Αναζητώντας τόπους ταφής «αγνοουμένων» στην Αγιά–Κεπήρ

 

 

Το πρωί της 18ης Νοεμβρίου 2021, βρισκόμαστε ξανά στον δρόμο αναζητώντας πιθανούς τόπους ταφής «αγνοουμένων», από την περιοχή της Μεσαορίας. Πηγαίνουμε μαζί με τον Okan Oktay, που είναι υπεύθυνος για τις έρευνες ως βοηθός του Τουρκοκύπριου μέλους της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων Κύπρου. Δουλεύουμε μαζί με τον Okan Oktay εδώ και πολλά χρόνια. Είναι ανθρωπολόγος και προηγουμένως, πριν από χρόνια, όταν η ΔΕΑ είχε ξεκινήσει τις ανασκαφές για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 2000, ανήκε στην ομάδα εκσκαφών. Τότε, για κάποιο διάστημα, ήταν υπεύθυνος για τις εκσκαφές της ΔΕΑ για το Γραφείο του Τουρκοκυπρίου μέλους και μετά μεταφέρθηκε στις έρευνες. Είναι ένας από τους λίγους που γνωρίζουν τις ιστορίες από την αρχή των εκσκαφών της ΔΕΑ.

Ο Καλλής και η προσφορά του

Υπήρχε ένα ακόμη άτομο στη ΔΕΑ που γνώριζε τα περισσότερα, που γνώριζε όλες τις ιστορίες, όλες τις λεπτομέρειες, είτε ήταν Τουρκοκύπριοι είτε Ελληνοκύπριοι, επειδή είχε κάνει τις έρευνες. Τις περισσότερες φορές, ο κόσμος ξεχνάει ποιος άνοιξε πρώτος τον δρόμο για να διαμορφωθεί ένα μονοπάτι απ' όπου να περνούν οι άνθρωποι. Ο Ξενοφών Καλλής ήταν ο πρώτος που έκανε αποτελεσματικές έρευνες για όλους τους «αγνοούμενους» και αφιέρωσε ολόκληρη του τη ζωή σε αυτόν τον ανθρωπιστικό σκοπό. Δούλευε για τους συγγενείς των «αγνοουμένων», χωρίς να εμπλέκεται σε κανένα παιχνίδι πολιτικής, κάνοντας αξιόπιστη δουλειά για όλους τους συγγενείς των «αγνοουμένων», τόσο των Τουρκοκυπρίων όσο και των Ελληνοκυπρίων. Δεν κάνει διάκριση μεταξύ των «αγνοουμένων», αφού αυτό είναι ένα ανθρωπιστικό ζήτημα και όχι «πολιτικό». Έκανε έρευνες και ξεσκέπαζε τόσο μεγάλο έδαφος σε όλη την Κύπρο και σε όλη την κοινή μας ιστορία, όπου σκοτώνουμε και πληγώνουμε ο ένας τον άλλον.

Την εποχή που είχα γνωρίσει τον Καλλή, οι έρευνες των γραφείων των μελών της ΔΕΑ ήταν εντελώς ξεχωριστές. Ποτέ δεν πήγαιναν σε έρευνες μαζί, σε συστηματική βάση. Ίσως περιστασιακά, σε υψηλότερο επίπεδο πήγαιναν σε λίγα μέρη, αλλά όχι σε καθημερινή βάση. Ήμουν αυτή που κατάφερα να «πείσω» τη ΔΕΑ να κάνουν μαζί αυτές τις έρευνες, αφού αυτό που ήθελα να δείξω δεν έπρεπε να «κρύβεται» και πρέπει να το γνωρίζουν και οι δύο πλευρές για να διασφαλιστεί ό,τι καταγραφεί. Ήθελα και τις δύο πλευρές να είναι παρούσες, όταν μαζί με τους αναγνώστες και τους μάρτυρές μου δείχναμε στη ΔΕΑ πιθανούς τόπους ταφής. Ήθελα και τα δύο μέρη, έτσι ώστε κανένας να μην μπορεί να «αρνηθεί» στο μέλλον τέτοιους πιθανούς τόπους ταφής που τους είχαμε δείξει (Και παρά το γεγονός αυτό, σε κάποιες περιπτώσεις, αυτό συνέβη αρκετές φορές στο παρελθόν).

