Προεδρικές 2028: Νίκος Χριστοδουλίδης

Οι προεδρικές εκλογές του 2028 αρχίζουν πλέον να αποκτούν πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο. Και όσο πλησιάζει η ώρα των αποφάσεων, τόσο περισσότερο απομακρύνεται η αρχική εικόνα μιας αυτονόητης επανάληψης του εκλογικού σχήματος του 2023. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης εξακολουθεί να διαθέτει το σημαντικό πλεονέκτημα του εν ενεργεία Προέδρου και, εφόσον αποφασίσει να διεκδικήσει δεύτερη θητεία, θα ξεκινήσει από θέση θεσμικής και πολιτικής αναγνωρισιμότητας που κανένας αντίπαλος δεν μπορεί να αγνοήσει. Ο ίδιος, πάντως, εξακολουθεί δημοσίως να δηλώνει ότι δεν έχει λάβει τελική απόφαση και ότι το ζήτημα θα τον απασχολήσει το 2027.

Πίσω όμως από αυτή τη θεσμικά προσεκτική διατύπωση έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται μια προεκλογική πραγματικότητα. Ο ανασχηματισμός, οι κυβερνητικές επιλογές, οι σχέσεις με τα κόμματα, οι διορισμοί και κυρίως η προσπάθεια διαμόρφωσης ενός νέου πολιτικού ακροατηρίου αποτελούν πλέον μέρος της πολιτικής εξίσωσης του 2028. Ταυτόχρονα, η αρθρογραφία στον κυπριακό Τύπο καταγράφει μετατόπιση από τον «υπερκομματικό Πρόεδρο» προς έναν πολιτικό που πρέπει σταδιακά να προετοιμάσει τη δική του εκλογική βάση.

Το τέλος της βεβαιότητας του 2023

Η μεγαλύτερη αδυναμία του Νίκου Χριστοδουλίδη είναι ότι η εκλογική βάση του 2023 δεν αποτελεί πλέον ενιαίο πολιτικό σώμα. Τότε είχε δημιουργηθεί μια εξαιρετικά ιδιότυπη συμμαχία. ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ και ΔΗΠΑ αποτέλεσαν τον οργανωμένο κορμό, ενώ σημαντικό τμήμα ψηφοφόρων του ΔΗΣΥ μετακινήθηκε προς τον Χριστοδουλίδη στον δεύτερο γύρο. Παράλληλα, υπήρξε η ψήφος πολιτών που δεν ταυτίζονταν οργανωτικά με κανένα από τα κόμματα της υποψηφιότητάς του.

Αυτό το εκλογικό οικοδόμημα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο για το 2028. Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών του 2026 ενίσχυσαν τον ΔΗΣΥ, που επανήλθε στην πρώτη θέση με 27,1%, και κατέδειξαν ότι το κόμμα εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρό οργανωτικό μηχανισμό. Την ίδια στιγμή, το πολιτικό τοπίο παραμένει κατακερματισμένο και η παραδοσιακή διπολική λογική ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ έχει εξασθενήσει.

Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστοδουλίδης χρειάζεται το 2028 κάτι περισσότερο από την επανάληψη της συνεργασίας με τα κόμματα που τον στήριξαν το 2023. Χρειάζεται νέα κοινωνική πλειοψηφία.

ΔΗΚΟ: από σύμμαχος σε διαπραγματευτή

Εδώ βρίσκεται ίσως ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος για την προοπτική του Προέδρου. Η σχέση Χριστοδουλίδη-ΔΗΚΟ έχει ήδη περάσει από τη φάση της προεκλογικής συμμαχίας στη φάση μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης εξουσίας. Ο Νικόλας Παπαδόπουλος γνωρίζει ότι το ΔΗΚΟ κινδυνεύει να πληρώσει πολιτικό κόστος αν παραμείνει μέχρι το τέλος της θητείας ταυτισμένο με μια κυβέρνηση χωρίς να εξασφαλίσει αντίστοιχο πολιτικό όφελος, ιδιαίτερα καταφανές στον πρόσφατο κυβερνητικό ανασχηματισμό. Η σχετική συζήτηση έχει καταγραφεί επανειλημμένα στον δημόσιο διάλογο.

