Η δημοκρατία μίλησε. Ο Κυπριακός λαός έχει εκλέξει τον Νίκο Χριστοδουλίδη ως τον 8ο Πρόεδρο της Κύπρου. Κοιτάζοντας μπροστά, αναγνωρίζουμε ότι η αποτελεσματική διαχείριση των πολλών προκλήσεων με τις οποίες βρίσκεται αντιμέτωπη η χώρα μας, θα απαιτήσει ενότητα. Όμως τι ακριβώς εννοούμε όταν μιλούμε για ενότητα;
Συνοχή εν μέσω της πολυσυλλεκτικότητας
Ακούσαμε πολλά κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου για συμμαχίες, για ευρεία αποδοχή και για εθνική ενότητα από την μια πλευρά αλλά και για αποστασία, διάσπαση και αχταρμάδες από την άλλη. Ακούσαμε για συγκλίσεις και για αποκλίσεις. Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα που προέκυψαν σε αυτές τις εκλογές και που συζητήθηκε εκτενώς, είναι κατά πόσο μπορεί να υπάρξει συνοχή εν μέσω της πολυσυλλεκτικότητας. Σε αυτό το στάδιο, για το καλό της χώρας θα ήταν ωφέλιμο, πολιτικοί αλλά και απλοί πολίτες, να εξελίξουμε το ερώτημά μας από το «εάν» θα μπορέσει να υπάρξει συνοχή στο «πως» θα μπορέσει να υπάρξει συνοχή, εξετάζοντας ταυτόχρονα οι ίδιοι και το δικό μας ρόλο στο όλο θέμα. Ούτως ή άλλως, σε μια δημοκρατική κοινωνία, η πολυσυλλεκτικότητα και η πολυφωνία είναι δεδομένα. Το θέμα είναι πως λειτουργούμε και πως συμπεριφερόμαστε σαν σύνολο.
Πολιτική συναίνεση
Η συνοχή στη διακυβέρνηση του τόπου, και πρέπει και μπορεί υπό κάποιες προϋποθέσεις να επιτευχθεί. Ας προβληματιστούμε λοιπόν αναφορικά με τις προϋποθέσεις αυτές. Βασική προϋπόθεση είναι σίγουρα ο σεβασμός για τη διαφορετική άποψη και εννοείται ότι η διαφορετική άποψη δεν πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό, ούτε αντιδραστική αντιπαράθεση. Θα πρέπει να υπάρχουν στοιχεία όπως η υπευθυνότητα και η νηφάλια άσκηση κριτικής και θα πρέπει να απουσιάζουν άλλα στοιχεία όπως η υπονόμευση και η συμφεροντολογία. Η πολυφωνία είναι κάτι το θεμιτό όταν οδηγεί σε πιο ενδελεχή ανάλυση και πιο ισορροπημένες λύσεις. Εν κατακλείδι, ενότητα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη εξ’ αρχής συμφωνία, σημαίνει όμως καλές προθέσεις και καλή διάθεση για συνεργασία. Διότι πέραν από αρχές και αξίες που φαντάζουν ρομαντικές μετά από όλα όσα βλέπουμε και ακούμε, ένα πράγμα είναι σίγουρο: ότι αργά ή γρήγορα (ελπίζουμε γρήγορα) κατόπιν συζητήσεων και ανταλλαγής απόψεων, όποια μορφή και αν έχουν πάρει αυτές, θα πρέπει να φτάσουμε στο σημείο της απόφασης για συγκεκριμένες προτάσεις και συγκεκριμένα σχέδια δράσης που θα πάρουν τον τόπο μας μπροστά, μέσω της καταληκτικής συνεννόησης και συνεργασίας της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας. Σε αυτό το σημείο, για χάρη της ενότητας, θα πρέπει και πάλι να επιδειχθεί σεβασμός για τις δημοκρατικές διαδικασίες, είτε μια απόφαση έχει παρθεί ομόφωνα είτε μέσω πλειοψηφίας.
Κοινωνική συναίνεση
Για να ενισχύεται η δέσμευση στην υλοποίηση των δημοκρατικών αρχών, η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι σωστό να συνυπάρχει με τη συμμετοχική δημοκρατία. Οπότε, όπως προαναφέρθηκε, ο προβληματισμός περί συνοχής δεν αφορά μόνο τους κυβερνώντες και την πολιτική ηγεσία γενικότερα, αλλά και τους ίδιους τους πολίτες. Διότι πέραν της πολιτικής συναίνεσης, σε μια συμμετοχική δημοκρατία χρειάζεται να εξασφαλιστεί και κοινωνική συναίνεση για τα σημαντικά θέματα που απασχολούν την κοινωνία.