Έρευνες μαζί

Τύγχανε λοιπόν να είναι εκεί ο Καλλής που ήταν ο βοηθός του Ελληνοκύπριου μέλους της ΔΕΑ και ο Okan ήταν ο συντονιστής των εκσκαφών για το Τουρκοκύπριο μέλος της ΔΕΑ και ο Ughur Umar (που πέθανε, ας αναπαυθεί εν ειρήνη) και αργότερα ο Murat Soysal (ο οποίος τώρα είναι εκπρόσωπος της τουρκοκυπριακής κοινότητας σε μια από τις Σκανδιναβικές χώρες) που πηγαίναμε μαζί, για να μπορέσω να δείξω πιθανούς χώρους ταφής στους λειτουργούς της ΔΕΑ, συνοδευόμενη από τους αναγνώστες μου και τους μάρτυρές μου. Με αυτόν τον τρόπο, καλύψαμε αρκετό έδαφος, καθώς η έρευνα ήταν δικοινοτική –ξεκινήσαμε να πηγαίνουμε έτσι μαζί ως δικοινοτική ομάδα πριν από περισσότερο από 10 χρόνια. Ο Καλλής εμβάθυνε τις έρευνες και πηγαίναμε για να δείξουμε πιθανούς τόπους ταφής πολύ συστηματικά, σχεδόν μια φορά την βδομάδα, για πολλά χρόνια. Μέχρι που αυτό δεν ήταν πλέον δυνατόν. Γιατί; Επειδή ο Καλλής δεν ήταν πια εκεί, το συμβόλαιό του δεν ανανεώθηκε και οι άνθρωποι και ο τρόπος που γίνονταν τα πράγματα μέσα στη ΔΕΑ άλλαξαν... Άνθρωποι έρχονταν και έφευγαν και εγώ αγωνιζόμουν να βρω κάποιον στο ελληνοκυπριακό γραφείο για να επικοινωνήσω σωστά, έτσι ώστε να συνεχίσω να δείχνω πιθανούς τόπους ταφής που μου δείχνουν οι αναγνώστες μου.

Εμφανίστηκε μια νέα κουλτούρα του τρόπου με τον οποίον γίνονταν τα πράγματα και οι ερευνητές ήταν ελεύθεροι να προχωρήσουν μόνοι τους, αντί δικοινοτικά, και να κάνουν τις δικές τους έρευνες και να τις μοιραστούν αργότερα δικοινοτικά. Δεν λέω ότι αυτό είναι καλό ή αυτό είναι κακό –ήταν απλώς ένας διαφορετικός τρόπος που κάναμε τα πράγματα και ο τρόπος με τον οποίο αποκτούσαμε τη δυναμική μαζί με τον Καλλή και την τουρκοκυπριακή ομάδα τότε, όταν πηγαίναμε και δείχναμε πιθανούς τόπους ταφής, που σταμάτησε και σχεδόν εξαφανίστηκε. Συνέχισα να πιέζω, αφού οι συγγενείς των «αγνοουμένων» περίμεναν –και ακόμα περιμένουν– απαντήσεις και προσπαθώ να βρω διέξοδο από αυτήν την κατάσταση. Ο κ. Λεωνίδας Παντελίδης, το νέο Ελληνοκύπριο μέλος της ΔΕΑ, προσπαθούσε να βοηθήσει και με τον διορισμό του κ. Hakki Muftuzade, του νέου Τουρκοκύπριου μέλους της ΔΕΑ. Τελικά, ο Okan Oktay διορίστηκε ως ο βοηθός, υπεύθυνος για τις έρευνες, και προσπάθησα να κάνω μια νέα αρχή από εκεί που είχαμε υποχρεωθεί να «επιβραδύνουμε» και σχεδόν να «σταματήσουμε». Έγραφα επίσης email και ενημέρωσα τόσο τους Τουρκοκύπριους όσο και τους Ελληνοκύπριους, μέλη και βοηθούς τους, για τις έρευνές μας, αμέσως μετά την επίσκεψη σε μέρη για να δείξουμε πιθανούς τόπους ταφής, για να βεβαιωθώ ότι και οι δύο πλευρές γνώριζαν τι κάναμε. Το κενό που άφησε ο Καλλής δεν θα καλυφθεί ποτέ με τον τρόπο που γνώριζε όλες τις ιστορίες, όλες τις λεπτομέρειες, αλλά πρέπει να δουλέψω κάτω από αυτές τις νέες συνθήκες.

Φυσικά, συνεχίζω να συνεργάζομαι με τον Καλλή, αφού εργάζεται με τον επίτροπο Ανθρωπιστικών Υποθέσεων και επίσης εργάζομαι εθελοντικά για τους συγγενείς εκείνων των «αγνοουμένων» που δεν είχαν καταχωρισθεί στον επίσημο κατάλογο. Εφόσον η ΔΕΑ δεν ερευνά όσους δεν περιλαμβάνονται στον επίσημο κατάλογο, το Γραφείο του επιτρόπου Ανθρωπιστικών Υποθέσεων το κάνει και συνεργαζόμαστε με τον Καλλή για να εντοπίσουμε τους πιθανούς τόπους ταφής τους. Είμαι ευγνώμων γι' αυτό και τον ευχαριστώ για τις ανθρωπιστικές του προσπάθειες σε αυτό.