Οι τελευταίες εξελίξεις καθιστούν το ζήτημα ακόμη σοβαρότερο. Ο Νικόλας Παπαδόπουλος δήλωσε μόλις πρόσφατα ότι το ΔΗΚΟ έχει αρχίσει εσωκομματικό διάλογο για τις προεδρικές και ότι όλα τα σενάρια παραμένουν ανοικτά, ακόμη και η κάθοδος με δικό του υποψήφιο. Η διαδικασία αναμένεται να ολοκληρωθεί περί τα τέλη του 2026 ή τις αρχές του 2027. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ΔΗΚΟ αποφάσισε να εγκαταλείψει τον Χριστοδουλίδη. Σημαίνει όμως κάτι πολιτικά σημαντικότερο, ότι δηλαδή ο Πρόεδρος δεν μπορεί πλέον να θεωρεί τη στήριξη του ΔΗΚΟ ως κεκτημένο. Η στάση του ΔΗΚΟ θα εξαρτηθεί από το εάν θα θεωρήσει ότι η συνεργασία με τον Χριστοδουλίδη αυξάνει ή μειώνει την πολιτική του επιρροή. Και ο Παπαδόπουλος έχει πλέον περισσότερες επιλογές από το 2023. Μπορεί να διαπραγματευθεί με τον Χριστοδουλίδη, να αναζητήσει συνεννόηση με τον ΔΗΣΥ, να επιχειρήσει ανασύνθεση του Κέντρου ή ακόμη και να κρατήσει ανοικτό το ενδεχόμενο αυτόνομης υποψηφιότητας. Ο ίδιος έχει ήδη μιλήσει για ένα ισχυρότερο Κέντρο και για διάφορα πιθανά μοντέλα συνεργασίας.

ΔΗΣΥ: Ο μεγάλος άγνωστος

Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η σχέση του Προέδρου με τον ΔΗΣΥ. Ο Χριστοδουλίδης προέρχεται πολιτικά από τον Συναγερμό, αλλά η εκλογή του το 2023 πραγματοποιήθηκε σε αντιπαράθεση με την επίσημη κομματική ηγεσία. Το αποτέλεσμα ήταν μια ιδιότυπη κατάσταση. Ο Πρόεδρος χρειάζεται τον χώρο του ΔΗΣΥ για να διευρύνει την εκλογική του βάση, αλλά ο ΔΗΣΥ έχει κάθε λόγο να αποτρέψει την πολιτική του απορρόφηση από το Προεδρικό. Η σχέση επομένως είναι ανταγωνιστική και ταυτόχρονα δυνητικά συνεργατική. Αυτή ακριβώς η «γκρίζα ζώνη» έχει καταγραφεί και σε πρόσφατες πολιτικές αναλύσεις.

Η πρωτιά του ΔΗΣΥ στις βουλευτικές του 2026 έδωσε στην Αννίτα Δημητρίου και στην ηγεσία του κόμματος ένα σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Ο ΔΗΣΥ δεν χρειάζεται πλέον να αναζητήσει τον Χριστοδουλίδη ως μοναδική πιθανότητα επιστροφής στην εξουσία. Μπορεί να εξετάσει δική του υποψηφιότητα και να διαπραγματευθεί από ισχυρότερη θέση.Το ενδεχόμενο μιας υποψηφιότητας της Αννίτας Δημητρίου είναι επομένως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες της εξίσωσης. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται βέβαιο. Το 2028 θα κριθεί από το ποιος θα μπορεί να ενώσει αποτελεσματικότερα τον ευρύτερο κεντροδεξιό χώρο.

Και το ΑΚΕΛ;

Το ΑΚΕΛ αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Η σχέση του με τον Χριστοδουλίδη είναι πρωτίστως ανταγωνιστική και όχι απλώς περιστασιακά αντιπολιτευτική. Η πρόσφατη χρήση του όρου «ΔΗΣΑΚΕΛ» από τον Πρόεδρο αποκαλύπτει ότι το Προεδρικό επιχειρεί να παρουσιάσει ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ ως συγκλίνοντες αντιπολιτευτικούς πόλους. Η αντίδραση και των δύο κομμάτων υπήρξε έντονη.

