«Το Κυπριακό ως βαρίδι για την Ελλάδα» της Ρένας Χόπλαρου

Πολλοί όταν συζητούν για τις κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας φαντασιώνονται σενάρια επιστημονικής φαντασίας με βομβαρδισμούς, μεθοδεύσεις διάσπασης της Τουρκίας και πολλαπλάσιους συμβολικούς εξευτελισμούς εναντίον του Ερντογάν από εκείνους στους οποίους προβαίνει καθημερινά ο ίδιος εναντίον της Κύπρου και της Ελλάδας. Η πραγματικότητα, όπως συνήθως, είναι πιο πεζή, αυτό όμως δεν την κάνει λιγότερο ενδιαφέρουσα.

Μου έκανε εντύπωση πως σε όλη αυτή τη συζήτηση που αναπτύχθηκε το προηγούμενο διάστημα δεν περιλήφθηκαν καθόλου οι δύο κυρώσεις που όντως εφαρμόστηκαν εναντίον της Τουρκίας, οι οποίες, όπως φαίνεται από τις δηλώσεις των ίδιων των Τούρκων πολιτικών, και τους πόνεσαν και τους εξόργισαν. Η παράβλεψη αυτή δείχνει ότι πολλές φορές αγνοούμε το διεθνές κλίμα ή το διαβάζουμε λάθος (πάντα εναντίον μας και υπέρ της Τουρκίας) χωρίς να καταφέρνουμε να συνδέουμε τα δικά μας εθνικά συμφέροντα με αυτά των συμμαχικών μας πιο ισχυρών κρατών. Υπό τις παρούσες συνθήκες ο Νίκος Αναστασιάδης θα έπρεπε να πάει στην άτυπη πενταμερή και «να πετά» αντί να σέρνεται. Να γυρίσει πίσω τουλάχιστον με το Βαρώσι και αλλαγή των εγγυήσεων.

Η πρώτη κύρωση εναντίον της Τουρκίας υπήρξε η ακύρωση της επένδυσης ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ και 4.000 νέων θέσεων εργασίας της Volkswagen στη Σμύρνη. Επιπλέον, το εργοστάσιο της VW θα συνιστούσε σημείο αναφοράς για την προσέλκυση κι άλλων μεγάλων ξένων επενδύσεων σε μια χώρα που είχε σοβαρά οικονομικά προβλήματα και πριν από την πανδημία. Η πρώτη αναβολή της επένδυσης έγινε τον Οκτώβριο του 2019 λόγω των στρατιωτικών επιχειρήσεων της Τουρκίας στη Συρία. Εν τω μεταξύ υπήρξαν έντονες πολιτικές διαμαρτυρίες στη Γερμανία κατά της επένδυσης επειδή η Τουρκία υπό τον Πρόεδρο Ερντογάν παραβιάζει τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και μέχρι σήμερα ακολουθεί σκληρή αντιδυτική πολιτική. Η οριστική εγκατάλειψη της επένδυσης έγινε πέρσι και αιτιολογήθηκε από την εταιρεία λόγω της χαμηλότερης ζήτησης ως αποτέλεσμα της πανδημίας. Ο Τούρκος υπουργός Βιομηχανίας Μουσταφά Βαράνκ κατηγόρησε τη VW για εξαπάτηση και πολιτική απόφαση εναντίον της Τουρκίας, ενώ ο ίδιος ο Τούρκος Πρόεδρος διέταξε έρευνα εναντίον του ομίλου.

