«Ένα σχόλιο για το Κραν Μοντανά» του Λεόντιου Ιεροδιακόνου

 

 

Τα τελευταία δύο-τρία χρόνια ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαναλαμβάνει συχνά την επωδό ότι «οι έξι προκάτοχοί» του ανεξάρτητα από τη στρατηγική τους «ουδέποτε απέκλιναν από την επιδίωξη επίτευξης λύσης» του Κυπριακού. Γι’ αυτό το θεωρεί άδικο, αντί να αποδίδονται ευθύνες στην τουρκική αδιαλλαξία, να αποδίδεται πολλές φορές ευθύνη στην ελληνοκυπριακή πλευρά». Λάθος διαπίστωση! Αυτό είναι το εύκολο μέρος. Όλες οι πολιτικές δυνάμεις στην ε/κ κοινότητα, όχι μόνο αποδίδουν την ευθύνη αλλά και θεωρούν δεδομένη την αδιαλλαξία της Τουρκίας. Επίσης, για να μην συγχυζόμαστε, για έναν Ε/Κ το να καταδικάζει κάθε μέρα την αδιαλλαξία της Τουρκίας δεν χρειάζεται ιδιαίτερος πατριωτισμός. Το δύσκολο είναι: Τι κάνουμε εμείς; Νομίζω ότι είναι πιο συνετό, ο φίλος Αναστασιάδης, να περιορίσει την υπεράσπιση για τον εαυτό του. Δεν είναι ανάγκη να υπερασπίζεται και τους προκατόχους του.

Αν παρακάμψουμε -επί του παρόντος τις ευθύνες του Μακαρίου- που είναι τόσες πολλές, που δεν καλύπτονται μέσα στα στενά περιθώρια ενός άρθρου, υπάρχουν συμπεριφορές μεταγενέστερων Προέδρων που χρειάζονται εξηγήσεις. Πρέπει να εξηγηθεί στον λαό πώς και γιατί επί προεδρίας Σπύρου Κυπριανού απορρίφθηκε το 1978 το Δυτικό Σχέδιο. Το οποίο μεταξύ άλλων, προέβλεπε ότι με την έναρξη των διαπραγματεύσεων θα επέστρεφαν στην πόλη της Αμμοχώστου οι νόμιμοι κάτοικοι στα σπίτια και τις περιουσίες τους και θα παρέμεναν ανεξάρτητα από την έκβαση των συνομιλιών. Μάλιστα, αυτό το σχέδιο είχε αναδόχους τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τον Καναδά. Τρεις χώρες με τεράστια διεθνή επιρροή. Να σημειωθεί ότι η πρόταση έγινε μόνο τέσσερα χρόνια μετά την τουρκική εισβολή όταν όλα (σπίτια, δρόμοι, ηλεκτρισμός, υδρευτικό σύστημα) βρίσκονταν σε λειτουργήσιμη κατάσταση. Αξίζει να σημειωθεί ότι, όταν δόθηκε το σχέδιο στον Ρολάνδη του λέχθηκε ταυτόχρονα ότι βολιδοσκοπήθηκε η Άγκυρα και «δεν είναι αρνητική».

Πρέπει επίσης να εξηγηθεί στον λαό, πάλι επί προεδρίας Κυπριανού πώς και γιατί απορρίφθηκε το Σχέδιο Γκουεγιάρ με τίτλο «Προσχέδιο Συμφωνίας, Ημερήσια Διάταξη» τον Ιανουάριο του 1985 όταν και σε εκείνη τη χρονική περίοδο δεν είχαν προλάβει να εδραιωθούν πολλά τετελεσμένα. Υπενθυμίζεται ότι εκείνο το σχέδιο ήταν το αποτέλεσμα μακρών διαπραγματεύσεων κατά το 1984 που κατέληξε σε ολοκληρωμένη συμφωνία στο τέλος του ιδίου έτους. Στις 12 Δεκεμβρίου του 1984, ο ίδιος ο Κυπριανού είχε συμφωνήσει με τον ΓΓ και τον Ντενκτάς να ξανασυναντηθούν στη Νέα Υόρκη στις 17 Ιανουαρίου του 1985 για την τελετή υπογραφής. Μάλιστα, το ίδιο βράδυ (12/12/1984), τόσο ο Κυπριανού όσο και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος του έστειλαν μηνύματα στη Λευκωσία με πολύ ευνοϊκά σχόλια για το περιεχόμενο του σχεδίου. Όταν έφτασε η κρίσιμη στιγμή ο Ντενκτάς ήταν έτοιμος να υπογράψει, ο δε Κυπριανού ζήτησε να επαναδιαπραγματευτεί το περιεχόμενο. Η στάση του αυτή οδήγησε σε απόρριψη του σχεδίου αφήνοντας την ε/κ πλευρά εκτεθειμένη, τόσο έναντι των ΗΕ όσο και διεθνώς. Πρέπει επίσης να εξηγηθεί αν η συμπεριφορά του Τάσσου Παπαδόπουλου ήταν η πρέπουσα έναντι του Σχεδίου Ανάν. Ως Πρόεδρος αντί να φροντίσει να ενημερωθεί ο λαός ισορροπημένα και αντικειμενικά κατέβαλε απροκάλυπτη προσπάθεια να περιορίσει τις απόψεις αυτών που υποστήριζαν το σχέδιο. Ενώ σ’ εκείνη τη δακρύβρεκτη ομιλία του από όλα τα ΜΜΕ παραποίησε και παραμόρφωσε το περιεχόμενο του σχεδίου. Παράλληλα, χρησιμοποιώντας τον κυβερνητικό μηχανισμό δημιούργησε ένα κλίμα φοβίας και αβεβαιότητας για πιθανά οικονομικά προβλήματα για απώλεια θέσεων εργασίας, ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα. Ενώ με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα επιχείρησε να φιμώσει και να διασύρει πολιτικά πρόσωπα που υποστήριζαν το σχέδιο.

