Ιστορίες φιλίας από χωριά γύρω από τον Άγιο Νικόλαο (β΄ μέρος)

Δεν παρατήρησα καν ότι υπήρχε αφίσα του Γρίβα στον τοίχο! Ίσως αν το πρόσεχα, δεν θα έμπαινα καν μέσα.

Sevgul Uludag, caramel_cy@yahoo.com, Τηλ: 99 966518

Ένας από τους φίλους μας, ο Mehmet Birinci, την περασμένη εβδομάδα μοιράζεται μαζί μας τις αναμνήσεις του από το χωριό του Άγιος Νικόλαος. Ο Mehmet είναι ένας από τους ιδρυτές του HAS-DER που είναι ο τουρκοκυπριακός λαογραφικός σύλλογος που έδωσε μεγάλο αγώνα για να επιβιώσει η κυπριακή λαογραφία σε αυτή τη γη. Ας δούμε τη συνέχεια της ιστορίας του.

*** Όταν το χωριό μας πέρασε υπό τον έλεγχο της ελληνοκυπριακής Εθνικής Φρουράς στις 21 Ιουλίου 1974, υπήρχε έλλειψη τροφίμων στο χωριό. Λόγω του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου και της έντασης που ακολούθησε, δεν έρχονταν προμήθειες στο χωριό και γι' αυτό υπήρχε έλλειψη ψωμιού. Η ελληνοκυπριακή Εθνική Φρουρά έδωσε άδεια στον παππού μου να πάει με φορτηγό στο γειτονικό χωριό Άρσος και να πάρει από εκεί ψωμί.

*** Όταν ο παππούς μου πήγε στο Άρσος δεν υπήρχε ψωμί στην αγορά. Όταν, όμως, οι Αρσιώτες άκουσαν ότι οι κάτοικοι του Αγίου Νικολάου δεν είχαν ψωμί, έδωσαν όλοι από το υστέρημά τους.

*** Το 1989 ιδρύθηκε το Κίνημα Ομοσπονδιακής Κύπρου, ένα δικοινοτικό κίνημα, και η πρώτη συνάντηση έγινε στο ξενοδοχείο Ledra Palace. Έτυχε να καθίσω δίπλα από έναν νεαρό Ελληνοκύπριο δικηγόρο. Η συνάντηση ήταν πολύ βαρετή και αρχίσαμε να μιλούμε με τον δικηγόρο. Του ζήτησα να με πάει στο χωριό και να επιστρέψω μόλις τελειώσει η συνάντηση. Έτσι έγινε. Στον δρόμο βρήκε δύο φίλους του που ήταν έτοιμοι να πάνε για καφέ σε ένα ορεινό χωριό και τους πρότεινα να έρθουν μαζί μας στον Άγιο Νικόλαο. Έτσι, πήγαμε εκείνη τη βροχερή φθινοπωρινή μέρα. Στο ραδιόφωνο υπήρχε ανακοίνωση που μας έλεγε να μην πάμε στα βουνά του Τροόδους λόγω έντονων βροχοπτώσεων, αλλά θα επισκεπτόμουν το χωριό μου για πρώτη φορά από το 1974, οπότε ήμουν ενθουσιασμένος. Ποιος νοιαζόταν για τη βροχή; Φτάσαμε στο χωριό μου γύρω στις 13.30.

*** Καθίσαμε σε ένα καφενείο. Στο χωριό έμεναν Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες από τη Γαληνή. Μας χαιρέτησαν θετικά. Όταν έμαθαν ότι κατάγομαι από το χωριό ήταν πολύ φιλόξενοι μαζί μας. Όταν θέλησα να αγοράσω μήλα, έβαλαν δύο κασόνια γεμάτα μήλα στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου και ζήτησα να πληρώσω. «Δεν θα ήταν ντροπή να ζητήσουμε λεφτά για τα μήλα που σου ανήκουν;» μου είπαν, και αρνήθηκαν να πάρουν λεφτά. Μας είπαν να πάμε για βενζίνη στο Podor (Πραιτώρι) και ότι ο ιδιοκτήτης του καφενείου θα μας βοηθούσε, αφού είχε βενζίνη.

