγραμμα που θα περιστρέφεται κυρίως γύρω από το Κυπριακό και την εξωτερική πολιτική. Θα πρέπει να παρουσιάσει ολοκληρωμένο σχέδιο διακυβέρνησης. Και κυρίως θα πρέπει να πείσει ότι μπορεί να κυβερνήσει. Αυτό είναι διαφορετικό από το να μπορεί να διαπραγματευθεί.
Η παράμετρος Χριστοδουλίδης
Σημαντική παράμετρος είναι ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Εφόσον διεκδικήσει δεύτερη θητεία, θα διαθέτει το προνόμιο της προεδρικής εξουσίας, της διεθνούς προβολής και της κυβερνητικής υποδομής. Θα κληθεί, όμως, να υπερασπιστεί το έργο μιας ολόκληρης πενταετίας. Οι πολιτικές απώλειες των κομμάτων που τον στήριξαν το 2023 αποτελούν προειδοποιητικό μήνυμα. Ως εκ τούτου, ο Μαυρογιάννης θα μπορούσε να επιχειρήσει να μετατρέψει τις εκλογές του 2028 σε δημοψήφισμα για τη διακυβέρνηση Χριστοδουλίδη. Αυτό όμως θα ήταν ανεπαρκές. Για να εκλεγεί, πρέπει να προσφέρει θετική εναλλακτική πρόταση και όχι απλώς να αποτελέσει τον βασικό φορέα της αντιπολιτευτικής ψήφου.
Η πολυδιάσπαση
Το εκλογικό σύστημα, πάντως, μπορεί να τον ευνοήσει. Αν υπάρξει μεγάλη πολυδιάσπαση, με υποψηφίους από τυς χώρους του ΔΗΣΥ, του ΑΚΕΛ, του ΕΛΑΜ, ακόμη και του ιδίου του Χριστοδουλίδη και ενδεχομένως έναν ή περισσότερους κεντρώους ανεξάρτητους υποψηφίους, το απαιτούμενο ποσοστό για πρόκριση στον δεύτερο γύρο μπορεί να είναι αισθητά χαμηλότερο από εκείνο που θα απαιτούνταν σε μια διπολική αναμέτρηση.
Ο Μαυρογιάννης, έχοντας ήδη αποδείξει ότι μπορεί να περάσει στον δεύτερο γύρο, διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα έναντι νέων υποψηφίων. Το πραγματικό του στοίχημα, όμως, θα είναι η δεύτερη Κυριακή. Εκεί θα πρέπει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα που δεν μπόρεσε να λύσει το 2023, που είναι η δημιουργία πλειοψηφικού κοινωνικού ρεύματος πέραν της Αριστεράς. Αν καταφέρει να παρουσιαστεί ως υποψήφιος μιας ευρύτερης δημοκρατικής, προοδευτικής και μεταρρυθμιστικής συμμαχίας, τότε η προοπτική του γίνεται σοβαρή. Εάν παραμείνει εγκλωβισμένος στην εικόνα του «υποψηφίου του ΑΚΕΛ», η εκλογική του οροφή θα παραμείνει περιορισμένη.
Η σημερινή εκτίμηση, συνεπώς, πρέπει να είναι συγκρατημένη αλλά όχι υποτιμητική. Η πιθανότητα ο Μαυρογιάννης να είναι υποψήφιος το 2028 είναι υψηλή. Η πιθανότητα να συγκεντρώσει ποσοστό άνω του 25% είναι υπαρκτή και σημαντική. Η είσοδός του στον δεύτερο γύρο είναι ρεαλιστικός στόχος. Η τελική εκλογή, όμως, θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητά του να διευρύνει δραστικά την εκλογική του βάση.
Συμπερασματικά, ο Ανδρέας Μαυρογιάννης δεν επιστρέφει στην κούρσα του 2028 ως πολιτικός που αναζητεί μια πρώτη ευκαιρία. Επιστρέφει ως πολιτικός που έχει ήδη φτάσει μια ανάσα από το Προεδρικό και γνωρίζει πλέον από πρώτο χέρι τα όρια αλλά και τις δυνατότητες μιας τέτοιας αναμέτρησης. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να το ξεπεράσει. Και για να το πετύχει, θα πρέπει να κάνει κάτι πολιτικά δύσκολο αλλά όχι αδύνατο. Να κρατήσει ολόκληρο το ΑΚΕΛ μαζί του, χωρίς να εμφανίζεται ότι κατεβαίνει μόνο για το ΑΚΕΛ. Αν το καταφέρει, το 2028 μπορεί να αποδειχθεί η δεύτερη ευκαιρία του. Αν δεν το καταφέρει, θα κινδυνεύσει να παραμείνει ένας εξαιρετικά καταρτισμένος και αξιόπιστος υποψήφιος, που όμως δεν μπόρεσε να μετατρέψει την προσωπική του πολιτική ποιότητα σε πλειοψηφική κοινωνική δυναμική. Και στις Προεδρικές της Κυπριακής Δημοκρατίας, αυτή ακριβώς είναι η διαφορά μεταξύ ενός ισχυρού υποψηφίου και ενός εκλεγμένου Προέδρου.
*Πανεπιστημιακού-ανθρωπολόγου, πρώην πρύτανη.
