Οι θάνατοι που θα μπορούσαν να αποφευχθούν

 

 

Της Μαρίας Θεριστή

 

«Για όσους έφυγαν από ιατρική αμέλεια», έγραψαν οι συγγενείς της νέας μάνας που έχασε τη ζωή της υπό συνθήκες υπό τις οποίες τελούν υπό διερεύνηση. Μία συγκέντρωση διαμαρτυρίας από συγγενείς  οι οποίοι μιλούσαν για ιατρική αμέλεια έλαβε χώρα τις προάλλες, λίγες ημέρες ύστερα από την πρωτιά που μας έδωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση ως το κράτος μέλος που καταλαμβάνει την πρώτη θέση σε θανάτους που θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Τι σημαίνει, άραγε, το πιο πάνω; Τι σημαίνει «θάνατοι που θα μπορούσαν να αποφευχθούν»; Γιατί το θέμα δεν έχει απασχολήσει τη δημόσια σφαίρα, δεδομένου ότι δεν είναι η πρώτη φορά που καταλαμβάνεται αυτή η πρωτιά, αφού διατηρούμαστε σταθερά για χρόνια στις πρώτες θέσεις επί του προκειμένου; Εάν τούτο δεν αποτελεί απότοκο του ότι το ισχύον σύστημα υγείας, είτε στον δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα, εμπερικλείει παθογένειες, τότε ποιας άλλης αιτιολογίας παρεπόμενο αποτέλεσμα μπορεί να είναι;

Σ’ ένα κράτος μέλος της ΕΕ όπου αποτελεί κοινό τόπο ότι η elite του τόπου μεταβαίνει σχεδόν πάντοτε στο εξωτερικό, ακόμα και για συνήθεις επεμβάσεις και θεραπείες, ενώ κάθε τόσο αποστέλλονται, κυρίως παιδιά και νεαρής ηλικίας, ασθενείς στο εξωτερικό σε εξειδικευμένα κέντρα, σε τι διαφέρουμε από τους κατοίκους άγονων νησιωτικών γραμμών που μεταφέρονται με ελικόπτερα και γρήγορα πλοία σε κέντρα όπου υπάρχει υπόβαθρο για περίπλοκα περιστατικά; Αναμφίβολα, δεν υπάρχουν περιπτώσεις μόνο παιδιών ασθενών οι οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από το υπάρχον σύστημα υγείας, ενώ η αποστολή ασθενών στο εξωτερικό γινόταν και γίνεται αποδεδειγμένα είτε λόγω αδυναμιών του υπάρχοντος συστήματος, αλλά και λόγω έλλειψης κλινικής εμπειρίας από τη μη ύπαρξη πολλών περιστατικών της εκάστοτε φύσης, ως φυσικό επακόλουθο της μειωμένης συχνότητας πληθυσμιακής εμφάνισης σε νησί που δεν αγγίζει το ένα εκατομμύριο κατοίκους.

Ποια είναι, όμως, η συχνότητα εμφάνισης ιατρικής αμέλειας σε αυτό το σύστημα, όπου η elite και οι καλά γνωρίζοντες δεν το εμπιστεύονται, σε ένα σύστημα υγείας που αγοράζει ακόμα υπηρεσίες από τον ιδιωτικό τομέα, σ’ ένα σύστημα υγείας που νοσεί και από νοοτροπίες όπως: απρόσιτοι και καθ’ έδρας γιατροί που δεν έχουν καν συνηθίσει στην ιδέα του ασθενή που ρωτά, διερευνά και δικαιούται απαντήσεις και είναι σε θέση να αντιλαμβάνεται ανεπάρκειες, που δεν θέλουν να αφιερώνουν πολλή ώρα για να εξηγούν όσα πρέπει στον ασθενή τους ή τον συγγενή του, όπου πολλά λειτουργούν σε «μικρογραφία», όπου όταν υπάρχουν πολυθεματικοί ασθενείς δεν υπάρχει πολυθεματική αντιμετώπιση, όπου λειτουργούν ακόμα ιδιωτικά νοσηλευτήρια στα οποία συνυπάρχουν γέννες και θάνατοι στα ίδια κτήρια, και εξακολουθούν ακόμα να φέρουν στις ονομασίες τους  τον όρο «multi» ελληνιστί (να το πω σαν γρίφο), όπου από τα ίδια ασανσέρ μεταφέρονται ασθενείς, αλλά και επισκέπτες και που δεν είδες -όσες φορές κι αν πήγες- χωριστό ασανσέρ για απόβλητα όπως τα πρωτόκολλα απαιτούν και απορείς ποιος  έδωσε άδειες λειτουργίας σε αυτές τις ιδιωτικές επιχειρήσεις.

