Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι το 1963 όσο και το 1974 - «Εξαφανισμένοι» από τα νοσοκομεία

 

Προσπάθησα να συλλέξω σε έναν κατάλογο τους Τουρκοκύπριους και τους Ελληνοκύπριους που «εξαφανίστηκαν» από κρατικά νοσοκομεία, τόσο το 1963 όσο και το 1974. Και είναι συγκλονιστικό το ότι βρέθηκαν τα οστά μόνο ενός από αυτούς στη διάρκεια της εκσκαφής της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων στη Λευκωσία, σε ένα πηγάδι μαζί με κάποιους άλλους Τουρκοκύπριους που είχαν «εξαφανιστεί» από άλλα μέρη περίπου τον ίδιο καιρό – βρίσκονταν σε ένα πηγάδι στον Παρισσινό, ακριβώς κοντά στο Cineplex. Προφανώς ήταν ένα μέρος όπου γίνονταν δολοφονίες και ένα μέρος όπου άνθρωποι θάβονταν σε πηγάδια, αφού η ΔΕΑ βρήκε θαμμένους κι άλλους Τουρκοκύπριους.
Το άτομο που «εξαφανίστηκε» από το κρεβάτι του στο νοσοκομείο ήταν ο Mustafa Arif, ένας δεσμοφύλακας που εργαζόταν στις Κεντρικές Φυλακές στη Λευκωσία και στο τέλος του Δεκεμβρίου του 1963 είχε υποστεί καρδιακή προσβολή και μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Έμενε εκεί και λάμβανε θεραπεία όταν ένα βράδυ, κάποιοι από τους συναδέλφους του – κάποιοι Ελληνοκύπριοι δεσμοφύλακες –τον πήραν και προφανώς δολοφονήθηκε και ρίχτηκε σε ένα πηγάδι στο Παρισσινό. Ο Mustafa Arif ήταν ο πατέρας του Kutlay Erk και είχα γράψει την ιστορία του. Ήμουν και στην κηδεία του όταν βρέθηκαν τα οστά του και ταυτοποιήθηκαν από τη ΔΕΑ.

Το πάρκινγκ-νεκροταφείο

Εκτός από τον Mustafa Arif, ένας νεαρός άντρας που ονομάζεται Mentesh Zorba, ο οποίος είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο τον Δεκέμβριο του 1963 για μια επέμβαση σκωληκοειδεκτομής, δολοφονήθηκε μαζί με το Mehmet Veli, έναν νοσηλευτή από τη Λουρουτζίνα, και «εξαφανίστηκαν» από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Ο Mentesh Zorba ήταν από τον Άγιο Ανδρόνικο, στην περιοχή Καρπασίας, και ο πατέρας του Mustafa Izzet Zorba άρχισε να ρωτά για την εξαφάνιση του γιου του, ενώ πήγε και στο νοσοκομείο το 1964. Και αυτός «εξαφανίστηκε» από τη Λευκωσία. Τόσο ο γιος όσο και ο πατέρας εξακολουθούν να είναι «αγνοούμενοι».

Όταν έγραψα την ιστορία του στα ΜΚΔ, ένας Ελληνοκύπριος μου έγραψε:
«Μπορεί να είναι και άσχετο, αλλά ο παππούς μου, μου έλεγε ότι στην οδό Βύρωνος (απέναντι από την Ελληνική Πρεσβεία) υπήρχε ένα παλιό τουρκοκυπριακό νεκροταφείο. Αυτό το μέρος είναι τώρα χώρος στάθμευσης και δεν έχει γίνει εκταφή. Μήπως τους έθαψαν εκεί, αφού ήταν κοντά στο νοσοκομείο; Ρώτησα κι άλλους και μου το επιβεβαίωσαν και μου είπαν πως ο χώρος ανήκε στο Evkaf και χρησιμοποιείτο ως νεκροταφείο μέχρι το 1963. Ίσως κάποιοι ηλικιωμένοι Τουρκοκύπριοι να θυμούνται περισσότερα. Θα ήταν ενδιαφέρον να μάθουμε αν συνέχισαν να το χρησιμοποιούν ως τόπο ταφής για τους Τουρκοκύπριους μέχρι το 1963 ή αν οι άνθρωποι τυχαία είδαν να σκάβονται και να κλείνονται τάφοι».