*** Πήγαμε, λοιπόν, στο Πραιτώρι και σταματήσαμε μπροστά στο καφενείο στο κέντρο του χωριού. Όταν μπήκα μέσα στο καφενείο είδα 7-8 ηλικιωμένους να κάθονται με τον τυπικό κυπριακό τρόπο στις καρέκλες τους και ενθουσιάστηκα και ξέχασα ότι ήρθαμε για βενζίνη. Δεν παρατήρησα καν ότι υπήρχε αφίσα του Γρίβα στον τοίχο! Ίσως αν το πρόσεχα, δεν θα έμπαινα καν μέσα! Με τα φτωχά ελληνικά μου τους ρώτησα αν ήξεραν έναν καλλικά που τον έλεγαν Birinci από τον Άγιο Νικόλαο. Και ξαφνικά όλοι σήκωσαν το βλέμμα τους με ενθουσιασμό. «Κάθε δεύτερη μέρα ήταν εδώ...», μου είπαν και συνέχισαν: «Πες μου βρε παιδί, ποιοι είναι οι συγγενείς σου;» Και όλο το χωριό άκουσε στα επόμενα 10 λεπτά ότι ήμουν ο εγγονός του Birinci του Κάλλικα. Οι χωριανοί δέχονταν να μας δώσουν βενζίνη μόνο αν καθόμασταν να φάμε μαζί τους. Το κρέας και τα κάρβουνα ήταν έτοιμα και η βγήκε η ζιβανία, και αρχίσαμε να τρώμε και να πίνουμε. Οι Ελληνοκύπριοι φίλοι που ήταν μαζί μου έμειναν έκπληκτοι με αυτή τη φιλοξενία.

*** Ο Ελληνοκύπριος, που μιλούσε τέλεια κυπριακά τουρκικά, ήταν από τον Άγιο Νικόλαο, λεγόταν Ράφτης Παυλή. Είχε μετακομίσει στο Πραιτώρι το 1958. Μία από τις αδελφές του ήταν παντρεμένη με έναν συγχωριανό μας. Παρ' όλο που ο Τουρκοκύπριος σύζυγός της είχε πεθάνει πριν από το 1974, ήρθε μαζί με τους συγχωριανούς μας μετά το 1974 και εγκαταστάθηκε στον Άγιο Αμβρόσιο, στο βόρειο τμήμα του νησιού μας και πέθανε εκεί. Όταν ο Παυλής με ρώτησε για την αδερφή του, έμαθε από εμένα ότι είχε πεθάνει. Οι χωριανοί με ρώτησαν και για άτομα που ήξεραν από το χωριό μας και κλάψαμε όλοι μαζί για αυτούς που είχαν πεθάνει.

*** Ήταν η πρώτη φορά από το 1974 που είχα περάσει στο νότιο τμήμα του νησιού μας και μου άρεσε τόσο πολύ, που άρχισα να ψάχνω πως να πάω ξανά και κατάλαβα ότι μπορούσα να περάσω από την Πύλα, και άρχισα να πηγαίνω συχνά στο νότιο τμήμα του νησιού μας από την Πύλα. Σε μία από αυτές τις επισκέψεις πήρα και τον Καλλικά Salih, που ήταν ένας από τους ξαδέρφους μας για να δει το χωριό μας που του έλειπε τόσο πολύ. Επειδή στο χωριό μας έμεναν μόνο Ελληνοκύπριοι πρόσφυγες, κανένας δεν μας ήξερε. Γυρίσαμε λίγο και αποφασίσαμε να επιστρέψουμε. Στην επιστροφή μας, ο θείος Salih είπε, «Σε παρακαλώ, να περάσουμε από το Άρσος» και το έκανα. Πήγαμε, λοιπόν, στο Άρσος και σταματήσαμε στο κέντρο του χωριού.

*** Καθώς έβγαινα από το αυτοκίνητο, άκουσα έναν Ελληνοκύπριο να λέει σε έναν άλλο Ελληνοκύπριο στο καφενείο του χωριού: «Λένε ότι οι άνθρωποι μοιάζουν μεταξύ τους και υποθέτω ότι αυτό είναι αλήθεια. Κοίτα εκείνο τον άνθρωπο. Δεν μοιάζει ακριβώς με τον δικό μας τον Καλλικά Salih από τον Άγιο Νικόλαο;».

Και του είπα: «Είναι, πράγματι, ο Καλλικάς Salih!»

*** Έτσι, σε 10 λεπτά το κέντρο του χωριού έγινε τόπος πανηγυριού. Στις μέρες μας είναι λίγοι οι άνθρωποι στα χωριά, αλλά όποιοι βρίσκονταν εκεί μαζεύτηκαν όλοι στο κέντρο του χωριού και αγκάλιασαν τον θείο Salih. Και ένας νεαρός Ελληνοκύπριος μας είπε, «Παρακαλούμε, μην πάτε πουθενά. Θα πάω στο Κοιλάνι και θα φέρω τον πατέρα μου εδώ. Μόλις τις προάλλες έλεγε για τον Καλλικά Salih και έκλαιγε. Είναι πολύ μεγάλος, πρέπει να δει τον Salih πριν πεθάνει». Και φυσικά, δεχτήκαμε. Πήγε στο Κοιλάνι που είναι 15 χιλιόμετρα μακριά και έφερε τον πατέρα του. Η αγκαλιά των δύο ηλικιωμένων έφερε δάκρυα στα μάτια όλων. Και πάλι, εκείνη τη μέρα τα κάρβουνα άναψαν και άνοιξαν μπουκάλια ζιβανίας. Και πάλι, περάσαμε μία αξέχαστη μέρα.

