Ο παράδεισος βρίσκεται εκεί που είναι η Εύα

 

 

Το σύνθημα των ημερών με αφορμή τις καταγγελίες της Γεωργίας από τη Θεσσαλονίκη ηχεί στα δικά μου αφτιά πολύ απλοϊκό: «Ο βιασμός είναι βιασμός και πρέπει να κατονομάζεται». Δεν επιτρέπεται καμιά αντίρρηση. Όποιος αρθρώσει κάτι διαφορετικό, είναι σεξιστής και ρατσιστής. Πρόκειται για μια προσέγγιση απόλυτης πολιτικής ορθότητας, η οποία εκπορεύεται κατά οξύμωρο τρόπο από σύμμεικτες ομάδες πουριτανών, αναρχικών και αριστεριστών. Πίσω από αυτή τη στάση διαφαίνεται μια διάθεση εκκαθαρίσεων, αυταρχισμού, ηθικολογίας, και επίσης έλλειψης χιούμορ.

 

Ας συμφωνήσουμε με νηφαλιότητα σε κάτι. Ότι, ναι, ο βιασμός είναι βιασμός, οπότε και απόλυτα κατακριτέος. Με μια όμως αναγκαία διευκρίνιση: ότι έχει αποδειχθεί ότι πρόκειται περί βιασμού. Τι έγινε στη συγκεκριμένη περίπτωση; Μια κοπέλα κατήγγειλε βιασμό, ένας άνδρας δήλωσε ότι δεν υπήρξε κάτι τέτοιο αλλά ότι είχε μια συναινετική επαφή, οπότε η Αστυνομία ξεκίνησε μια διαδικασία διερεύνησης.

Εν κατακλείδι υπάρχει εδώ για κάθε δημοσιογράφο μια καταγγελία φερόμενου βιασμού και μια φερόμενη αντίκρουση της καταγγελίας αυτής. Όλοι είμαστε υποψιασμένοι για το φαινόμενο αυτό, αλλά από την άλλη δεν είδαμε και κανέναν να επιχειρεί να το κουκουλώσει. Η Αστυνομία διερευνά ισχυρισμούς ακτιβιστών, κάνει τοξικολογικές εξετάσεις, ανακρίνει μάρτυρες.

Πώς ξαφνικά με βάση αυτά τα δεδομένα ξεκίνησε ανά το πανελλήνιον μια τεράστια και ακραία συζήτηση στα ΜΚΔ γύρω από το θέμα αυτό, είναι κάτι που προσπαθώ ακόμα να καταλάβω.

* Από μια ομάδα συνανθρώπων μας η καταγγελία θεωρήθηκε ως δεδομένη, συμπυκνώθηκε και γενικεύτηκε σε ένα δριμύ κατηγορώ για κάποια φαινόμενα που κατά κύριο λόγο αφορούν τη θέση των γυναικών στην κοινωνία μας. Ο φερόμενος βιασμός προεξοφλήθηκε ως βιασμός, με κάποιους εδώ και τώρα να ζητούν κεφαλές επί πίνακι. Βρίζοντας κατάφωρα, με κάποιους μάλιστα «προοδευτικούς αναρχικούς» να επισκέπτονται ως νυκτοβάτες τις εγκαταστάσεις του «Πολίτη» και να γράφουν ανοησίες στα τζάμια, ότι υποστηρίζουμε τους βιαστές, διαγράφοντας την ιστορία μιας εφημερίδας που συνέβαλε όσο κανένα άλλο έντυπο στην αλλαγή τρόπου σκέψης της κοινωνίας μας.

* Από μια άλλη ομάδα επιχειρήθηκε να απαξιωθεί η καταγγελία της κοπέλας διά της υποβολής ανόητων ερωτημάτων, του στυλ, «τι έκανες εσύ σε σουίτες;» και να επεκταθεί σε ένα γενικότερο ερωτηματικό, «γιατί όλες έρχεστε εκ των υστέρων, μετά από χρόνια να κάνετε τέτοιου είδους καταγγελίες;» Επιχειρήθηκε επίσης να περιορισθεί το όλο θέμα ως αντίδραση κάποιων φανατικών και «ατημέλητων φεμινιστριών», από τη στιγμή που για το θέμα υπήρχαν αντιδράσεις από όλο του spectrum της κοινωνίας.

