Ο σεβασμός στην τάξη δεν επισκευάζεται ούτε με κινητοποιήσεις ούτε με κονδύλια

Κάθε λίγους μήνες η παιδεία επιστρέφει στην ίδια γνώριμη ένταση. Πέρσι ήταν η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, φέτος οι διορισμοί. Διαφορετικό θέμα, ίδιο σκηνικό. Δηλώσεις, αντιδράσεις, κόκκινες γραμμές, καχυποψία και μια δημόσια συζήτηση που πολύ εύκολα ξεφεύγει από την ουσία και καταλήγει στο ποιος φταίει, ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο.

Κάπου στην πορεία χάσαμε κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια διαφωνία για διορισμούς, εξετάσεις ή εργασιακά. Χάσαμε, σε μεγάλο βαθμό, τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και τον εκπαιδευτικό. Τον απλό εκπαιδευτικό, όχι τον εκπαιδευτικό-συνδικαλιστή. Εκείνον που βρίσκεται καθημερινά μέσα στην τάξη και προσπαθεί να κάνει σωστά τη δουλειά του, να διδάξει, να στηρίξει, να εμπνεύσει, να βοηθήσει τα παιδιά που έχει απέναντί του να εξελιχθούν και, τελικά, να βγουν στην κοινωνία ως άνθρωποι με γνώσεις, κρίση και εφόδια. Και μαζί με την εμπιστοσύνη άρχισε να ξεθωριάζει και το κύρος που χρειάζεται ένας δάσκαλος ή ένας καθηγητής για να μπορεί να σταθεί απέναντι σε μια τάξη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί είναι πέραν κριτικής. Ούτε ότι κάθε διεκδίκηση ή αντίδραση των εκπαιδευτικών οργανώσεων πρέπει να γίνεται αποδεκτή χωρίς δεύτερη σκέψη. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αξιολογούνται, να προσαρμόζονται, να εξελίσσονται και να λογοδοτούν. Είναι και αυτός ένας από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να εξελίσσεται και το ίδιο το δημόσιο σχολείο.

Άλλο όμως η κριτική και άλλο η απαξίωση. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σχεδόν εύκολο να μιλά κανείς για τους εκπαιδευτικούς ως μια κατηγορία βολεμένων εργαζομένων που αντιδρούν σε κάθε αλλαγή, που έχουν υπερβολικά προνόμια ή που ενδιαφέρονται πρωτίστως για τα δικά τους κεκτημένα. Ακόμη και όταν υπάρχουν περιπτώσεις που τροφοδοτούν αυτή την εικόνα, η γενίκευση έχει κόστος. Γιατί όταν ο γονιός απαξιώνει τον εκπαιδευτικό μπροστά στο παιδί, όταν ο δημόσιος λόγος τον παρουσιάζει μονίμως ως μέρος του προβλήματος και όταν η αντιπαράθεση περιστρέφεται μόνο γύρω από το τι δικαιούται ή δεν δικαιούται, αυτό αργά ή γρήγορα περνά και μέσα στην τάξη.

Ο εκπαιδευτικός καλείται ήδη να διαχειριστεί μια τάξη πολύ πιο σύνθετη από ό,τι στο παρελθόν. Μαθητές με διαφορετικά υπόβαθρα, διαφορετικές ανάγκες και βιώματα, παιδιά με μεταναστευτική βιογραφία, μαθησιακές δυσκολίες και συμπεριφορές που απαιτούν διαφορετική προσέγγιση. Πρέπει να βρει τρόπο να προσεγγίσει τον καθένα, να κερδίσει την προσοχή του, να τον κρατήσει μέσα στο μάθημα και να τον κάνει να θέλει να μάθει. Και όλα αυτά σε μια εποχή όπου η συγκέντρωση των παιδιών γίνεται ολοένα δυσκολότερη, ενώ φαινόμενα παραβατικότητας και άλλα προβλήματα μέσα στα σχολεία προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση.

Την ίδια στιγμή, ζητούμε από τον εκπαιδευτικό να είναι και δίπλα στον μαθητή, να ακούει, να εντοπίζει πότε κάτι δεν πάει καλά και, πολλές φορές, να αποτελεί το πρώτο πρόσωπο στο οποίο ένα παιδί θα στραφεί για στήριξη.

Όταν πάνω σε όλα αυτά προστίθεται ένα κλίμα γενικευμένης αμφισβήτησης του ρόλου του, η θέση του αποδυναμώνεται ακόμη περισσότερο και η απόσταση ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τον μαθητή μεγαλώνει.

Ένας εκπαιδευτικός χωρίς κύρος δεν μπορεί εύκολα να επιβάλει όρια, να κερδίσει εμπιστοσύνη ή να πείσει ένα παιδί ότι ο λόγος του έχει βάρος. Ο σεβασμός, βέβαια, δεν επιβάλλεται ούτε χαρίζεται. Κερδίζεται καθημερινά και ευθύνη γι’ αυτό έχουν και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί. Όμως χρειάζεται και ένα περιβάλλον που να μην υπονομεύει εξαρχής τον ρόλο τους.

Χθες στην Επιτροπή Παιδείας της Βουλής ακούσαμε ξανά για τεχνικά προβλήματα, υποδομές, κλιματιστικά και ανάγκες των σχολικών μονάδων. Όλα αυτά είναι σοβαρά. Είναι όμως προβλήματα που, με χρήματα, σχεδιασμό, προσωπικό και πολιτική βούληση, μπορούν να διορθωθούν.

Πολύ δυσκολότερα διορθώνεται μια σχέση που έχει φθαρεί.

Και σίγουρα δεν βοηθούν ούτε οι πολωτικές δηλώσεις, ούτε οι συνεχείς συγκρούσεις, ούτε η λογική ότι κάθε διαφωνία πρέπει να καταλήγει σε μέτρα και αντιμέτρα. Υπουργείο, οργανώσεις, γονείς και εκπαιδευτικοί, έχουν μερίδιο ευθύνης να ξαναχτίσουν αυτή τη σχέση.