Πως λοιπόν μπορεί να επιτευχθεί η κοινωνική συναίνεση; Ένα από τα βασικά προεκλογικά μηνύματα του νεοεκλεγέντα Προέδρου Χριστοδουλίδη ήταν ότι το πρόγραμμα του βγήκε μέσα από την διαβούλευση με τον Κυπριακό λαό. Αυτή είναι σίγουρα μια καλή αρχή. Από εκεί και πέρα όμως, για ενίσχυση του μηνύματος αυτού, τα άτομα που θα επιλέξει ο Πρόεδρος για να εφαρμόσουν το πρόγραμμά του, θα πρέπει να τα βλέπει ο Κυπριακός λαός ως τα κατάλληλα για να αντιπροσωπεύσουν το λαό. Σε αντίθεση με τις βουλευτικές εκλογές όπου οι πολίτες καλούνται να εκλέξουν συγκεκριμένα άτομα που θα τους αντιπροσωπεύουν, η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας αποτελεί και ψήφο εμπιστοσύνης ως προς την μετέπειτα επιλογή από των ίδιο τον Πρόεδρο, των ατόμων που θα σχηματίζουν την κυβέρνησή του. Ο κύριος Χριστοδουλίδης δεσμεύτηκε ότι ανάμεσα στις επιλογές του θα είναι έμπειροι και δοκιμασμένοι τεχνοκράτες. Σε μια εποχή όπου απαιτείται υψηλό επίπεδο γνώσης, ικανότητας και εμπειρίας για αποτελεσματική διαχείριση συγκεκριμένων θεμάτων, κάτι τέτοιο θα έλεγε κανείς ότι είναι όχι απλά θεμιτό, αλλά απαραίτητο. Πέραν από την αναγκαιότητα αξιοποίησης ικανών και έμπειρων πολιτών στο κυβερνητικό σχήμα για πρακτικούς λόγους, επιτυγχάνεται επιπλέον και η ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας, εφόσον τα άτομα αυτά κρίνονται από τους πολίτες ως κατάλληλα. Και επειδή στην ομιλία του ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος είπε ότι θα είναι ο Πρόεδρος όλων των Κυπρίων, για να ισχύσει αυτό οι επιλογές του πρέπει να είναι αποδεχτές από το σύνολο του Κυπριακού λαού.
Ένας ζωντανός διάλογος με τον Κυπριακό λαό
Πέραν από τους αξιωματούχους που επιλέγουν να έχουν δίπλα τους, οι σύγχρονοι ηγέτες βλέπουν και τους απλούς πολίτες ως σύμμαχους της εξουσίας και τους καλούν και τους εξουσιοδοτούν να συμμετέχουν και να στηρίζουν το έργο της κυβέρνησης. Η συμμετοχή των πολιτών, ως αρχή, απορρέει από την πεποίθηση ότι όσοι επηρεάζονται από μια απόφαση έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, διασφαλίζοντας έτσι ότι τα συμφέροντα, οι ανάγκες, οι αξίες και οι απόψεις τους ακούγονται και βρίσκουν ανταπόκριση από την κυβέρνηση και τους εκπροσώπους της. Επιπλέον, μέσω αυτής της προσέγγισης, ενισχύεται και η δημόσια εμπιστοσύνη, κάτι που δυστυχώς βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα σήμερα στην Κύπρο.
Για μια πραγματικά συμμετοχική δημοκρατία και για την πολυπόθητη ενδυνάμωση της ενότητας λαού και ηγεσίας, αναμένουμε ότι ο νέος Πρόεδρος και οι εκπρόσωποί του θα διατηρήσουν ζωντανή και ουσιαστική τη διαβούλευση με τους πολίτες. Στο τέλος της ημέρας, αυτοί είναι που θα ζήσουν τα αποτελέσματα της νέας διακυβέρνησής και αυτοί είναι που θα βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να τα κρίνουν.
Εύχομαι καλή επιτυχία στον νέο Πρόεδρο στο δύσκολό έργο που έχει αναλάβει.
*H Ιωάννα Αχιλλέως Ζαβιτσανάκη είναι μέλος του 77μελούς Συμβουλίου της κοινωνικοπολιτικής Πλατφόρμας «Νέο Κύμα / Volt Cyprus - Η Άλλη Κύπρος».