Μπροστά σε αυτή την αντιπαράθεση απόψεων υπάρχει μέση λύση; Η προσωπική μου απάντηση είναι όχι. Προτιμώ να γίνονται καταγγελίες, είναι αναγκαίο να ενθαρρύνουμε τις καταγγελίες έστω και καθυστερημένες, παρά να καταπίνουμε το πρόβλημα ως να μην υπάρχει, όπως κάναμε επί δεκαετίες. Από την άλλη, όταν γίνονται καταγγελίες οφείλουμε να ακούμε και την άλλη άποψη. Μια καταγγελία ποτέ δεν συνιστά καταδίκη.

«Το #ΜeToo», λέει σε πρόσφατη συνέντευξή της η συγγραφέας Σώτη Τριανταφύλου, «έχει κάποιες παγίδες που πρέπει να προσέξουμε -όπως π.χ. την πρόσληψη των γυναικών ως αδύναμα όντα και υποψήφια θύματα- το όφελος όμως είναι μεγαλύτερο από τις ενδεχόμενες απώλειες και παρενέργειες».

Διαχρονικά

Το φαινόμενο της σεξουαλικής παρενόχλησης γυναικών σε διάφορες κοινωνίες είναι σίγουρα υπαρκτό, και σε πολλές περιπτώσεις σε συντηρητικές κοινωνίες, όπως οι δικές μας, το φαινόμενο είναι έντονο και ανυπόφορο. Μια μεγάλη μερίδα ανδρών συμπεριφέρεται ως πρωτεύων είδος το οποίο «πρέπει» να επιβληθεί. Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι καθόλου άσχετη με την προνομιακή θέση των ανδρών. Ο άντρας ως ο στύλος του κάθε σπιτιού, αίσθηση που του δημιούργησε η μάνα του και προσωποποίησε ο κύρης του, η πατριαρχία εν γένει στη διαχείριση π.χ. της οικονομίας σε όλα τα επίπεδα, εμφανώς δημιουργεί σχέσεις εξάρτησης, είτε σε γυναίκες, είτε και σε παιδιά. Υπάρχει ακόμα και παράδοση υποβάθμισης της γυναίκας που συντηρείται μέσα από τα θρησκευτικά πιστεύω των χριστιανών, όπου «η γυναίκα πρέπει να φοβείται τον άνδρα και την ίδια στιγμή (πάντα η γυναίκα) πρέπει να τιμά τον άνδρα». Οι Εβραίοι, επίσης, που μας κληροδότησαν την Παλαιά Διαθήκη αποφάνθηκαν ότι η γυναίκα κατασκευάστηκε από ένα πλευρό του άνδρα ύστερα από θεϊκή σκέψη, αλλά αυτή σε συμμαχία με τον διάβολο αποδείχθηκε δόλια, διότι έδωσε το μήλο στον αθώο Αδάμ και κατέστρεψε την αγία τάξη πραγμάτων που προϋπήρχε. Τα κατάλοιπα αυτά εμφανίζονται πολύ πιο έντονα σε μουσουλμανικές κοινωνίες, στις οποίες οι γυναίκες ως κατώτερα όντα πρέπει να μένουν στο σπίτι, κυρίως ως σκεύη ηδονής, αλλά να πλένουν και κανένα πιάτο. Αν αποφασίσουν να κινηθούν εκτός, πρέπει να φοράνε μαντήλα ή και μπούργκα για να μην τις βλέπουν οι άλλοι άνδρες που... δικαίως να σκανδαλίζονται. Σε αυτές τις κοινωνίες παρατηρούνται ακόμα και δημόσιοι ραβδισμοί γυναικών από άνδρες που αισθάνθηκαν ότι θίγεται η τιμή τους, παρά το γεγονός ότι οι ίδιοι δικαιούνται να διαπράττουν κάθε είδους ατιμία.

Οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι η κατάσταση στη μεταβιομηχανική Ευρώπη έχει βελτιωθεί και, ναι, πλάτη έβαλαν σε αυτό κάποιες πρωτοπόρες γυναίκες. Οι οποίες διεκδίκησαν την απελευθέρωσή τους, είτε αυτή αφορούσε το δικαίωμα εργασίας, το δικαίωμα ψήφου, το δικαίωμα ένδυσης και εν γένει εμφάνισής τους, το δικαίωμα στη μητρότητα ή την άμβλωση, το αναφαίρετο δικαίωμά τους να συμπεριφέρονται με την ίδια σεξουαλική ελευθερία η οποία αποτελούσε μέχρι πρόσφατα προνόμιο των ανδρών.

