«Ζούμε μνήμες του Ολοκαυτώματος» του Ανδρέα Χαραλάμπους

 

 

«Lebensraum» (χώρος διαβίωσης/ζωτικός χώρος): Ένα σύνολο πολιτικών και πρακτικών που στόχο τους είχαν να αυξήσουν την έκταση της Γερμανίας, για να προσφέρουν στην «άρια» γερμανική φυλή περισσότερο ζωτικό χώρο. Εμπνεύστηκε από την (ρατσιστική) θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου και απασχόλησε επιστήμονες από το 1860, μέχρι την τελική αφομοίωσή του από την Αυτοκρατορική Γερμανία το 1890. Από τότε και κατά τον Α΄ και Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο η Γερμανία χρησιμοποιώντας τα επιχειρήματα ότι «η χώρα δεν άντεχε άλλους μετανάστες» και «ότι η άρια φυλή άξιζε περισσότερο ζωτικό χώρο από κατώτερες φυλές», κινητοποίησε τις επεκτατικές της εκστρατείες και εκτέλεσε το Ολοκαύτωμα.

Η πρακτική αυτή όμως δεν ήταν μοναδική στην Ευρώπη εκείνη την εποχή. Η Ιταλία του φασίστα Μουσολίνι, εξέφραζε μέσα από το «spazio vitale» (ζωτικός χώρος) την θέλησή της να ελέγξει τη Μεσόγειο, κατακτώντας την σημερινή Κροατία και μέρη της Αλβανίας και της Ελλάδας όπως και μεγάλο μέρος της Αφρικής. Η «ανάγκη» αυτή, προέκυπτε από την αντίληψη ότι οι «ανώτεροι» Ιταλοί μπορούσαν να διαχειριστούν καλύτερα και δικαιούνταν τις φυσικές πηγές αυτών των περιοχών. Απώτερος σκοπός ήταν και ο έλεγχος της μετανάστευσης προς το «piccolo spazio» (μικρός χώρος) δηλαδή την σημερινή Ιταλία, από το «grande spazio» (μεγάλο χώρο) που θεωρούσαν ότι κληρονόμησαν από την ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Ταυτόχρονα, στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Ιαπωνία, ωρίμαζε και θεσμοθετείτο η ιδέα του «hakkō ichiu» (八紘一宇, "οκτώ στέμματα κάτω από μία στέγη"), που προνοούσε την συνένωση όλων των λαών κάτω από την καθοδήγηση του «ανώτερου» δόγματος της Ιαπωνικής φυλής.

Η διαφορά των δύο ομοϊδεατών του Ναζισμού και κύριων συνεργατών του στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο απαρτίζοντας τις «δυνάμεις του άξονα» ήταν το γεγονός ότι προχώρησαν σε εκστρατείες στο όνομα της «ανωτερότητας», αλλά δεν έκαναν γενοκτονίες. Το Ολοκαύτωμα είναι μια τραγική ιστορική πραγματικότητα που θανάτωσε με τους πλέον απαίσιους τρόπους εκατομμύρια Εβραίων, Σλάβων, Ρομά, ατόμων σωματικά ή διανοητικά αναπήρων, ομοφυλοφίλων, μαύρων, κομμουνιστών και γενικά οποιαδήποτε μειονότητα ή κοινωνική ομάδα με ιδιαιτερότητες. Το φασιστικό και ρατσιστικό μένος χιλιάδων νεοφασιστών αφαιρεί την ικανότητά τους να αναγνωρίσουν αυτό το ιστορικό γεγονός. Χιλιάδες επιζώντες, συγγράμματα, δίκες, ντοκουμέντα και καταγραφές των ίδιων των Ναζί, δεν είναι αρκετές για να πείσουν τους εθελοτυφλούντες.

Τόσο στο Ολοκαύτωμα, όσο και το σύνολο των τραγικών γεγονότων του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, οφείλονται στην ρητορική μίσους της ναζιστικής ιδεολογίας. Δεν θα είμαι υπερβολικός, εξού και δεν θα κάνω το λάθος να παρομοιάσω το Ολοκαύτωμα με την σημερινή αντιμετώπιση των μεταναστών, σε θεσμικό και κοινωνικό επίπεδο.

Θέλω να τονίσω ένα βασικό γνώρισμα της ναζιστικής/φασιστικής ιδεολογίας που οδήγησε στο Ολοκαύτωμα: Ο Χίτλερ υποστήριζε ως βασική αρχή του γερμανικού εθνικοσοσιαλισμού την άνευ όρων ισότητα στις ευκαιρίες, ισότητα ενώπιον του νόμου και πλήρη νομικά δικαιώματα για όλους – με την βασική προϋπόθεση αυτοί να είναι άνδρες της άριας φυλής στη Γερμανία. Σκόπιμα απέκλεισε από αυτές τις αρχές όσους θεωρούσε κατώτερους και απέρριψε την ιδέα της καθολικής ανθρώπινης ισότητας. Η ισότητα που πρόβαλε δεν είχε σχέση με τη φιλελεύθερη και δημοκρατική ισότητα. Ακόμη και μεταξύ αυτών οι οποίοι θεωρούνταν «άριοι», η «ισότητα» ήταν υπό την διαμεσολάβηση της αρχής του αρχηγού (führerprinzip), που υπήρξε το απόλυτο νομικό δόγμα στο Γ΄ Ράιχ. Κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί ισότητα και δικαιώματα έναντι του αρχηγού, αφού αυτός είναι υπεράνω του νόμου και προϋπόθεσή του. Άρα, η ισότητα και τα δικαιώματα υπόκεινται σε συνεχείς περιορισμούς που προέρχονται από τη θέληση του αρχηγού. Αν θέλει ο αρχηγός, μπορεί κάποιους να εξαιρέσει από τις συνέπειες του νόμου, γιατί δεν δεσμεύονται όλοι εξίσου από τον νόμο.