Πρόκειται για στρατηγική με προφανή εκλογική λογική. Αν ο Χριστοδουλίδης μπορέσει να εμφανιστεί ως ο πολιτικός του μεταρρυθμιστικού Κέντρου και της Κεντροδεξιάς απέναντι σε ένα ενδεχόμενο άτυπο μέτωπο ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ, μπορεί να επιχειρήσει να συγκρατήσει τον χώρο που τον ανέδειξε. Υπάρχει όμως και κίνδυνος. Μια υπερβολικά επιθετική αντιπαράθεση με τον ΔΗΣΥ μπορεί να οδηγήσει ακριβώς στο αντίθετο αποτέλεσμα, να ενισχύσει, δηλαδή, την ανάγκη συνεργασίας ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ εναντίον του.

Η πολιτική φθορά

Το πραγματικό πρόβλημα του Προέδρου δεν είναι σήμερα κάποιος συγκεκριμένος αντίπαλος. Είναι η φθορά της κυβερνητικής εικόνας. Πρόσφατες ιδιωτικές δημοσκοπήσεις, όπως μεταδόθηκαν από ΜΜΕ, δείχνουν ρευστό σκηνικό και αμφίρροπη μάχη στον πρώτο γύρο, ιδιαίτερα στον χώρο της Κεντροδεξιάς και της Δεξιάς. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι πρόκειται για υποθετικές μετρήσεις σε μια περίοδο κατά την οποία δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί ούτε οι υποψηφιότητες ούτε οι συμμαχίες. Άρα δεν μπορεί κανείς σήμερα να προεξοφλήσει την ήττα ή τη νίκη του Χριστοδουλίδη. Μπορεί όμως να εντοπίσει τον κίνδυνο. Η δυσαρέσκεια που σήμερα είναι διάχυτη και μη οργανωμένη μπορεί μέχρι το 2028 να αποκτήσει πολιτική έκφραση.

Ιδιαίτερα επικίνδυνο θα ήταν να δημιουργηθεί η αντίληψη ότι οι κυβερνητικοί διορισμοί και οι ανασχηματισμοί εξυπηρετούν περισσότερο την οικοδόμηση προεκλογικών συμμαχιών παρά την αποτελεσματικότητα του κράτους. Η αντιπολίτευση ήδη χρησιμοποιεί αυτή την κριτική, ενώ αναλύσεις έχουν συνδέσει ευθέως τον ανασχηματισμό με την πορεία προς το 2028.

Η αντίφαση των διορισμών

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα πολιτικά παράδοξα για τον Πρόεδρο. Από τη μια πλευρά, χρειάζεται κομματικές στηρίξεις τόσο για το υπόλοιπο της θητείας του, όσο και για το 2028. Από την άλλη, όσο περισσότερο η κυβέρνηση εμφανίζεται να ικανοποιεί κομματικές απαιτήσεις μέσω υπουργοποιήσεων και διορισμών, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από το αφήγημα του υπερκομματικού και αξιοκρατικού Προέδρου.

Η περίπτωση του ΔΗΚΟ είναι χαρακτηριστική. Η κυβερνητική συνεργασία μπορεί να διατηρεί μια κοινοβουλευτική βάση, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί την εντύπωση μιας σχέσης ανταλλαγής πολιτικών ανταλλαγμάτων. Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβαρυντικό σε ένα εκλογικό σώμα που εμφανίζεται ολοένα πιο δύσπιστο απέναντι στα παραδοσιακά κομματικά συστήματα. Ο Χριστοδουλίδης χρειάζεται επομένως να λύσει έναν πολιτικό γρίφο, δηλαδή να διατηρήσει συμμαχίες χωρίς να εμφανίζεται αιχμάλωτος των συμμάχων του.

Το Κυπριακό ως πιθανός καταλύτης

Υπάρχει, ωστόσο, ένας παράγοντας που θα μπορούσε να μεταβάλει δραστικά ολόκληρη την εξίσωση, και αυτός είναι το Κυπριακό. Αν μέχρι το 2027 υπάρξει ουσιαστική κινητικότητα, επανέναρξη συνομιλιών και κυρίως μια εξέλιξη που θα επιτρέψει στον Πρόεδρο να παρουσιάσει συγκεκριμένη διπλωματική επιτυχία, τότε η πολιτική του εικόνα μπορεί να μεταβληθεί σημαντικά. Ο ίδιος έχει επανειλημμένα δηλώσει την προσδοκία του ότι η τελευταία πρωτοβουλία Γκουτέρες μπορεί να οδηγήσει σε επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών.

