Το βάθος της Δημοκρατίας

Η γενιά μας είχε μια δυσκολία με τις ιδεολογικές αποχρώσεις. Ήταν ανοιχτή στις αναζητήσεις, αλλά σε ένα σχετικά περιορισμένο πλαίσιο. Όσοι τοποθετούσαν τον εαυτό τους στην Αριστερά, μπορεί να έφταναν στην κριτική του Λενινισμού και του Σοβιετισμού, αλλά ποτέ του Μαρξισμού. Και όσοι ήταν τοποθετημένοι στη Δεξιά, μπορεί να έφταναν στην κριτική του Ριγκανισμού ή του Θατσερισμού, αλλά ποτέ του Καπιταλισμού.

Χρειάστηκε να περάσουν χρόνια για να συνειδητοποιήσουμε ότι η απόλυτη διάκριση των δύο «κόσμων» μάς στερούσε τη δυνατότητα για μιαν πιο ανοιχτή προσέγγιση των πραγμάτων. Τότε, για παράδειγμα, διαβάζοντας το βιβλίο του Karl Popper «Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της», το αντιμετώπιζα με καχυποψία. Ως προσπάθεια υποκατάστασης της διαλεκτικής. Σήμερα, θεωρώ πως η άποψή του ότι ο κόσμος είναι ένα πεδίο μάχης ανάμεσα στην ανοιχτή σκέψη και κοινωνία, από τη μια, και στην κλειστή σκέψη και πολιτική πρακτική, από την άλλη, εμπλουτίζει τη διαλεκτική.

Τότε, μέσα στο κλίμα της εποχής, το να είσαι επιφυλακτικός στην ερμηνεία του για τη διαλεκτική ως διαδικασία της «δοκιμής και της πλάνης» ήταν φυσιολογικό. Σήμερα όμως πια, επιφυλακτικοί ή αρνητές του εμπλουτισμού της σκέψης είναι μόνον όσοι έχουν θρησκευτική σχέση με τη σκέψη.

Η Ρωσία

Η Ρωσία είναι μια από τις λίγες χώρες στον ευρωπαϊκό χώρο που δεν έζησε ποτέ της σε συνθήκες Δημοκρατίας, μέχρι το 1990. Η ίδρυση και η επέκτασή της στηρίχτηκε σε ένα απολυταρχικό αυτοκρατορικό μοντέλο. Δηλαδή, εσωτερικά είχε δομές σκληρά απολυταρχικές (τέλη του 19ου αιώνα ήταν ίσως το πιο αυταρχικό καθεστώς σε όλον τον πλανήτη) και αντιμετώπιζε τον έξω κόσμο ως αντικείμενο κατάκτησης. Η στέπα, χωρίς φυσικά όρια (π.χ. βουνά που να καθορίζουν φυσικά σύνορα), προκαλούσε μια διαρκή ανασφάλεια, το αίσθημα της απειλής. Έτσι, ο γείτονας ήταν πάντα ή υποταγμένος ή εχθρός.

Οι συλλογικές αντιλήψεις και οι διάρκειες δεν διαλύονται από τις συγκυρίες. Συνήθως, δια-βιώνουν με μεταλλάξεις σε επόμενες φάσεις της Ιστορίας. Μερικέ φορές, σβήνουν μετά από αιώνες. Έτσι, η Ρωσία, μετά από ένα διάλειμμα λίγων μηνών μετά την Οκτωβριανή επανάσταση του 1917, «ξανακύλησε» στον αυταρχισμό (με αποκορύφωμα τον Σταλινισμό). Και μετά από ένα διάλειμμα με Γκορμπατσόφ και Γέλτσιν γύρω στο 1990, αναζήτησε ξανά τον αυτοκράτορά της. Ο Πούτιν είναι αγαπητός σε όσους έχουν αρχέγονες πατριαρχικές σχέσεις με την πολιτική. Χωρίς βάθος δημοκρατικής παράδοσης και εμπειριών, η πλειονότητα των Ρώσων τον θαυμάζει για την αποφασιστικότητα, ακόμη και για τη σκληρότητά του απέναντι σε κάθε μορφής αντίπαλο, εσωτερικό ή εξωτερικό.

