«“Ελίτ”, φατρίες και συμμορίες» του Χρήστου Πουργουρίδη

Τα χαρακτηριστικά, η λειτουργία, τα αποτελέσματα, η πορεία και ο προορισμός των ιεραρχικά δομημένων κοινωνιών, οργανισμών και επιχειρήσεων εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από εκείνους που κατέχουν την εξουσία και κυρίως από όσους είναι στην κορυφή της ιεραρχίας. Αυτοί διαθέτουν σημαντική εξουσία, αφού καθορίζουν, σε μεγάλο βαθμό, αυτούς που τοποθετούνται στα χαμηλότερα ιεραρχικά κλιμάκια (π.χ. ο Πρόεδρος ορίζει τους υπουργούς και τους υφυπουργούς, ο υπουργός προτείνει τον πρόεδρο και τα μέλη ενός ημικρατικού οργανισμού που υπάγεται στο υπουργείο του κ.ο.κ.), τους στόχους, τα σχέδια, τις δομές, την οργάνωση, την κουλτούρα, το κλίμα και τους ανθρώπους ενός κοινωνικού συνόλου ή οργανισμού.

Το μικρό ποσοστό των ανθρώπων, που σε κάθε τομέα (οικονομία, πολιτική, αθλητισμό, ΜΜΕ κ.λπ.) βρίσκονται στα ανώτατα και ανώτερα επίπεδα της ιεραρχίας, συγκροτεί τις λεγόμενες «ελίτ», που κατέχουν τεράστια δύναμη επιρροής και καθορίζουν τη φύση και τη λειτουργία των θεσμών, το πολιτικό σύστημα, την οικονομία, τον πολιτισμό, την κουλτούρα, τα καταναλωτικά πρότυπα, την ηθική και επικαθορίζουν έτσι το είναι και το γίγνεσθαι μιας κοινωνίας και της ανθρωπότητας συνολικά, δηλαδή τις τύχες μας. Θέτω τον όρο «ελίτ» σε εισαγωγικά, διότι ένα τέτοιο σύνολο ανθρώπων στη σημερινή Κύπρο συνήθως δεν αποτελεί μια αριστοκρατία με την ουσιαστική αρχαιοελληνική έννοια, ούτε με την περιορισμένη έννοια της αριστοτελικής ηθικής. Εναλλακτικά θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τους όρους «φατρία» ή «κάστα» και ή ακόμη και «συμμορία» για κάποιες ακραίες περιπτώσεις. Οι επιδράσεις αυτών των «ελίτ» στην κοινωνία εξαρτώνται από την ποιότητα των ανθρώπων που τις συνθέτουν. Μου είναι, όπως οι φίλοι αναγνώστες πολύ καλά γνωρίζουν, πολύ προσφιλές να προσεγγίζω την ποιότητα αυτή με τις έννοιες του «ηγέτη» και του «ηγεμόνα». Η «ελίτ» που κυριαρχείται από ηγεμόνες έχει ως λόγο ύπαρξης και στόχο τη διατήρηση της εξουσίας, της δύναμης επιρροής, του πλούτου και της φήμης. Αντίθετα, η «ελίτ» που κυριαρχείται από «ηγέτες» έχει ως αποστολή τη συνεισφορά της στην κοινωνική ευημερία και πρόοδο και, μέσω αυτής, την ικανοποίηση των ανώτερων αναγκών των μελών της, όπως είναι η αυτοπραγμάτωση, η ειρήνη, η αγάπη και η δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου.

Οι κατεστημένες «ελίτ», τόσο στις πλείστες χώρες όσο και στη χώρα μας, δυστυχώς, κυριαρχήθηκαν και κυριαρχούνται από ηγεμόνες και όχι από ηγέτες. Επειδή, αφενός, ως πολίτες συμβάλλουμε στην ανάδειξη αυτών και, αφετέρου, η κοινωνία μας, άρα και η δική μας τύχη, εξαρτάται από αυτές τις «ελίτ», είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τις έννοιες του ηγεμόνα και του ηγέτη, προκειμένου να έχουμε σαφή κριτήρια και να αξιολογούμε σωστά όσους κρατούν τις τύχες μας στα χέρια τους, άρα και προκειμένου να κάνουμε σωστές επιλογές για όσους εκλέγονται με τη δική μας ψήφο και μας εξουσιάζουν με τη δική μας υποστήριξη ή ανοχή. Χρειάζεται να κατανοήσουμε το γιατί ο ηγεμόνας και οι ηγεμονικές ομάδες που κατέχουν τη δύναμη και την εξουσία οδηγούν τους οργανισμούς και τις κοινωνίες σε περιπέτειες, αποτυχίες και σε δεινά, ενώ ο ηγέτης και οι ηγετικές ομάδες σε ευημερία και πρόοδο. Ο ηγέτης, με βάση την επιστήμη αλλά και με την κοινή λογική, είναι αυτός που ναι μεν ασκεί επιρροή στους οπαδούς ή στους συνεργάτες του, αλλά ταυτόχρονα τους οδηγεί στο κοινό καλό και στην πρόοδο, κατά τον Αριστοτέλη. Ο ηγέτης είναι πρώτιστα υπηρέτης του κοινού καλού και των ανθρώπων του και αγωνίζεται γι’ αυτό. Ηγεμόνας είναι αυτός που κατέχει την εξουσία ή τη δύναμη και την ασκεί εντέχνως πρωτίστως για το δικό του συμφέρον.

Η ικανοποίηση των αναγκών των άλλων και η οποιαδήποτε συμπεριφορά του ως προς το κοινό καλό και την πρόοδο δεν αποτελούν αυτοσκοπό αλλά μέσο για να επιτύχει τον δικό του σκοπό, που είναι η απόκτηση, η διατήρηση και η αύξηση της εξουσίας και της δύναμής του, όπως και των προνομίων του που προκύπτουν από την άσκηση της εξουσίας. Αφορμή για τις σκέψεις αυτές μου έχει δώσει η προσπάθεια πολλών «ηγεμόνων» να επανεκλεγούν στη Βουλή αλλά και η ανωριμότητα του εκλογικού σώματος. Δημοσκοπήσεις φέρουν ως το αδιαφιλονίκητο φαβορί για επανεκλογή βουλευτή στην επαρχία Λεμεσού, για ένα εκ των μεγαλύτερων κομμάτων, έναν άνθρωπο που η μοναδική του ικανότητα είναι η εξυπηρέτηση της εκλογικής του πελατείας. Κρατά από το πρωί ώς τα άγρια μεσάνυχτα ένα κινητό και εξυπηρετεί τους πελάτες. Έχει μέλλον άραγε ο τόπος αυτός;