Τέλος, χρειάζονται εξηγήσεις και για τη διάσκεψη στο Κραν Μοντανά. Για περισσότερο από τέσσερα χρόνια έχουν λεχθεί διάφορες εκτιμήσεις για εκείνη τη συνάντηση. Η πρόσφατη δημοσίευση πρακτικών των Ηνωμένων Εθνών στις εφημερίδες «Ο Φιλελεύθερος» και «Πολίτης», βοήθησαν να διευκρινιστούν αρκετές πτυχές. Φαίνεται ότι οι εργασίες της διάσκεψης άρχισαν με εποικοδομητικό τρόπο και παρουσίασαν αρκετή πρόοδο. Το κλίμα άρχισε να χαλά από το απόγευμα της τελευταίας μέρας και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του τελευταίου δείπνου. Γι’ αυτό τα πρακτικά διευκολύνουν διάφορες ερμηνείες. Το πλαίσιο ενός άρθρου δεν επιτρέπουν μακροσκελή ανάλυση των πρακτικών. Έτσι θα περιορίσω την αναφορά μου πάνω στην πτυχή που προσέλκυσε την περισσότερη προσοχή και συζήτηση. Το θέμα της ασφάλειας και των εγγυήσεων. Ο ΓΓ έδωσε μεγάλη σημασία σ’ αυτό το θέμα και το περιέλαβε στο αρχικό του πλαίσιο των έξι κεφαλαίων. Σε επαφές που είχε με τον Τσαβούσογλου, φάνηκε ότι για πρώτη φορά η Τουρκία δεχόταν να συζητηθεί η κατάργηση των εγγυήσεων κάτω από όρους και προϋποθέσεις. Θα ήταν παιδική αφέλεια να πιστέψει κάποιος ότι η Τουρκία θα δεχόταν την κατάργησή τους χωρίς όρους και χρονοδιαγράμματα. Μάλιστα, ως πρώτη πρόταση ήταν φυσικό να είναι και μαξιμαλιστική. Αυτή είναι η συνήθης τακτική σε όλες τις διαπραγματεύσεις. Η δική μας πλευρά με μια επιπόλαιη και παράξενη συμπεριφορά δεν κατάφερε να διαπραγματευτεί σοβαρά πάνω σ’ αυτό το τόσο επίμαχο θέμα. Δεν μπόρεσε να αποδείξει έστω την αδιαλλαξία του Τσαβούσογλου. Έναν χρόνο μετά το ναυάγιο της διάσκεψης, ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Νίκος Χριστοδουλίδης είχε δηλώσει ότι: «ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία των διαπραγματεύσεων που φτάσαμε τόσο κοντά σε λύση του Κυπριακού. Ήταν η πρώτη φορά που συζητήσαμε το θέμα της ασφάλειας και των εγγυήσεων και έγινε ανταλλαγή χαρτών επί συμφωνημένου πλαισίου και άλλα πράγματα που έγιναν για πρώτη φορά και γι’ αυτό φθάσαμε και τόσο κοντά». Αναφερόμενος στις δραστηριότητες και στις επαφές της απεσταλμένης του ΓΓ Λουτ, ευχόταν «να υπάρξουν τέτοια αποτελέσματα που να βοηθήσουν να ξεκινήσουμε από εκεί που μείναμε στο Κραν Μοντανά». (Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών 30/07/2018). Το ότι στη διάσκεψη του Κραν Μοντανά οι δύο πλευρές έφτασαν πολύ κοντά στη λύση το διαπίστωσε και ο διαπραγματευτής Ανδρέας Μαυρογιάννης. Αλλά και ο ίδιος ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, υιοθέτησε τη θέση να επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις από το σημείο που έμειναν στο Κραν Μοντανά.

Η ερμηνεία που μπορεί να δοθεί στις πιο πάνω τοποθετήσεις και των τριών πρωταγωνιστών σ’ εκείνη τη διάσκεψη, είναι ότι τόσο το πλαίσιο Γκουτέρες όσο και τα αποτελέσματα των εργασιών κρίνονταν θετικά. Εάν ο Τσαβούσογλου ήταν μόνο «αρνητικός»· Ο δε ΓΓ προσπάθησε να μας «ξεγελάσει» και ο Άιντε διέδιδε «μύθους» τότε, πώς δικαιολογείται η πιο πάνω αισιοδοξία του Χριστοδουλίδη, η διαπίστωση του Μαυρογιάννη ότι προσεγγίζουμε τη λύση όπως και το ότι και οι τρεις πρωταγωνιστές θέλουν να ξαναρχίσουν οι συνομιλίες από εκεί που έμειναν στο Κραν Μοντανά; Το μόνο που μπορεί να λεχθεί είναι ότι τουλάχιστον οι διαχρονικές τοποθετήσεις και των τριών οδηγούν σε σύγχυση. Χρειάζονται διευκρινίσεις και εξορθολογισμός.