Αν πιεζόμουνα να περιγράψω με μια λέξη, ένα ουσιαστικό, τι είναι αυτό που χαρακτηρίζει τoυς Κύπριους πολιτικούς, θα απαντούσα «μακιαβελισμός». Σπεύδω, όμως, να προσθέσω ότι υπάρχουν αρκετές και λαμπρές εξαιρέσεις.
Ο Νικολό Μακιαβέλι ήταν Ιταλός πολιτικός φιλόσοφος και πολιτικός της Αναγέννησης, γραμματέας της Δημοκρατίας της Φλωρεντίας, του οποίου το πιο διάσημο έργο, «Ο Πρίγκηπας» (Il Principe), του δημιούργησε τη φήμη του αμοραλίστα και ατομικιστή. Σήμερα, οι όροι «μακιαβελισμός» και «μακιαβελικός» είναι ιδιαίτερα διαδεδομένοι και η χρήση τους συχνά δεν περιορίζεται μονάχα στις πολιτικές συζητήσεις, αλλά διευρύνεται για να χαρακτηρίσει, ως επί το πλείστον αρνητικά, ανθρώπους σε ατομικό επίπεδο.
Ας επικεντρωθούμε στην πολτική. Ο Μακιαβέλι θεωρείται ο κατ' εξοχήν εκπρόσωπος της έλλειψης ήθους και ηθικής στην πολιτική. Η θεωρία ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» είναι η ουσία της πολιτικής σκέψης και ηθικής του Μακιαβέλι. Είναι γι’ αυτόν τον λόγο που ο μακιαβελισμός γενικά ερμηνεύεται ως ανήθικο δόγμα και γι' αυτό χρησιμοποιείται ως όρος μομφής και ατιμίας. Πιο συγκεκριμένα, ο Μακιαβελικός ενεργεί σύμφωνα με τις αρχές της διακυβέρνησης που αναλύονται στον «Πρίγκηπα» του Μακιαβέλι, όπου η πολιτική σκοπιμότητα είναι υπεράνω της ηθικής και, επομένως, επιτρέπεται η εξαπάτηση και η ραδιουργία για τη διατήρηση της εξουσίας και την εφαρμογή της πολιτικής ενός ηγεμόνα. Όταν ένας Μακιαβελικός αναρριχηθεί στην εξουσία, χρησιμοποιεί όλους τους μοχλούς του πολιτικού ελέγχου, για να υπηρετήσει τους δικούς του εγωιστικούς σκοπούς. Επιδιώκει την επιτυχία λέγοντας αυτό που πιστεύουν οι άνθρωποι, ή που μπορούν να πιστέψουν, παρά αυτό που είναι αποδεδειγμένα αληθινό. Σκέφτονται τις επόμενες εκλογές, παρά την επόμενη γενιά ή το μέλλον της πατρίδας τους. Πάνω απ΄ όλα είναι το δικό τους συμφέρον, στον βωμό του οποίου θυσιάζεται κι αυτή ακόμα η πατρίδα του.
Ο χώρος δεν μου επιτρέπει παρά να παραθέσω ένα πολύ μικρό απάνθισμα του αμοραλισμού των πολιτικών ηγετών μας. Δεν σας το κρύβω, ο πρώτος που έρχεται στο μυαλό μου είναι ο νυν ΠτΔ Νίκος Αναστασιάδης. Η πιο πρόσφατη δραστηριότητά του μαρτυρεί πέρα για πέρα τον μακιαβελισμό του. Ενώ δημόσια υποστήριζε τον Αβέρωφ για να εκλεγεί ΠτΔ, την προπερασμένη Κυριακή τηλεφώνησε του Νικόλα Παπαδόπουλου να τον ευχαριστήσει που το ΔΗΚΟ βοήθησε τον Ν. Χριστοδουλίδη (!) να περάσει στον β’ γύρο των εκλογών. Όταν κάποιος διαβάσει το άρθρο του κ. Δ. Διονυσίου με τίτλο «Ο Αναστασιάδης και ο υπηρέτης από τις Φιλιππίνες» της περασμένης Κυριακής στον «Πολίτη», θα αντιληφθεί τα μηχανεύματα που χρησιμοποίησε ο Αναστασιάδης για να παραμερισθούν οι Μάτσης, Μαρκίδης και Κασουλίδης, για ν΄ ανοίξει διάπλατα ο δρόμος γι΄ αυτόν προς την προεδρία του ΔΗΣΥ και μετέπειτα της ΚΔ. Είναι, όμως, και η βαθιά πεποίθηση των πλείστων Κυπρίων ότι στον βωμό των οικονομικών συμφερόντων της οικογένειάς του, ο ΠτΔ θυσίασε τη λύση του Κυπριακού. Ίσως η απόρριψη της εισήγησης του Ακιντζί για μια στρατηγική συμφωνία όσον αφορά το πλαίσιο Γκουτέρες το 2018, να είναι η μελανότερη σελίδα της Ιστορίας της Κύπρου μετά το 1974. Δυστυχώς, αυτή η εισήγηση έγινε σε μια περίοδο που η βιομηχανία των «χρυσών» διαβατηρίων βρισκότανε στο ζενίθ της και ο ΠτΔ και οι συν αυτώ οικονομούσανε λιγουλάκια χρηματάκια και άρα δεν θέλανε να ταράξουν τους κύκλους.