Η ιδεολογία

Ο Βλαδιμίρ Πούτιν, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, θεωρεί ένδειξη ακμής τις εσωτερικές απαγορεύσεις κάθε διαφορετικής σκέψης και έκφρασης και στέκεται απορημένος όταν ακούει πως στη Δύση τον επικρίνουν γι’ αυτά. Μάλιστα, εδώ και είκοσι χρόνια που κυβερνά τη Ρωσία, πολύ συχνά χαρακτηρίζει ως παρακμιακή τη Δύση. Το ξαναείπε κι αυτές τις μέρες, ειρωνευόμενος την ουκρανική ηγεσία, που θέλει να έχει συνάφεια και σχέσεις με «την παρακμιακή Δύση». Η Δημοκρατία είναι στα μάτια του ένδειξη αδυναμίας και απόδειξη παρακμής.

Ανάλογες αντιλήψεις έχουν και όλα τα ακροδεξιά κινήματα στην Ευρώπη, από την εποχή του Μουσολίνι και του Χίτλερ, μέχρι τις μέρες μας. Μάλιστα, τα σύγχρονα δεν μένουν στην ταύτιση. Θαυμάζουν, υπηρετούν και στηρίζουν ανοιχτά τη Ρωσία του Πούτιν. Από τη Λεπέν και το κίνημα του Brexit, τον Καμένο του Τσίπρα στην Ελλάδα και τον Σαλβίνι στην Ιταλία.

Με απλά λόγια: Το ερώτημα που τριγυρνά στις συζητήσεις τους τελευταίους δυο μήνες –και κυρίως τις τελευταίες μέρες– «με ποιον είσαι, με τη Ρωσία ή με την Ουκρανία», είναι λανθασμένο. Για την ακρίβεια, είναι ένα ερώτημα-παγίδα: Επιτρέπει να μπει στο τραπέζι ο συμψηφισμός, μέσα από τη διόγκωση των ευθυνών του ΝΑΤΟ στο προκείμενο, των ευθυνών των ΗΠΑ (που δεν συνέχισαν να κάνουν πλάτες στον Πούτιν όπως επί Τραμπ) και των ευθυνών του Ζελένσκι για τις αστοχίες και τους λανθασμένους υπολογισμούς του (πρόωρες λαϊκιστικές διακηρύξεις περί ένταξης στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ, αδράνεια στην εφαρμογή του Μινσκ 2, κλπ.).

Το ορθό ερώτημα είναι: «Με ποιον είσαι, με τη Δημοκρατία και την Ανεξαρτησία των κρατών, με όλα τα στραβά τους στην πράξη, ή με τον απολυταρχισμό και τον επεκτατισμό, με όλα τα αστραφτερά διαμάντια της μαγκιάς και της στρατιωτικής νίκης;».

Οι «αδυναμίες»

Σήμερα, με την άνεση της πολυθρόνας και της ιστορικής μας γνώσης, είμαστε χλευαστικοί και επικριτικοί στην πολιτική κατευνασμού που ακολούθησαν Βρετανία και Γαλλία απέναντι στον Χίτλερ, τη δεκαετία του ’30. Την ίδια στιγμή, σήμερα, όσοι από εμάς κλαίγονται μέρα νύχτα για τα ευρώ που θα χάσουν από τον τουρισμό και το ξέπλυμα, οι ίδιοι διαμαρτύρονται γιατί η Δύση δεν βοηθά στρατιωτικά την Ουκρανία. Δηλαδή, γιατί δεν ξεκινά έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο! Ο κοινός παρονομαστής είναι ένας: Τόσο μετά τον Α΄ Παγκόσμιο, όσο και σήμερα, οι δημοκρατικές κοινωνίες έχουν συναίσθηση του τι σημαίνει πόλεμος και δεν θέλουν έναν νέο. Τα χέρια του Μπάιντεν και του Μακρόν είναι δεμένα από τις ίδιες τις κοινωνίες τους, όπως ήταν τα χέρια του Τσάμπερλεν και του Νταλαντιέ. Και πολύ καλά κάνουν! Οι δημοκρατίες, όταν ωριμάζουν, αποκτούν συνείδηση της σημασίας που έχει η ειρήνη, η ανθρώπινη ζωή, ο διάλογος, ο συμβιβασμός.

