Όταν η συμβίωση και η συνεργασία ήταν τα αυτονόητα

 

 

 

Ένας από τους καλούς μας φίλους που λέγεται «Εργάτης Salih» (Ishchi Salih) μοιράζεται τη φωτογραφία μιας ηλικιωμένης κυρίας και γράφει μια πολύ συγκινητική ιστορία για αυτή. Στη φωτογραφία είναι η θεία Δημητρία, η «μαμμού» («Μαία») από τη Βατυλή που έτρεχε με το ποδήλατό της και αργότερα με το αυτοκίνητό της, Morris Minor, προσπαθώντας να βοηθήσει τις γυναίκες που γεννούσαν είτε ήταν Τουρκοκύπριες είτε Ελληνοκύπριες.

Ο Salih Mehmet λέει: «Η μαμμού Δημητρία γιαγιά βοήθησε τη μητέρα μου να με φέρει στον κόσμο. Δεν ήξερα τι της είχε συμβεί το 1923 και τι έζησε. Είχε αναγκαστεί να φύγει από τη Σμύρνη τη δεκαετία του ’20 και στα μέσα της δεκαετίας του ’20 αποφάσισε να εγκατασταθεί στη Βατύλη. Τη θυμούμαι μέσα σε ένα μικρό αυτοκίνητο, ένα Morris Minor. Μπορεί να είχε ξεγεννήσει τον αγαπημένο μου φίλο που είχα μάθει ότι ήταν «αγνοούμενος» και του οποίου τα οστά βρέθηκαν, όπως επίσης και τον Αντρίκκο Πογιατζή. Βοηθούσε στη γέννηση των Τουρκοκυπρίων και Ελληνοκυπρίων μωρών από τη Σίντα, τη Βατυλή και το Άρσος καθώς και από άλλα χωριά. Ήταν η μαία που βοήθησε τόσο τις Τουρκοκύπριες όσο και τις Ελληνοκύπριες γυναίκες να γεννήσουν. Ας αναπαυθεί εν ειρήνη».

Αναμνήσεις

Μαθαίνουμε περισσότερες λεπτομέρειες για τη μαία της Βατυλής, τη μαμμού Δημητρία, από την Αναστασία Παττίχη. «Ήταν μια αξιόλογη κυρία. Ήρθε στη Βατύλη όταν ήταν 22 χρονών, με τον πατέρα της και τις αδελφές της Αργυρώ και Αγγέλα χωρίς να έχουν τίποτα μαζί τους. Μόνη της, κατάφερε να αγοράσει ένα σπίτι και λίγα χωράφια, κάποια αμπέλια. Ήταν η πρώτη γυναίκα στη Βατύλη που είχε αυτοκίνητο και οδηγούσε. Υποθέτω, πως άρχισε σαν μαία στα μέσα της δεκαετίας του 1920. Γεννήθηκε το 1900, ήρθε στην Κύπρο το 1922 και εκπαιδεύτηκε λίγα χρόνια μετά, που σημαίνει πως γέννησε τις γιαγιάδες μας αλλά και τις μαμάδες μας. Αν υπάρχουν άνθρωποι που γεννήθηκαν τις δεκαετίες του ’20 και του ’30 από τη Δημητρία θα το θυμούνται. Συνέχισε μέχρι και το 1960 και μετά ανέλαβε η νεότερη Στυλιανή. Και για τη Στυλιανή οφείλουμε τιμή γιατί, αν η Δημητρία ξεγέννησε τη μισή Βατυλή, η Στυλιανή ξεγέννησε την άλλη μισή - τους νεότερους που γεννήθηκαν μέχρι το 1974. Η Δημητρία αποσύρεται εν μέρει αλλά εξακολουθεί να εξυπηρετεί τις Τουρκοκύπριες των γειτονικών χωριών. Εδώ αξίζει να πούμε πως παρόλο που έπαθε τόσα δεινά από τους Τούρκους δεν κράτησε κακία ή μίσος. Μιλούσε μαζί τους, ενώ και τα χωράφια της, τα αγόρασε από Τούρκους στο τουρκοκυπριακό χωριό Άρσος. Φύτεψε αμπέλια κι έκανε την καλύτερη και πιο γλυκιά ποικιλία σταφυλιών, τη σουλτανίνα.