Σε ένα σύστημα όπου σε σημαντικό μέρος του ιδιωτικού τομέα οι νοσηλευτές δεν έχουν αποδυτήρια εντός των νοσηλευτηρίων και εργάζονται με στολές με τις οποίες κυκλοφορούν και εκτός νοσηλευτηρίων, γιατροί αλλάζουν πληγές στα δωμάτια και όχι σε αίθουσες αλλαγής πληγών, νοσηλευτές δεν έχουν πάντα την απαιτούμενη εμπειρία (και φρικάρουν μη χάσουν τη δουλειά τους αν βρεθεί συγγενής που μελετά και αντιληφθεί ότι π.χ. δεν είχαν γνώση να κάνουν αιμοληψία για καλλιέργειες όταν ανέβηκε ο πυρετός 39), όπου σπανίζει να δεις αναρτημένες στις εισόδους των όποιων νοσηλευτηρίων μας πιστοποιήσεις ότι λειτουργούν με βάση διεθνή πρότυπα πιστοποιημένα από διεθνείς οργανισμούς - όπου δε αυτά υπάρχουν είναι υποτυπώδη και ξεπερασμένα. Ακόμα, στον ιδιωτικό τομέα που στράφηκε, πλέον, χρηματοδοτώντας τον, ολάκερο δημόσιο σύστημα υγείας, χειρουργούνται ασθενείς από θεράποντες οι οποίοι λειτουργούν αλλού ιατρεία και παρακολουθούν τους ασθενείς τους σαν επισκέπτες δύο φορές ημερησίως.

Όταν, μάλιστα, εκδικάζεται υπόθεση ιατρικής αμέλειας στα δικαστήρια, προβάλλεται π.χ. υπεράσπιση από πλευράς νοσηλευτηρίου ότι δεν είχε ευθύνη το ίδιο για την υποτροπή της υγείας του ασθενή, αλλά ο θεράπων που απουσίαζε αλλού, με το Ανώτατο  Δικαστήριο να αποφαίνεται τελικά ότι τα ιδιωτικά νοσηλευτήρια που δέχονται ασθενείς συνεργατών τους γιατρών δεν μπορούν να προβάλλουν ισχυρισμούς υπεράσπισης ωσάν να είναι ξενοδοχεία που νοικιάζουν κλίνες διαμονής. Ποια η συχνότητα αυτής της αμέλειας σε ένα σύστημα υγείας όπου οι ιδιώτες γιατροί είναι την ίδια ώρα επενδυτές και κακοί επιχειρηματίες, τα ιδιωτικά νοσοκομεία στερούνται επενδύσεων και υποδομών, ο δημόσιος τομέας χρειάζεται περισσότερους γιατρούς, αμφότεροι δεν έχουν ποτέ τόσο όσο προσωπικό απαιτείται και γενικά χρειαζόμαστε περισσότερη εξειδίκευση σε διάφορους τομείς; Θα μπορούσα μία μέρα να παρέθετα υπό μορφή rubric την περιπτωσιολογία πολλών και ενδεικτικών υποθέσεων ιατρικής αμέλειας, τα κείμενα των οποίων επιμελήθηκα, μεταξύ άλλων, ως εκδότρια των αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου για μια σχεδόν δεκαετία. Θα μπορούσα ακόμα να έκανα το ίδιο με τα κείμενα των δεκάδων πρωτόδικων αποφάσεων ιατρικής αμέλειας που έχω διαβάσει για να δικογραφίσω δύο υποθέσεις που μου έτυχε να συντάξω: Διαγνωστικές εξετάσεις που δεν έγιναν, άνθρωποι που τους είπαν να πάνε στο σπίτι και πως δεν είχαν κάτι για να τους μεταφέρουν μετά από κάποιες ώρες σε κωματώδη κατάσταση, ασθενείς με προβλήματα καρδιάς που τους τα είπανε άγχος και τελικά πέθαναν από έμφραγμα, κρανιοτομημένοι που δεν έπρεπε να κρανιοτομηθούν, αλλά κρανιοτομήθηκαν επειδή κάποιοι χειρουργοί είχαν μεγάλη αυτοπεποίθηση, αλλά και το αντίθετο. Εντοπίζεται συναφώς τα τελευταία χρόνια εκτενής περιπτωσιολογία στα κυπριακά δικαστήρια, η οποία εάν συγκεντρωθεί κάπου προκαλεί αμείλικτα ερωτήματα.