Αντίθετα, όσοι ονειρεύονται το απόλυτο, την ολοκληρωτική νίκη, τη δόξα στο πεδίο της μάχης (με τα παιδιά των άλλων), είναι αυτοί που δεν έχουν καμιά σχέση με τον σεβασμό της ανθρώπινης ζωής (εκτός από τη δική τους) και τον ανθρωπισμό. Καθόλου τυχαία, αυτό πάντα συμπίπτει με το βάθος της Δημοκρατίας σε μια κοινωνία.

Και οι αδυναμίες

Για έναν περίεργο λόγο, τα τελευταία τριακόσια χρόνια, ο Ανθρωπισμός και η Δημοκρατία έχουν την τάση να χάνουν τις επιμέρους μάχες και να κερδίζουν μακροπρόθεσμα τον πόλεμο. Η Ρωσία (δυστυχώς και ο ρωσικός λαός), με την τελευταία της νίκη, μακροπρόθεσμα θα χάσει μεγάλο μέρος της ισχύος της. Σε όλους τους τομείς. Ήδη, για να επιβιώσει το επόμενο διάστημα, γίνεται εξάρτημα της Κίνας. Προς το παρόν, βιώνουμε το μεσοδιάστημα. Όπου όλοι πληρώνουμε τις αδυναμίες μας.

Αλλά και τα «πλεονεκτήματα». Όπως λέχθηκε, οι Ρώσοι έχουν προς το παρόν το «πλεονέκτημα» να «είναι πιο εξοικειωμένοι με την ιδέα να βλέπουν φέρετρα να επιστρέφουν στην πατρίδα τους». Σκληρό, αλλά όχι τυχαίο. Και σίγουρα, πολύ θλιβερό!

 

Καλάθι

•         Οικογένεια Πούτιν (1): Ο Κύπριος Ζαχάροβα δήλωσε ότι «είναι βέβαιο πως ο κ. Λαβρώφ κάτι άλλο εννοούσε και ήθελε να πει», μιλώντας για Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου. Τα εισαγωγικά στην ΤΔΒΚ θα ξαναμπούν, όταν μάθουμε τι άλλο ήθελε να πει ο Λαβρώφ και τι εννοεί ο Κύπριος Ζαχάροβα.

•         Οικογένεια Πούτιν (2): Απόγευμα Πέμπτης: Ακόμη και οι ιδιωτικοί σταθμοί, που συνήθως δεν χαλαλίζουν τα «Βουράτε γειτόνοι» για την επικαιρότητα, έχουν έκτακτο πρόγραμμα με ανταποκρίσεις για την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το ΡΙΚ έχει ρεπορτάζ με τον δήμαρχο Λεμεσού για το πρόγραμμα εορτασμού του καρνάβαλου! Από την επομένη, το «κρατικό» κανάλι προσαρμόστηκε, θέλοντας και μη. Εμ, δεν μας βγαίνει έτσι εύκολα, Πρόεδρε! Όσο και να κλείνουμε βολικά το κουκούλι, πάντα από κάποια ρωγμή θα πετάγεται κάτι. Που θα μας θυμίζει ότι ο κόσμος επιμένει να υπάρχει, πέρα από τον καρνάβαλο!

•         Οικογένεια Πούτιν (3): Έκανε τα πάντα για να αποφύγει τη σύνοδο της ΕΕ και για να αποφύγει να τοποθετηθεί. Δεν μας έπεισε. Και, άκων, πήρε των ομματιών του για τις Βρυξέλλες. Μετά τον επιτυχή αγώνα των συνεργατών του να του βρουν εισιτήριο (ρεπορτάζ των καναλιών)! Όμως, δεν το έκανε για χάρη μας. Από αλλού του ήρθε το τράβηγμα στο αφτί. Γι’ αυτό και δεν έμεινε στο Ντουμπάι. Παρόλο που του πάει τόσο πολύ!...