1. Ένα ύποπτο πηγάδι έξω από την Αγιά Κεπήρ.

 



2. Σύμφωνα με τον μάρτυρά μας, το πηγάδι κάτω από τη φοινικιά μπορεί να είναι ένας πιθανός τόπος ταφής.

 



3. Στα χωράφια έξω από την Αγιά Κεπήρ, αναζητώντας πιθανούς τόπους ταφής.

Το πηγάδι στο κέντρο του χωριού

Έτσι, το πρωί της Πέμπτης, 18 Νοεμβρίου 2021, πήγαμε μαζί με τον Okan, σε ένα χωριό της Μεσαορίας για να πάρουμε έναν από τους αναγνώστες μου. Όταν περνούσαμε από το χωριό Αγιά Κεπήρ (Ayakepir – Dilekkaya), ο μάρτυράς μας είπε να σταματήσουμε ακριβώς μπροστά από δύο καφενεία στο κέντρο του χωριού. Μας έδειξε ένα σπίτι και μας είπε ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1974, σε εκείνο το σπίτι κρατούσαν Ελληνοκύπριους αιχμαλώτους πολέμου... Όταν οι χωρικοί πήραν εντολή να εκκενώσουν το χωριό, ρώτησαν το διοικητήριο τι να κάνουν με τους Ελληνοκύπριους αιχμαλώτους και πήραν την εντολή να τους «ξεφορτωθούν»... Άρχισαν λοιπόν να τους σκοτώνουν στον δρόμο που βρισκόμασταν. Κάποιος που ερχόταν από τη Μελούσα το είδε και τους είπε «Βρε, είστε ανόητοι; Γιατί τους σκοτώνετε στη μέση του δρόμου;». Έτσι, μετακινήθηκαν πίσω στο σπίτι. Ο μάρτυράς μας δεν ήταν παρών εκεί, αλλά άκουσε αυτήν την ιστορία. Μας είπε ότι όσοι αιχμάλωτοι πολέμου κρατούνταν σε εκείνο το σπίτι και σκοτώθηκαν, θάφτηκαν στο πηγάδι στον ελαιώνα δίπλα στο σπίτι... Όλοι στο χωριό ήξεραν ότι ήταν θαμμένοι σε εκείνο το πηγάδι... Τότε, δίπλα σε αυτό το σπίτι υπήρχε ένας ελαιώνας και το πηγάδι βρισκόταν εκεί. Αργότερα, κάποιος αγόρασε αυτή τη γη και έχτισε ένα σπίτι για τον γιο του... Πάνω από το πηγάδι, έχτισαν ένα μικρό σπίτι, μεγάλο όσο ένα δωμάτιο. Αυτή η ομάδα κρατουμένων δεν έχει καμία σχέση με την άλλη ομάδα των 14 Ελληνοκυπρίων που βρέθηκε σε ένα πηγάδι στην Αγιά... Αυτή είναι μια άλλη ομάδα που ψάχναμε.

Μετά, βγήκαμε έξω από το χωριό, όπου ο μάρτυράς μας είχε δει ένα πηγάδι που θεώρησε ύποπτο, αφού, αν και ήταν πηγάδι νερού και χρησιμοποιείτο για πολλά χρόνια, ξαφνικά γκρεμίστηκε και έκλεισε. Μας το έδειξε αυτό το πηγάδι.

Η ιστορία του Τούρκου διοικητή

Προχωρήσαμε πιο πέρα και, σύμφωνα με τον μάρτυρά μας, ένας Τούρκος στρατιώτης ή διοικητής που βρισκόταν στην περιοχή μαζί με τους στρατιώτες του το 1974, κατά τη διάρκεια του πολέμου, είχε σταματήσει σε αυτήν την περιοχή έξω από το χωριό Αγιά, για να πιει λίγο νερό. Όταν όμως προσπάθησαν να πάρουν νερό, είδαν ένα πτώμα να επιπλέει στο πηγάδι. Το πηγάδι αυτό ανήκε στον ΧΧΧΧ που δεν ζει πια... Το πηγάδι ήταν δίπλα σε μια φοινικιά. Ο μάρτυράς μου δεν είναι σίγουρος αν οι Τούρκοι στρατιώτες έβγαλαν το πτώμα από αυτό το πηγάδι ή όχι. Τον ευχαριστώ για την ανθρωπιά του, που μας βοήθησε να εντοπίσουμε πιθανούς τόπους ταφής «αγνοουμένων».

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518