Στη σουίτα

Οπότε, ναι, εν έτει 2022 μια γυναίκα δικαιούται να πάει σε ένα πάρτι σε μια σουίτα, για όποιον σκοπό θέλει να πάει, χωρίς να ρωτάμε τι γύρευε εκεί. Δικαιούται να πάει για να συνευρεθεί, για να πιει ένα ποτό, για να διασκεδάσει. Δικαιούται να πάει γιατί έτσι της κάπνισε. Γιατί κάποιος δεν ρωτά τι γύρευε ένας άνδρας σε μια σουίτα στις 12 τα μεσάνυκτα; Κανένας δεν ρωτά, διότι κάποιοι θεωρούν αυτονόητο ότι ο άνδρας έχει αναφαίρετα δικαιώματα, όπως π.χ. το αρχέγονο προνόμιο του κυνηγού που δικαιούται να κυνηγά το θήραμά του όπου το βρει. Το οποίο δικαίωμα σε κάποια αρρωστημένα μυαλά μπορεί να φτάσει έως και τον βιασμό. Με προκάλυμμά επιπλέον μια ανόητη προϋπόθεση δίκην στερεότυπου που θέτει κάθε πολιτισμικά υπανάπτυκτη κοινωνία: «Αφού πήγε εκεί, τα ήθελε η ψυχούλα της». Με λίγα λόγια, είναι μια γυναίκα χαμηλών ηθών και συνάμα ανόητη αφού μπήκε στον λάκκο των λεόντων.



Παιδεία

Για αρκετά χρόνια εργάστηκα ως καθηγητής και οφείλω να ομολογήσω ότι είμαι αισιόδοξος για την πορεία αναβάθμισης της θέσης της γυναίκας στην κυπριακή κοινωνία, η οποία ποσώς δεν ήταν δεδομένη στις δικές μας ηλικίες. Το σχολείο δίνει σήμερα στους νέους μια πολύ καλύτερη κατεύθυνση σε ό,τι αφορά την ισότητα ανδρών και γυναικών, και αυτό φαίνεται και στην πράξη, αφού η μεγάλη πλειοψηφία των εκπαιδευτικών είναι γυναίκες. Το φαινόμενο αυτό σταδιακά εξακτινώνεται σε όλες τις κοινωνικές εκφάνσεις της κοινωνίας μας. Βλέπουμε το ίδιο ποσοστό πτυχιούχων μεταξύ ανδρών και γυναικών, βλέπουμε περισσότερες γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις, βλέπουμε, έστω με αργούς ρυθμούς, εμπλοκή περισσότερων γυναικών στην πολιτική, ευτυχίσαμε επίσης να έχουμε και την πρώτη γυναίκα πρόεδρο της Βουλής. Παλιότερα, σύμφωνα με την Καναδή συγγραφέα Margaret Atwood, αντιμετωπίζαμε έναν ισχυρό άντρα σαν γεννημένο ηγέτη και μια ισχυρή γυναίκα σαν ανωμαλία. Σήμερα η εικόνα αυτή αλλάζει.

Μια παρατήρηση

Ας μου επιτραπεί και μια τελευταία καλοπροαίρετη παρατήρηση, η οποία δημιουργεί προβλήματα σε πολλούς ανθρώπους που δεν κινούνται στη λογική των άκρων την οποίων περιγράψαμε στην αρχή αυτού του κειμένου. Οι σχέσεις των δύο φύλων σε αρκετές περιπτώσεις γίνονται ορισμένες φορές πολύ δύσκολες. Οι άνδρες πλέον φοβούνται να φλερτάρουν γιατί φοβούνται ότι θα κατηγορηθούν για σεξουαλική παρενόχληση. Οι γυναίκες διαμαρτύρονται ότι πλέον χάθηκαν τα αρσενικά. Αστεϊζόμενος κάποιος θα μπορούσε να προτείνει ότι πρέπει να επανεφεύρουμε το προξενιό. Η πιο καλή απάντηση είναι βέβαια άλλη. Σε μια κοινωνία που δεν κινείται στα άκρα, μεταξύ απόλυτης πολιτικής ορθότητας και απόλυτης χωριατίλας, όπως η δική μας, οι παραδοσιακοί ρόλοι οφείλουν να αναπροσδιορίζονται συνεχώς. Οι γυναίκες μπορούν να ονειρεύονται και να στοχεύουν ψηλά χωρίς να χάνουν τη θηλυκότητά τους και βέβαια οι άνδρες να συμπεριφέρονται ως πραγματικοί τζέντλεμεν. Ας μην ξεχνάμε εν τέλει τη ρήση του Μαρκ Τουέιν ότι «ο παράδεισος βρίσκεται εκεί που είναι η Εύα».