*** Το 1995, ως τουρκοκυπριακός λαογραφικός σύλλογος HAS-DER, είχαμε συμμετάσχει σε ένα πρόγραμμα στο Dortmund της Γερμανίας μαζί με το ΣΥΚΑΛΥ (Συγκρότημα Καλλιτεχνών Λύσης), που είναι σύλλογος λαογραφικής τέχνης από τη Λύση. Είχαμε πάει να διδάξουμε λαογραφικούς χορούς σε Γερμανούς. Είχαμε πολύ καλές αναμνήσεις και κάναμε γερές φιλίες. Έναν χρόνο μετά, οι ίδιοι Γερμανοί ήρθαν στην Κύπρο για επανάληψη της διδασκαλίας των χορών σε μία κατασκήνωση που είχε στηθεί στο χωριό Βάσα. Όταν, λοιπόν, ήρθαν, ζήτησαν τους Τουρκοκύπριους δασκάλους λαογραφίας τους. Και φίλοι από το ΣΥΚΑΛΥ επικοινώνησαν μαζί μου. Πήραμε «άδεια» για να περάσουμε και πήγα στο νότιο τμήμα του νησιού μας για να συμμετάσχω σε αυτή την κατασκήνωση. Η Βάσα είναι ακριβώς πάνω από το χωριό Μαλιά που ήταν τουρκοκυπριακό χωριό. Η Μαλιά βρίσκεται 8 χιλιόμετρα μακριά από το χωριό μας Άγιος Νικόλαος. Και ανάμεσά τους είναι το χωριό Άρσος.

*** Καθώς τελειώσαμε τη διδασκαλία με τη γερμανική ομάδα, την τελευταία μέρα τους ξεναγήσαμε στην περιοχή. Η τελευταία μας στάση ήταν στο χωριό Άρσος. Αλλά ,πριν πάμε στο Άρσος, οι άνθρωποι εκεί άκουσαν ότι κάποιος από τον Άγιο Νικόλαο ερχόταν στο χωριό τους! Όταν φτάσαμε στο Άρσος, όλο το χωριό είχε μαζευτεί στο κέντρο! Το ενδιαφέρον τους δεν αφορούσε τη γερμανική ομάδα, αλλά εμένα... Με ρωτούσαν αν είμαι όντως από τον Άγιο Νικόλαο και ποιοι ήταν οι συγγενείς μου... Εκεί, πάλι συνάντησα έναν Ελληνοκύπριο που μιλούσε τέλεια κυπριακά τουρκικά... Μου είπε ότι στα παιδικά του χρόνια πήγαινε με την οικογένεια του στο χωριό του θείου του πατέρα μου, τον Μάρωνα, την εποχή του τρύγου των σταφυλιών. Έμεναν σε ένα σπίτι κοντά στο σπίτι του Ibrahim, θείου του πατέρα μου, και πήγαινε στο τουρκοκυπριακό δημοτικό σχολείο στο Μάρωνα. Επομένως, έμαθε όχι μόνο να μιλάει, αλλά και να διαβάζει και να γράφει αρκετά καλά τουρκικά!

*** Το πρόγραμμα μας στο Άρσος ήταν μόνο για καφέ. Δεν έγινε, όμως, κάτι τέτοιο. Οι χωριανοί μας άναψαν τα κάρβουνα και δεν μας άφηναν να φύγουμε αν δεν τρώγαμε και πίναμε μαζί τους. Όταν φύγαμε, οι Γερμανοί καλεσμένοι μας μου έκαναν την εξής ερώτηση: «Νομίζαμε ότι οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι ήταν εχθροί. Πώς γίνεται αυτοί οι άνθρωποι να προσφέρουν ένα τέτοιο δείπνο προς τιμή του παππού σου;» Τι να τους έλεγα; Τους είπα ότι οι ελίτ των δύο κοινοτήτων πολέμησαν σε συνεργασία με μεγάλες δυνάμεις και στην πραγματικότητα στο επίπεδο της βάσης, δεν υπήρχε εχθρότητα μεταξύ των ανθρώπων.

Βλέπετε, λοιπόν, τέτοιες ήταν οι καλές σχέσεις του χωριού μας και των χωριανών μας με τα γειτονικά ελληνοκυπριακά χωριά και τους χωριανούς, τόσο ζεστές και τόσο ειλικρινείς.