Επόμενη μέρα της έναρξης των παγκύπριων εξετάσεων και διαβάζουμε στις εφημερίδες για το πρώτο δοκίμιο, αυτό της Βιολογίας.
«Εύκολο και βατό το δοκίμιο, όλοι έγραψαν πολύ καλά».
Πολύ ευχαριστημένοι παρουσιάζονται οι καθηγητές, οι μαθητές και προπαντός οι γονείς.
Αυτό είναι, λοιπόν, το ζητούμενο; Να είναι εύκολο και βατό το δοκίμιο; Σε αυτό το σημείο οφείλω να αναγνωρίσω τις δυσκολίες της φετινής χρονιάς με πολλά μαθήματα να γίνονται εξ’ αποστάσεως. Το υπουργείο αποφάσισε να μειώσει την εξεταστέα ύλη κατά 20% περίπου, διευκολύνοντας έτσι σημαντικά τους υποψήφιους, αλλά σε καμία περίπτωση δεν ανήγγειλε την διαφοροποίηση του βαθμού δυσκολίας του δοκιμίου. Να σημειώσω, επίσης, ότι οι μαθητές που παρακολουθούν φροντιστήρια και έχουν ψηλούς στόχους, ουδόλως διέκοψαν τα φροντιστηριακά μαθήματα, τα οποία θεωρούν ότι έχουν βαρύτερη σημασία από το μάθημα της τάξης και γενικά εκτιμούν περισσότερο.
Διαβάζουμε ότι 750 υποψήφιοι, που προφανώς όλοι επέλεξαν Βιολογία, έχουν ως πρώτη προτίμηση τη Σχολή Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κύπρου. Ο συναγωνισμός, λοιπόν, για μια θέση σε αυτή τη Σχολή είναι εξοντωτικός. Τίθεται το εξής ερώτημα: Με ένα τέτοιο «βατό» δοκίμιο, πώς θα γίνει η διάκριση των άριστων από τους πολύ καλούς ή καλούς μαθητές; Προφανώς οι διαφορές μπορεί να είναι στις περισσότερες περιπτώσεις της τάξης του 0.5% ή και λιγότερο. Οι θέσεις θα κριθούν από μια μικρή απροσεξία, μια ελάχιστα διαφοροποιημένη διατύπωση που μπορεί να μην ικανοποίησε τους διορθωτές ή κάτι πολύ ασήμαντο σε κάθε περίπτωση.
Κάτι άλλο τώρα, το πιο σοβαρό κατά την άποψή μου.
Στον Οδηγό Παγκύπριων Εξετάσεων 2021 αναφέρονται τα πιο κάτω για το μάθημα της Βιολογίας.
«Οι ερωτήσεις θα εξετάζουν Γνώση, Κατανόηση, Εφαρμογή, Ανάλυση και Σύνθεση θεμάτων που αφορούν έννοιες, φαινόμενα, νόμους και θεωρίες που διδάσκονται στο πιο πάνω μάθημα.
»Οι ερωτήσεις θα εξετάζουν επιπρόσθετα και τις Διαδικασίες της Επιστήμης και της επιστημονικής έρευνας, όπως: συλλογή δεδομένων και παρατηρήσεων, αξιολόγηση και επεξεργασία δεδομένων, παρουσίαση δεδομένων, έλεγχος μεταβλητών, σχεδιασμός πειραμάτων, εξαγωγή συμπερασμάτων, κ.ά. Τέλος, θα ζητείται και η λύση αριθμητικών
προβλημάτων για τα οποία επιτρέπεται η χρήση μη προγραμματιζόμενης υπολογιστικής μηχανής».
Το δοκίμιο της Βιολογίας που πήραν στα χέρια τους οι μαθητές την Παρασκευή 21η Μαΐου εξέταζε τη γνώση των μαθητών κατά κύριο λόγο, σε ένα εκπληκτικό ποσοστό που αγγίζει το 80%. Ορισμένες ερωτήσεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται να είναι ερωτήσεις κατανόησης και εφαρμογής, στην πραγματικότητα είναι ερωτήσεις γνώσης, αφού έχουν ερωτηθεί πολλές φορές στο παρελθόν και οι μαθητές απλώς τις μαθαίνουν. Συνεπώς το ποσοστό ερωτήσεων γνώσης ίσως και να ξεπερνά το 90%.