Κάποια στιγμή υιοθέτησε ένα κορίτσι από τη γειτονιά, τη Βασούλα. Τη μεγάλωσαν με την αδελφή της, μέχρι που η γιαγιά του κοριτσιού την πήρε και την έστειλε στον πατέρα της ο οποίος ζούσε στη Μελβούρνη. Η Δημητρία πικράθηκε πολύ. Μετά από χρόνια η Βασούλα επέστρεψε στη Βατυλή με τον πατέρα της και παντρεύτηκε. Η φωτογραφία δείχνει τον γάμο της κοπέλας και τη Δημητρία να στέκεται δίπλα της ως μητέρα, ξεχνώντας το παρελθόν.

Θυμάμαι ακόμη έντονα την εικόνα του Άη Γιάννη που είχαν στο σπίτι τους. Την είχαν φέρει από τη Σμύρνη και τη θεωρούσαν θαυματουργή. Η αδελφή της η Αργυρώ είχε μια ιδιαίτερη επικοινωνία με τον άγιο, του μιλούσε και της απαντούσε λέει με δυνατούς κρότους και τριξίματα. Όλοι στη γειτονιά τρέχαμε να προσκυνήσουμε και να προσευχηθούμε στον Άη Γιάννη πριν από τις εξετάσεις, στις ασθένειες ή τις συμφορές. Αν έκαμνε θόρυβο όλα θα πήγαιναν καλά. Δυστυχώς η εικόνα του Άη Γιάννη έμεινε στη Βατυλή το 1974. Η Αργυρώ είχε πεθάνει και η Δημητρία, όπως όλοι μας, έφυγε πολύ ξαφνικά για να σκεφτεί να πάρει κάτι μαζί της. Έφυγε άρον-άρον μαζί μας με το φορτηγό γείτονά της. Μείναμε μαζί σε ένα ακατοίκητο σπίτι και μετά η 74χρονη Δημητρία βρήκε ένα μικρό χώρο μόνη της. Δεν άντεχε, είπε, να μας ακούει να λέμε πως θα επιστρέψουμε. Στα τελευταία της μεταφέρθηκε σε ένα γηροκομείο και πέθανε εκεί. Δυστυχώς εμείς ήμασταν στην Αυστραλία».

Τέτοιες ιστορίες εξακολουθούν να είναι «κρυμμένες» αφού δεν «ταιριάζουν» στη μεγάλη εικόνα που οι «δύο πλευρές» προσπαθούν να βγάλουν προς τα έξω. Δεν πιστεύω ότι όλα ήταν ρόδινα, αλλά δεν ήταν όλα σαν μια ταινία τρόμου όπως προσπαθούν να μας τα περιγράψουν για να μας κάνουν να πιστέψουμε στον δικό τους πολιτικό στόχο. Στόχος τους είναι να μας κρατήσουν χωριστά, να διαιρέσουν το νησί και να σβήσουν τέτοιες όμορφες αναμνήσεις όταν ήμασταν μαζί, μοιραζόμενοι τις δυσκολίες, τον φόρτο εργασίας καθώς και τις χαρές μας.