Οι σημειώσεις

Υπήρχαν επίσης Ελληνοκύπριοι που «εξαφανίστηκαν» από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας από το νεκροτομείο. Ο Ανδρέας Παράσχος είχε αποκαλύψει ότι είχαν θαφτεί σε νεκροταφείο. Είχαν μεταφερθεί από το νεκροτομείο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας και θάφτηκαν το 1974 χωρίς ταυτοποίηση. Το 1974, μια νεαρή γυναίκα που ονομάζεται Ilkay Yusuf, «εξαφανίστηκε» από το κρεβάτι της στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Ήταν ράφταινα από την Περιστερώνα. Πυροβολήθηκε το 1974 κατά τη διάρκεια του πολέμου από κάποιους Ελληνοκύπριους γείτονές της και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο. Υπήρχαν πολλές φήμες για την «εξαφάνισή» της για την οποία είχα γράψει, ωστόσο, μια νοσοκόμα που εκείνες τις μέρες κράτησε σημειώσεις για προσωπική της χρήση, ξεκαθάρισε την κατάσταση. Η κόρη της Ελληνοκύπριας νοσοκόμας ήρθε σε επαφή μαζί μου και μου έδειξε τις σημειώσεις της μητέρας της – τις είχε βρει ενώ καθάριζε και αφού ήξερε για τις έρευνές μου, θεώρησε ότι μπορεί να είναι χρήσιμες. Σύμφωνα με τις σημειώσεις, η Ilkay Yusuf είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο στις 20 Ιουλίου 1974, ήταν στον οφθαλμολογικό θάλαμο στο κρεβάτι EX2 και στις 21 Ιουλίου 1974 ήταν ζωντανή. Και τέλος, στις 22 Ιουλίου 1974, η νοσοκόμα είχε σημειώσει ότι η Ilkay Yusuf είχε πεθάνει. Αλλά, τι συνέβη με το σώμα της; Το σώμα της «εξαφανίστηκε» από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας! Και εξακολουθεί να «ελλείπει»!

Μια ιστορία λέει ότι μεταφέρθηκε για να ταφεί σε νεκροταφείο μαζί με σώματα Ελληνοκυπρίων και είχε ταφεί. Μερικά χρόνια αργότερα, κάποιοι Έλληνες συγγενείς Ελλήνων «αγνοουμένων» ήρθαν από την Ελλάδα και έκαναν τις δικές τους εκσκαφές σε εκείνο το νεκροταφείο και πήραν τα οστά της στην Ελλάδα και τα έθαψαν ως αυτά των δικών τους. Ξέρω ότι η ΔΕΑ έκανε πολλή δουλειά για αυτό, προσπαθώντας να πείσει τους Έλληνες συγγενείς των «αγνοουμένων» να δώσουν πίσω αυτά τα οστά για να γίνει ταυτοποίηση με DNA και το κατάφεραν με κάποιους, αλλά κάποιοι αρνήθηκαν να δώσουν πίσω τα οστά. Ελπίζω ότι αυτή θα να είναι μια ευκαιρία όπου η ΔΕΑ να μπορέσει να ξαναρχίσει τις έρευνες για την Ilkay Yusuf και τελικά να ανακαλύψει τι της συνέβηκε, αν τα οστά της μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα ή αν θάφτηκε εδώ σε νεκροταφείο, ή ποια ήταν η τύχη της, για να ανακαλύψει και να ενημερώσει την οικογένεια που βρίσκεται σε πολύ πόνο, προσπαθώντας όλα αυτά τα χρόνια να ανακαλύψουν τη μοίρα της αγαπημένης τους. Ευχαριστώ την κόρη της νοσοκόμας και την ίδια τη νοσοκόμα που μοιράστηκε μαζί μας τις σημειώσεις αυτές. Ενημέρωσα επίσης λεπτομερώς τους λειτουργούς της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων σχετικά με αυτό.

