Ψυχραιμία. Υπάρχουν και άλλες απόψεις πλην των δικών μας

 

 

ΓΡΑΦΕΙ Ο ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ

 

• Να ‘μαστε πάλι εδώ. Και αφού πέρασε μία εβδομάδα και ηρέμησαν τα πνεύματα (πλην ελαχίστων), ας μείνουμε ψύχραιμοι. Οι μη ψύχραιμοι έσπευσαν να αποδώσουν τη στήλη σε διάφορους συντάκτες του «Π» γιατί, όπως πάντα, «ξέρουν». Ας κρατήσουν, λοιπόν, την γνώση των πάντων για κάτι πιο σημαντικό και δημιουργικό.


• Παρακολουθήσαμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα όσα καταγράφηκαν στα ΜΚΔ και μας προκλήθηκαν μερικές απορίες. Η ελευθερία στη διατύπωση άποψης φανταζόμαστε πως γίνεται σεβαστή από όλους. Δυστυχώς, μόνο το φανταζόμαστε, γιατί διαπιστώσαμε πως κάποιοι θεωρούν πως το δικαίωμα αυτό το έχουν μόνο όσοι συμφωνούν χωρίς αποκλίσεις μαζί τους.


• Είναι αυτονόητο πως δεν γίνεται όλοι να συμφωνούν με όλους. Η ομοιομορφία άποψης, εκτός από το ότι είναι ισοπεδωτική, είναι και κουραστική. Πώς μπορεί να αναπτυχθεί διάλογος χωρίς διαφωνία; Συνεπώς, η προσπάθεια οποιουδήποτε να αποδώσει σκοπιμότητες κίνητρα και φανταστικές προθέσεις σε μία άποψη διαφορετική από τη δική του είναι, τουλάχιστον, απαράδεκτη.


• Αυτό, όμως, που δεν μπορεί να γίνει σε καμία περίπτωση ανεκτό, είναι η απαίτηση να αποφασίζουν δέκα ή εκατό χρήστες των ΜΚΔ για το τι και πώς πρέπει να γράφεται. Οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να έχουν την άποψή τους και να τη διατυπώνουν ελεύθερα, αρκεί να είναι έτοιμοι να αναγνωρίσουν το ίδιο δικαίωμα και σε αυτούς που διαφωνούν.


• Ως προς το σκίτσο που ενόχλησε (όσοι ενοχλήθηκαν), θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι η σάτιρα δεν έχει ως στόχο να προκαλέσει μόνο το χαμόγελο, αλλά μπορεί και να ενοχλήσει, να καυτηριάσει και να προσβάλει. Αυτό το δικαίωμα υπερασπίστηκαν εκατομμύρια άνθρωποι για τους σκιτσογράφους του Charlie Hebdo, αλλά και για τον καθηγητή τέχνης Γιώργο Γαβριήλ.


• Σήμερα στη στήλη δεν θα αναλωθούμε σε άλλες εξηγήσεις, αλλά θα παραπέμψουμε μόνο σε κάποια σχετικά αποσπάσματα που πραγματεύονται παρόμοιες καταστάσεις.


• Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος έγραψε στην Καθημερινή Αθηνών τον Σεπτέμβριο του 2020: «Όταν έγινε η ομαδική δολοφονία στο Charlie Hebdo με 17 νεκρούς, το διαδίκτυο, και όχι μόνον, πλημμύρισε από υπογραφές συμπαράστασης στα θύματα. Το «Je suis Charlie» έγινε το σύνθημα όσων υπερασπίζονταν την ελευθερία της έκφρασης. Πόσοι απ’ αυτούς, ενώ καταδίκαζαν τη βαρβαρότητα των σφαγέων, αναγνώριζαν το πολιτισμικό τους άλλοθι; Δεν είναι σαν και μας, άρα πρέπει να δεχθούμε τις δικές τους ευαισθησίες επειδή ο δικός μας πολιτισμός το επιβάλλει. Προσοχή: δεν πρόκειται για επίθεση βομβαρδιστικών για τον έλεγχο του πετρελαίου, όπως τους αρέσει να λένε. Σκίτσα είναι που εκφράζουν το δικό μας αίσθημα. Αγγίζουν όσους αγγίξουν. Οι υπόλοιποι αδιαφορούν. Κι αυτή είναι η δύναμη της σάτιρας. Δεν επιχειρηματολογεί. Στοχεύει στην ευαισθησία, κι αν δεν βρει τον στόχο της πάει παρακάτω. Δεν υποχρεώνει. Η σάτιρα είναι το αντίδοτο στον φανατισμό. Χωρίς σάτιρα δεν υπάρχει δημοκρατία, από αρχαιοτάτων χρόνων που λένε, αν η δημοκρατία είναι η θεραπευτική αγωγή των πάσης φύσεως φανατισμών. Είτε των θεοκρατικών, όπως ο ισλαμικός, είτε των οιονεί άθεων, όπως ο φανατισμός που έχει αντικαταστήσει τις Δέκα Εντολές με τους κανόνες της πολιτικής ορθότητας. Κατασκευάζοντας μία θρησκεία χωρίς Υπέρτατο Ον, άρα με μόνο κριτή τις εμμονές τους».


• Και επειδή παρόμοιας φύσης θέματα απασχόλησαν κατά καιρούς και τη Δικαιοσύνη, είναι αρκούντος διαφωτιστικό το απόσπασμα απόφασης του ΕΔΑΔ, στην υπόθεση Handyside  κατά  Ηνωμένου  Βασιλείου, το οποίο επικαλείται τη νομολογία που έχει δημιουργηθεί: «Σύμφωνα με τη νομολογία αυτή α) η ελευθερία έκφρασης συνιστά ένα  από τα ουσιωδέστερα θεμέλια μιας δημοκρατικής κοινωνίας, μία από τις  πρωταρχικές προϋποθέσεις για την πρόοδο μιας κοινωνίας και την ανάπτυξη της προσωπικότητας των επιμέρους ατόμων και β) με την επιφύλαξη της παραγράφου 2, η ελευθερία αυτή ισχύει όχι μόνο για τις  πληροφορίες ή ιδέες που γίνονται αποδεκτές ευνοϊκά ή που θεωρούνται μη  ενοχλητικές ή αδιάφορες, αλλά και για εκείνες που θίγουν, προσβάλλουν, ενοχλούν ή  προκαλούν ανησυχία στο κράτος ή σε κάποιο τμήμα ή ομάδα της κοινωνίας, διότι  τούτο απαιτεί ο πλουραλισμός, η ανεκτικότητα και η ευρύτητα πνεύματος χωρίς τα  οποία δεν υπάρχει δημοκρατική κοινωνία».


• Επίσης, σε άλλη απόφαση του ΕΔΑΔ, στην υπόθεση Vereinigung Bildender Künstler  κατά Αυστρίας, αναφέρεται: «Η σάτιρα, και ειδικότερα η γελοιογραφία, είναι μία μορφή  καλλιτεχνικής έκφρασης και κοινωνικού σχολιασμού που από την ίδια της τη φύση,  με την υπερβολή και την παραποίηση της πραγματικότητας, επιδιώκει να προκαλέσει  και να εξάψει τις αντιδράσεις του κοινού».


• Και για να τελειώνουμε. Η άποψη ποτέ δεν είναι έγκλημα. Έγκλημα είναι η προσπάθεια ισοπέδωσης των απόψεων, γιατί το τίμημα στο τέλος το πληρώνουμε όλοι. Τα ΜΚΔ συμβάλλουν στη Δημοκρατία, αλλά δεν είναι η δημοκρατία.