Μαθητές και δάσκαλοι μαζί

Στα απομνημονεύματα της Nazaret Shamlian, παρακολουθούσαν μαζί στο σχολείο της Αμερικανικής Ακαδημίας στη Λάρνακα Τουρκοκύπριοι, Ελληνοκύπριοι και Αρμένιοι Κύπριοι νέοι. Είχαν ακόμα και Τουρκοκύπριους δασκάλους όπως ο κ. Asim. Ο κ. Nazaret Shamlian μοιράστηκε μια φωτογραφία μιας τάξης από εκείνο τον καιρό, που δείχνει Τουρκοκύπριους, Ελληνοκύπριους και Αρμένιους Κύπριους μαθητές, μαζί με τον Τουρκοκύπριο δάσκαλό τους κ. Asim από την Ακαδημία. Αυτή η φωτογραφία πιθανόν να είναι τραβηγμένη το 1959-60 και ο δάσκαλός τους είναι ο κ. Asim Hilmi της έκτης δημοτικού. Όταν ρωτήσαμε για πληροφορίες για αυτή τη φωτογραφία, ο κ. Shamlian μας είπε τα ακόλουθα: «Κάθε τάξη είχε έναν 'χορηγό' στην Αμερικανική Ακαδημία. Θα μπορούσατε να τον αποκαλέσετε 'φύλακα' της τάξης. Ο κύριος Hilmi ήταν ο χορηγός της τάξης μου για όσο ήμουν στο σχολείο εκεί. Ήταν ευχάριστος τύπος. Και οι Αρμένιοι μαθητές είχαν το πλεονέκτημα ότι μιλούσαν μαζί του τουρκικά.

Ο κ. Asim Hilmi ήταν καθηγητής τουρκικής γλώσσας, ενώ έκανε μαθήματα βόλεϊ και φυσικής αγωγής».

Καλτσοποιία στη Λάρνακα

Κάποτε, νεαρές γυναίκες τουρκοκυπριακής, ελληνοκυπριακής και αρμενοκυπριακής καταγωγής δούλευαν μαζί ειρηνικά σε ένα εργοστάσιο καλτσοποιίας στη Λάρνακα και ο κ. Nazaret Shamlian παρέχει στο «Flashbacks of Scala» μερικές πληροφορίες. Λέει: «Η αξιόλογη οικογένεια Chakmakjian και το εργοστάσιο καλτσοποιίας τους λειτούργησε στη Λάρνακα από το 1925 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Για περισσότερα από 35 χρόνια ο Hagop Efendi, με τους γιους τους Souren και Elias Chakmakjian απασχολούσαν πάνω από 30 άντρες και γυναίκες από τη Λάρνακα. Αρμένιοι, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι (κυρίως γυναίκες) εργάζονταν αρμονικά στο εργοστάσιο.

Μέναμε κοντά στην οδό Richard the Lion Heart, (τώρα οδός Σουρουκλή) στη Λάρνακα. Ο Elias, ο μικρότερος γιος του Hagop Efendi σκοτώθηκε σε τροχαίο ατύχημα το 1961 κι αυτό το θλιβερό γεγονός συγκλόνισε τους Chakmakjian. Το εργοστάσιο έκλεισε λίγο αργότερα και ο μεγαλύτερος γιος Souren έφυγε με την οικογένειά του για το Ηνωμένο Βασίλειο. Φωτογραφία από τα αρχεία της οικογένειας Chakmakjian μας δόθηκε ευγενικά από τον Hago Chakmakjian. Σύμφωνα με τον κ. Nazaret, όλοι φώναζαν τον Hagop, «Agop Efendi» και ήταν έμπειρος μηχανικός. Είχε δύο εργοστάσια καλτσοποιίας στην Τουρκία μέχρι που εκδιώχθηκαν λόγω της γενοκτονίας. Το πρώτο εργοστάσιο άνοιξε το 1893. Και άνοιξε το πρώτο του εργοστάσιο στη Λάρνακα το 1925. Έφτιαχνε καλτσόν και κάλτσες τόσο για γυναίκες όσο και για άντρες και οι κάλτσες της μάρκας «Ankara» και τα γυναικεία καλτσόν μάρκας «Larnaca hosiery» σύντομα έγιναν πολύ γνωστά. Σύμφωνα με τον κ. Nazaret, μερικές από εκείνες τις αρμενοκύπριες οικογένειες όταν συνταξιοδοτούνταν, επέστρεφαν στην Κύπρο και ανάμεσα σε αυτές ήταν και η δική του οικογένεια.

Τέτοιες ήταν οι αρμονικές αναμνήσεις της συμβίωσης και της συνεργασίας στην Κύπρο. Γιατί να μην είναι δυνατόν και τώρα;

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99966518