Να γίνει έρευνα

Το 1974, υπήρχαν επίσης και κάποιοι Ελληνοκύπριοι «αγνοούμενοι» που εξαφανίστηκαν από τα νοσοκομεία, και γι’ αυτό καλώ την Τουρκοκυπριακή Ένωση Ιατρών και τους γιατρούς και τις νοσοκόμες που είχαν εργαστεί σε αυτά τα νοσοκομεία να μιλήσουν και να βοηθήσουν τη ΔΕΑ να μάθει τι τους συνέβη.
Μία από τις πιο τραγικές και γνωστές ιστορίες είναι αυτή του μικρού Χριστάκη Λοΐζου, του πεντάχρονου παιδιού από το Παλαίκυθρο που πυροβολήθηκε στο πόδι του το 1974. Μεταφέρθηκε μαζί με τη μητέρα του Μυροφόρα σε ένα αυτοσχέδιο νοσοκομείο στην περιοχή Δικώμου/Μπογαζιού Κερύνειας και «εξαφανίστηκε». Όταν ξύπνησε η μητέρα του, δεν μπορούσε να βρει τον γιο της.

Βρήκα το άτομο που έθαψε ένα νεκρό παιδί από το πρόχειρο νοσοκομείο -του έδωσαν το παιδί τυλιγμένο σε κουβέρτα- και μου είπε ότι το είχε θάψει στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο στο Μπογάζι Κερύνειας. Το ίδιο το νεκροταφείο άλλαξε αρκετά από το 1974 και ξανασχεδιάστηκε. Το δέντρο, το οποίο ο χειριστής της μπουλντόζας που είχε θάψει το παιδί θυμόταν ως σημάδι, έχει κοπεί. Τον σύστησα στους αξιωματούχους της ΔΕΑ και τους είπε και αυτούς την ιστορία του. Βρήκα επίσης έναν άλλο μάρτυρα που εργαζόταν κατά τον επανασχεδιασμό του νεκροταφείου όταν βρήκε τα οστά του παιδιού. Υπήρχαν επίσης φήμες ότι είχε μεταφερθεί στην Τουρκία από γιατρό και υιοθετήθηκε, αλλά, παρ'όλο που κάποιος από την Τουρκία είπε «Είμαι αυτός», το DNA δεν το απέδειξε. Πιστεύω ότι το Στρατιωτικό Νεκροταφείο στο Μπογάζι Κερύνειας πρέπει να επανεξεταστεί και όλες οι πληροφορίες σχετικά με τον μικρό Χριστάκη Λοΐζου και την πιθανότητα να έχει θαφτεί εκεί πρέπει να επαναξιολογηθούν.

Και ίσως να μην είναι ο μόνος Ελληνοκύπριος που είναι θαμμένος εκεί. Ίσως να υπάρχει ένας ακόμη Ελληνοκύπριος «αγνοούμενος» από την περιοχή Πιλέρι που θάφτηκε εκεί ως «άγνωστος». Υπάρχουν μερικοί τάφοι που προσδιορίζονται ως «άγνωστοι», οπότε χρειάζεται κάποια δουλειά. Το 1974, αυτός ο Ελληνοκύπριος που αναφέρω είχε τραυματιστεί βαριά γύρω από το Πιλέρι και τον άφησαν οι φίλοι του εκεί. Σύμφωνα με τις έρευνές μου θάφτηκε στο Στρατιωτικό Νεκροταφείο στο Μπογάζι.