Είναι εκκωφαντική η απουσία ερωτήσεων Ανάλυσης, Αξιολόγησης και Σύνθεσης. Η εγκυκλοπαιδική γνώση δεν θεωρείται πλέον σπουδαίο προσόν. Όλοι μπορούμε να έχουμε εύκολη πρόσβαση σε αυτή. Αυτό που απαιτείται είναι η κατανόηση και η εφαρμογή των γνώσεων ειδικά για τους μαθητές των Γυμνασίων. Προχωρώντας σε ανώτερα επίπεδα, στο Λύκειο κυρίως, οι μαθητές θα πρέπει να αναγνωρίζουν εύκολα τα διάφορα συστατικά των ιδεών και να προχωρούν στη σύνθεση νέων ιδεών. Τελικά, οι μαθητές θα μπορούν να σκέπτονται κριτικά και να υπερασπίζονται θέσεις. Τέτοιους νέους πρέπει να στοχεύει το εκπαιδευτικό σύστημα να βγάζει στην κοινωνία.
Είναι ενδεικτική η απουσία κριτικής σκέψης στους περισσότερους μαθητές μας και η αδυναμία αντιμετώπισης ηθικών διλημμάτων, καθώς και η ανικανότητα να εφαρμόσουν αυτά που έμαθαν σε καινοτόμες καταστάσεις. Αδυνατούν, επίσης, να αναλύσουν καταστάσεις και να συνθέσουν απόψεις και εισηγήσεις. Θεωρούν θέσφατο αυτό που τους προτείνεται, αφού ποτέ δεν έμαθαν να αμφισβητούν.
Εν κατακλείδι, ας δούμε μια τυπική ερώτηση δοκιμίου Βιολογίας του GCE, για να καταλάβουμε την τεράστια διαφορά που υπάρχει μεταξύ των δύο εξετάσεων σχετικά με το πως υποβάλλονται οι ερωτήσεις.
«Ο διαβήτης τύπου II είναι πιο συχνός από το διαβήτη τύπου I.
Στο διαβήτη τύπου II το πάγκρεας παράγει μειωμένες ποσότητες ινσουλίνης και τα σωματικά κύτταρα δεν μπορούν να ανταποκριθούν σ’ αυτή.
Η πιθανότητα να αναπτυχθεί διαβήτης τύπου II όταν ένα από τα τέκνα είναι διαβητικός, φαίνεται στον πίνακα πιο κάτω.
| Κατάσταση τέκνου | Πιθανότητα να αναπτύξουν δύο τέκνα διαβήτη τύπου II |
| Μονοζυγωτικά δίδυμα | 0.50 |
| Διζυγωτικά δίδυμα | 0.37 |
| Αδέλφια που δεν είναι δίδυμα | 0.22 |
Χρησιμοποιήθηκαν γενετικά πανομοιότυποι ποντικοί ως οργανισμοί μοντέλα για να μελετηθεί ο διαβήτης τύπου II.
Όταν η διατροφή των ποντικών περιλάμβανε μεγάλες ποσότητες λιπαρών ουσιών, οι ποντικοί έγιναν παχύσαρκοι και ανέπτυξαν διαβήτη τύπου II.
Σε αυτούς τους ποντικούς έγινε μεθυλίωση του DNA των λιποκυττάρων και ερευνήθηκε η απόκριση των λιποκυττάρων στη γλυκόζη.
Να αναλύσετε τα δεδομένα και να αξιολογήσετε το ρόλο των γενετικών και των περιβαλλοντικών παραγόντων στην ανάπτυξη διαβήτη τύπου II».
Σκοπός του σημειώματος αυτού δεν είναι η απόδοση ευθυνών στο υπουργείο, την επιθεώρηση ή τους εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για μια πρακτική που ακολουθείται από καταβολής χρόνου. Αυτό που μας διαφοροποιεί από τις χώρες της Ευρώπης, με σοβαρά εκπαιδευτικά συστήματα, είναι ότι έχουμε μείνει προσκολλημένοι σε πεπαλαιωμένες πρακτικές και μεθόδους, με τους μαθητές κυρίως αλλά και την κοινωνία ευρύτερα να πληρώνουν βαρύ τίμημα λόγω της αδυναμίας μας να ακολουθήσουμε τα μηνύματα των καιρών. Το τραγικό είναι ότι πολύ σωστά γίνεται η διάγνωση ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα αδυνατεί να βγάζει στην κοινωνία άτομα με κριτική σκέψη, αλλά κανείς δεν κάνει κάτι για να αλλάξει αυτή η κατάσταση.
Ένας απλός, γρήγορος και πολύ αποτελεσματικός τρόπος είναι να αναθεωρήσουμε το είδος των υποβαλλόμενων ερωτήσεων, είτε αυτές είναι προφορικές, είτε αυτές είναι γραπτές.
*Ο Μίκης Χατζηνεοφύτου είναι συνταξιούχος καθηγητής Βιολογίας.