Βλέπουμε κοινά γνωρίσματα με τη σημερινή πολιτική στην Κύπρο; Τραγικά, ναι! Πολλές φορές είδαμε τον πρόεδρο και την αυλή του να εξαιρούνται από νόμους και ακόμα πιο πολλές φορές είδαμε να θεσπίζονται νόμοι που να εξυπηρετούν ίδια συμφέροντα. Πολλές φορές βλέπουμε «προνομιούχους» πολίτες να είναι «πιο ίσοι από τους άλλους» και ταυτόχρονα βλέπουμε μετανάστες και πρόσφυγες να τυγχάνουν διαχείρισης ως κατώτερα όντα.

Αυτό που πρέπει να τονιστεί εδώ, είναι η αυτονόητη και δημοκρατική ισότητα ΟΛΩΝ! Η ρητορική μίσους δίνει και παίρνει στην Κύπρο, όπως δυστυχώς και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου, αρχόμενη τραγικά από την ίδια την κυβέρνηση και μέρους του εκπαιδευτικού συστήματος και των ΜΜΕ και η από εκεί διασπορά της στην κοινωνία. Όχι, η Κύπρος ΔΕΝ έχει περισσότερους πρόσφυγες ή μετανάστες από όσους μπορεί να αντέξει. Ο «ζωτικός χώρος» δεν αποτελεί ούτε δικαιολογία, ούτε πρόφαση για την υποτίμηση οποιασδήποτε ανθρώπινης ζωής. Η αποτελεσματική διαχείριση των κονδυλίων που εξασφαλίζουμε από την ΕΕ και η σωστή στρατηγική για τη δημιουργία επαρκών δομών είναι η απάντηση στην πρόκληση του μεταναστευτικού. Εξίσου φλέγον ζήτημα, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της ρητορικής μίσους, αποτελεί εργαλείο για την πρόληψη των ρατσιστικών εγκλημάτων, που στην χείριστη τους διάσταση φτάνουν στα επίπεδα του Ολοκαυτώματος. Η ιστορική μνήμη, ο σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή, η σωστή παιδεία και οι δημοκρατικές αξίες, είναι αυτά που θα μας εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον μέσω της αποφυγής των χειρότερων λαθών μας.

 

* Η 27^η Ιανουαρίου, είναι η Παγκόσμια μέρα μνήμης του Ολοκαυτώματος.

**Η χώρα μας μέσω της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, αλλά και ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει την προφανή υποχρέωση να χορηγήσει άσυλο στα άτομα που πληρούν τα σχετικά κριτήρια μεταξύ των αιτούντων. Με βάση πρόνοιες του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου (CEAS), προσυπογράφτηκε και από την Κυπριακή Δημοκρατία οδηγία σχετικά με τις συνθήκες υποδοχής που θεσπίζει ελάχιστες απαιτήσεις για τις συνθήκες διαβίωσης των αιτούντων άσυλο και μεριμνά ώστε να έχουν οι αιτούντες πρόσβαση σε στέγαση, διατροφή, απασχόληση και υγειονομική μέριμνα. Σχετικά, με βάση το δικό μας εθνικό δίκαιο και συγκεκριμένα του περί Προσφύγων Νόμου του 2000 (6(I)/2000) στέγαση οφείλει να προσφέρεται «σε κέντρα φιλοξενίας που εξασφαλίζουν κατάλληλο βιοτικό επίπεδο ή σε ιδιωτικές κατοικίες, διαμερίσματα, ξενοδοχεία ή άλλους χώρους προσαρμοσμένους για τη στέγαση των αιτητών. Επίσης, με τροποποίηση του συγκεκριμένου νόμου (105(I)/2016) «(1) Ο αιτητής έχει δικαίωμα ελεύθερης διακίνησης και διαμονής στις ελεγχόμενες από την Κυβέρνηση της Δημοκρατίας περιοχές και (2) Ο αιτητής έχει δικαίωμα επιλογής του τόπου διαμονής του και υποχρέωση ενημέρωσης των αρμόδιων αρχών για οποιαδήποτε αλλαγή του τόπου διαμονής του.»

*O Ανδρέας Χαραλάμπους είναι Ειδικός Πολιτικής Επικοινωνίας.