Είναι και ο Θεοδόσης Γιαννάκη που «εξαφανίστηκε» από το κρεβάτι του στο Τουρκοκυπριακό Γενικό Νοσοκομείο. Είχε συλληφθεί στην Άχνα μετά τον πόλεμο το 1974, τον Φεβρουάριο του 1975. Ήταν μαζί με τον Χαράλαμπο Μοσχοβία και είχαν πάει στο «χωριό-φάντασμα», την Άχνα, για να πάρουν κάποια πράγματα. Και οι δύο συνελήφθησαν από κάποιους στρατιώτες εκεί και μεταφέρθηκαν στην Άσσια και κρατήθηκαν εκεί για «ανάκριση». Λόγω των βασανιστηρίων που πέρασε ο Θεοδόσης δεν μπορούσε να περπατήσει και τα πόδια του ήταν τραυματισμένα. Τελικά μεταφέρθηκαν στο Τουρκοκυπριακό Γενικό Νοσοκομείο στη Λευκωσία. Σύμφωνα με την κατάθεση του Μοσχοβία, ένας γιατρός είχε πει στον Θεοδόση ότι είχε πάθει γάγγραινα στο ένα του πόδι και το πόδι του έπρεπε να ακρωτηριαστεί, αλλά ο Θεοδόσης δεν έδωσε τη συγκατάθεσή του. Λίγες μέρες αργότερα, ο ίδιος γιατρός πήγε και του είπε ότι και τα δύο του πόδια είχαν πάθει γάγγραινα και ότι έπρεπε να ακρωτηριαστούν – στην αρχή ο Θεοδόσης δεν έδωσε τη συγκατάθεσή του, αλλά τελικά είπε «εντάξει» και μεταφέρθηκε στο χειρουργείο. Και τα δύο πόδια του ακρωτηριάστηκαν και τον πήραν πίσω στο δωμάτιό του. Αυτή ήταν η τελευταία φορά που τον είδε ο Μοσχοβίας. Ο Γλαύκος Κληρίδης επενέβη και έσωσε τον Μοσχοβία από το νοσοκομείο. Αλλά, τι συνέβη στον Θεοδόση Γιαννάκη, έναν πατέρα πέντε παιδιών; Ποιος πήρε το σώμα του από το νεκροτομείο; Πού θάφτηκε; Ποιοι ήταν οι γιατροί που εργάζονταν εκεί; Η ΔΕΑ πρέπει να ανανεώσει τις έρευνές της για αυτόν και να προσπαθήσει να ανακαλύψει τι απέγινε. Και οι γιατροί που εργάζονταν εκεί πρέπει να μιλήσουν.

Ένα άλλο άτομο που «εξαφανίστηκε» από το Νοσοκομείο Κερύνειας ήταν ο Λιασής Χαμπή Χατζηχαμπή από την Ακάνθου. Ήταν ένας 60χρονος άνδρας, οδηγός τρακτέρ, και κάποιοι Τούρκοι στρατιώτες τον πυροβόλησαν στην κοιλιά όταν μπήκαν στο χωριό. Εκείνη τη στιγμή όργωνε ένα χωράφι. Ήταν ένας απλός πολίτης. Τον έβαλαν σε ένα στρατιωτικό τζιπ και τον πήραν στο Νοσοκομείο Κερύνειας. «Εξαφανίστηκε» από το Νοσοκομείο Κερύνειας.

Φανταστείτε να πηγαίνετε σε νοσοκομείο για θεραπεία, να είστε άρρωστοι ή τραυματισμένοι και να ξαπλώνετε στο κρεβάτι του νοσοκομείου και στη συνέχεια να «εξαφανίζεστε» και η οικογένειά σας να μην είναι σε θέση να εντοπίσει τι σας συνέβη εδώ και δεκαετίες. Πώς μπορούμε να κτίσουμε την εμπιστοσύνη αν δεν ξεκαθαρίσουμε και αντιμετωπίσουμε τέτοιες «εξαφανίσεις»;

Καλώ όλους όσους γνωρίζουν οποιαδήποτε, έστω και μικρή πληροφορία να μιλήσουν, επώνυμα ή ανώνυμα, προκειμένου να ξεκαθαρίσει τι έχει συμβεί, έτσι ώστε να μπορέσουμε να κτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά μας σε αυτήν τη γη.

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518