Η δεύτερη κύρωση εναντίον της Τουρκίας προήλθε από τις ΗΠΑ με τον αποκλεισμό των Τούρκων από το κοινό πρόγραμμα κατασκευής των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Η τουρκική αμυντική βιομηχανία που θα συμμετείχε στη γραμμή παραγωγής των μαχητικών αεροσκαφών απώλεσε δισεκατομμύρια δολάρια έπειτα από τον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, εξαιτίας της αγοράς των πυραύλων S-400 από τη Ρωσία. Αυτό που δείχνει την παντελή έλλειψη εμπιστοσύνης των Αμερικανών στους Τούρκους είναι η εκδίωξη όλων των μελών της τουρκικής αποστολής που βρίσκονταν στην αεροπορική βάση της Αριζόνας για εκπαίδευση. Ο Ταγίπ Ερντογάν, όπως φαίνεται από τις δηλώσεις του, έγινε έξαλλος με το γεγονός και μιλά για εξαπάτηση από τους Αμερικανούς. Η δε προοπτική να αγοράσει η Ελλάδα τα είκοσι από τα 100 αεροσκάφη που προορίζονταν για τους Τούρκους προσλαμβάνεται ως η απόλυτη εχθρική πράξη εναντίον τους. Η Ελλάδα αποκτά έτσι μια ψυχολογική υπεροχή στην πολεμική αεροπορία η οποία μπορεί να εξελιχθεί και σε ουσιαστική εάν συνεχίσει να αναβαθμίζει, όπως έχει προγραμματίσει, την πολεμική της αεροπορία μέχρι το 2024 (ως πρώτο σταθμό).

Όλα αυτά τα έχει διαβάσει σωστά η ελληνική κυβέρνηση. Το στίγμα του Κυριάκου Μητσοτάκη στην εξωτερική πολιτική είναι η μετριοπάθεια και η συνεννόηση με τους Τούρκους εντός των κανόνων του διεθνούς δικαίου – «χωρίς αφέλεια» όμως, όπως δήλωσε τη Δευτέρα από τη Λευκωσία. Η ελληνική κυβέρνηση έχει πολλά θέματα να λύσει με την Τουρκία αλλά θέλει να φύγει από το κεφάλι της η μεγάλη εστία τριβών που είναι το Κυπριακό και το ενδεχόμενο ενός θερμού επεισοδίου.

Η ελληνική κυβέρνηση αντιλαμβάνεται ότι η Κύπρος έχει πρόβλημα δημόσιας εικόνας. Πολλοί Ευρωπαίοι και Αμερικανοί θεωρούν ότι το νησί μας είναι ένα ρωσικό πλυντήριο που στρογγυλοκάθισε στην ΕΕ και όχι μόνο πουλάει «χρυσές» βίζες αλλά επιπλέον λειτουργεί υπογείως (και ενίοτε φανερά, σε ψηφοφορίες στο Ευρωκοινοβούλιο) εναντίον των δυτικών συμφερόντων και υπέρ των ρωσικών. Οι Ευρωπαίοι δεν θα επιβάλουν σημαντικές κυρώσεις για χάρη της Κύπρου (η Τουρκία το γνωρίζει), οπότε δεν υπάρχει αξιοπιστία και άρα δεν υπάρχει αποτροπή. Αυτό συμπαρασύρει και την Ελλάδα γιατί οι χώρες της ΕΕ δεν μπορούν να χαλάσουν πλήρως τη σχέση τους με την Τουρκία εξαιτίας της Κύπρου αλλά ούτε να επιβάλουν κυρώσεις μόνο για όσα κάνει η Τουρκία στην Ελλάδα. Πολλά από τα αποτρεπτικά χαρτιά που θα μπορούσε να έχει η Ελλάδα στα χέρια της για να αποκτήσει καλύτερη διαπραγματευτική θέση στα δικά της ειδικά συμφέροντα τα χάνει εξαιτίας της Κύπρου, η οποία λειτουργεί ως αναποφάσιστο βαρίδι για το σύνολο των συμφερόντων του ελληνισμού. Αυτή είναι η αλήθεια κι ας είναι πικρή. H τραγική ειρωνεία είναι ότι τελικά την πληρώνει η Κύπρος ως ο πιο αδύναμος κρίκος της εξίσωσης όλων των πιο πάνω συμφερόντων και ισορροπιών.