Ένας άλλος ηγέτης που διεκδικεί τον τίτλο Μακιαβέλι είναι ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ Νικόλας Παπαδόπουλος. Στο Παγκύπριο Πολιτικό Συνέδριο του ΔΗΚΟ τον Φλεβάρη του 2022, ο κ. Παπαδόπουλος, με αξιοζήλευτη πεποίθηση και σιγουριά, διεμήνυσε πως το ΔΗΚΟ «θα είναι κυβέρνηση ή συγκυβέρνηση το 2023 για να φέρει την αλλαγή»! Μ΄ άλλα λόγια, αυτό που ήθελε να μεταδώσει ο αρχηγός του ΔΗΚΟ είναι ότι, θέλουμε δεν θέλουμε, το κόμμα του θα προβεί σε τέτοιες ενέργειες και θα κάνει τέτοιες συμμαχίες -και με μια «Ένωση Σατανάδων» αν παραστεί ανάγκη!- ούτως ώστε να αναρριχηθεί στην εξουσία. Όπερ και εγένετο! Σε καμία δημοκρατική χώρα δεν εκδηλώνονται τέτοια «οράματα» ένα χρόνο πριν τις εκλογές, που υποδηλώνουν σαφώς ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, τουτέστιν υιοθέτηση μέτρων, ηθικών ή ανήθικων, φτάνει να επιτευχθεί ο στόχος της κατάληψης της εξουσίας. Όπως όλοι γνωρίζουμε, ο Παπαδόπουλος αρχικά προσέγγιζε το ΑΚΕΛ για μια συμμαχία και όταν αυτή η προσπάθεια απέτυχε, στράφηκε προς τον Χριστοδουλίδη που θεωρείτο το φαβορί να εκλεγεί. Προ του κινδύνου να χάσει τις εκλογές της δεύτερης Κυριακής, Χριστοδουλίδης έναντι Μαυρογιάννη, ο Παπαδόπουλος προτείνει συνεργασία ακόμα και με τον ΔΗΣΥ ο οποίος στελεχώνει μια κυβέρνηση την οποία στηλίτευε ότι ήταν η πιο διεφθαρμένη κυβέρνηση στα χρονικά της Κύπρου! Μας έλεγε ότι το δίλημμα για τις εκλογές ήταν απλό: «είτε θα έχουμε μια κυβέρνηση ευρείας αποδοχής, είτε θα έχουμε κυβέρνηση του ΑΚΕΛ», ως το ΑΚΕΛ να είναι ένα κόμμα-μίασμα με το οποίο, όμως, επεδίωξε να συνεργαστεί εκλογικά.
Εν περιλήψει, ουκ ολίγοι πολιτικοί ηγέτες μας έχουν σπάσει το φράγμα της ντροπής. Έχουν καταφέρει να μην ντρέπονται για τίποτα! Κι όχι μόνο: ως γνήσιοι Μακιαβέληδες ψεύδονται ασύστολα, δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους, εξαπατούν αδίσταχτα, κομπάζουν ότι είναι πολέμιοι της διαφθοράς, ενώ οι ίδιοι είναι βουτηγμένοι στη διαφθορά, εμπαίζουν ανενδοίαστα για να παραμείνουν στην εξουσία. Η αδιάκοπη επανάληψη των ίδιων μυθευμάτων στα ώτα φανατικών οπαδών, αδαών και ευκολόπιστων, μεταλλάζει τελικά το ψέμα σε γρανιτένια αλήθεια.
*Οικονομολόγου, κοινωνικού επιστήμονα