Το αντίστροφο είναι εξίσου πιθανό. Μια αποτυχία, ένα νέο αδιέξοδο ή μια αντίληψη ότι η κυβέρνηση δεν διαθέτει συνεκτική στρατηγική θα μπορούσε να ενισχύσει τους επικριτές του.

Το πραγματικό στοίχημα

Η προοπτική του Νίκου Χριστοδουλίδη για το 2028 δεν είναι ούτε σήμερα προδιαγεγραμμένη αλλά και ούτε καταδικασμένη. Είναι όμως σαφώς πιο δύσκολη από ό,τι θα μπορούσε να θεωρείται πριν από δύο χρόνια. Το πλεονέκτημά του είναι ότι διαθέτει ενάμισυ ακόμη χρόνο ως Πρόεδρος για να αλλάξει την πολιτική εικόνα. Έχει θεσμική προβολή, διεθνείς επαφές, κυβερνητικό μηχανισμό και τη δυνατότητα να παρουσιάσει έργο. Επιπλέον, κανένας από τους πιθανούς αντιπάλους του δεν έχει ακόμη δημιουργήσει αδιαμφισβήτητη ηγεμονία.

Η αδυναμία του είναι ότι πρέπει να ανασυνθέσει μια συμμαχία που ήδη εμφανίζει ρωγμές. Το ΔΗΚΟ κρατά ανοικτές όλες τις επιλογές. Ο ΔΗΣΥ έχει ανακτήσει αυτοπεποίθηση και οργανωτική ισχύ. Η εκλογική δύναμη ΔΗΠΑ και ΕΔΕΚ αμφισβητείται μετά τις βουλευτικές εκλογές. Το ΑΚΕΛ παραμένει ισχυρός αντίπαλος και επιχειρεί να συγκροτήσει ευρύτερο αντιπολιτευτικό άξονα. Και η κοινωνία δεν φαίνεται διατεθειμένη να προσφέρει εκ των προτέρων δεύτερη εντολή.

Το σημαντικότερο, επομένως, είναι ότι ο Χριστοδουλίδης δεν πρέπει να θεωρεί ότι το 2028 θα κριθεί από τις τρέχουσες κομματικές συμφωνίες και εκείνες του 2023. Θα κριθεί από το εάν μέχρι τότε θα έχει πείσει τους πολίτες ότι η πρώτη του θητεία παρήγαγε περισσότερα αποτελέσματα από απογοητεύσεις, περισσότερες μεταρρυθμίσεις από διορισμούς, περισσότερη θεσμική αξιοπιστία από κομματικές ισορροπίες και περισσότερη εθνική στρατηγική από επικοινωνιακή διαχείριση.

Συμπερασματικά, ο Πρόεδρος μπορεί να αναζητεί κομματική στήριξη. Μπορεί να διαπραγματεύεται κυρίως με ΔΗΚΟ, αλλά και με ΔΗΠΑ και ΕΔΕΚ. Μπορεί να επιχειρεί προσέγγιση με τον ΔΗΣΥ. Μπορεί να αντιπαρατίθεται στο ΑΚΕΛ. Όλα αυτά, όμως, είναι δευτερεύοντα. Το πρωτεύον είναι να δημιουργήσει μέχρι το 2028 μια πολιτική πραγματικότητα όπου η κοινωνία θα θέλει την ανανέωση της εντολής του και τα κόμματα θα αναγκαστούν να ακολουθήσουν την κοινωνική δυναμική, αντί ο ίδιος να εξαρτάται από τις κομματικές ηγεσίες. Αν το πετύχει, το 2028 μπορεί να αποδειχθεί εκλογή υπέρ του. Αν όχι, η εκλογική συμμαχία του 2023 μπορεί τελικά να αποδειχθεί όχι η απαρχή μιας δεκαετούς πολιτικής κυριαρχίας, αλλά μια ιστορική συγκυρία που δεν μπορεί να επαναληφθεί.

*Πανεπιστημιακού-ανθρωπολόγου, πρώην πρύτανη.