Οι καλύτεροι μάρτυρες της ιατρικής αμέλειας είναι πάντα κάποιοι άλλοι γιατροί της ίδιας ειδικότητας, που εξηγούν τι έπρεπε να γίνει και δεν έγινε. Κριτές της ιατρικής αμέλειας οι δικαστές, κοινοί θνητοί, χωρίς γνώσεις ιατρικής επιστήμης, αξιολογώντας όσα οι δικηγόροι θέτουν ενώπιόν τους. Οι δε υποθέσεις ιατρικής αμέλειας τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν στα δικαστήρια. Κατά τα άλλα, υπάρχουν ακόμα γιατροί στην Κύπρο που αρνούνται να επιμορφώνουν τους ασθενείς τους επί των ζητημάτων που χειρίζονται, με το κλασικό επιχείρημα πως «δεν θα σε κάμω γιατρό» ή «δεν είσαι γιατρός».

Οι εποχές, όμως, αλλάζουν συντριπτικά: Συνάδελφοί τους από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ που ασκούν ιατρική στην Κύπρο και συνάδελφοί τους στο εξωτερικό «αννοίουν τα μάθκια» του μέσου Κύπριου για το τι πρέπει, πλέον, να γνωρίζει και τον καθιστούν επιμορφωμένο ασθενή. Ένα από τα μεγαλύτερα μειονεκτήματα πολλών ιατρών στην Κύπρο είναι ότι δεν είναι σε θέση να μεταδώσουν γνώση στον ασθενή τους ή δεν θέλουν να το πράξουν. Αν τους τη ζητήσεις, ελάχιστα μπορείς να αντιληφθείς από όσα λένε, όσο έξυπνος και να είσαι, καθ’ ότι ελάχιστα μπορεί ή θέλει να μεταδώσει μεγάλη πλειοψηφία εξ’ αυτών. Ερωτήσεις ασθενών τις οποίες συνάδελφοί τους στο εξωτερικό τις βρίσκουν εύστοχες και οργανωτικές, θεράποντες στην Κύπρο τις εκλαμβάνουν ως ενοχλητικές. Οι νοοτροπίες των εκάστοτε λαών επηρεάζουν αναμφίβολα και τα συστήματα υγείας. Η κρυψίνοια του κυπριακού χαρακτήρα, το γινάτι, το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ», η έπαρση του μέσου κυπριακού χαρακτήρα που διαθέτει δύο πτυχία, αναμφίβολα, δεν αφήνει ανεπηρέαστη και την άσκηση της ιατρικής στην Κύπρο. Την επόμενη φορά που θα τρυπώσεις αργά από την είσοδο των πρώτων βοηθειών στους θαλάμους ιδιωτικού νοσοκομείου, για να ανακαλύψεις ότι ο νοσηλευτής του νοσοκομείου που πλήρωνες για αποκλειστική νυχτερινή βάρδια στο δωμάτιο του ασθενή σου απουσίαζε από αυτό αρκετή ώρα για να κάνει τσιγάρο (!), μην απορήσεις. Τhis is Cyprus. Αν του πεις, κιόλας, να μην πιάνει το κινητό με τα γάντια που αγγίζει τον ασθενή, θα αγκριστεί και θα σε καταγγείλει στον γιατρό επιχειρηματία. Οι τελευταίοι θα γίνουν καλύτεροι όταν πάψουν να είναι επιχειρηματίες-επενδυτές στα νοσηλευτήρια.