Η εθελούσια πλάνη των κόκκινων (και όχι μόνο) ανθρώπων

Υπάρχουν δύο βιβλία τα οποία αξίζει να διαβάσει κανείς αυτές τις μέρες, εάν δεν τα έχει ήδη διαβάσει δηλαδή, διότι ευτυχώς τα διάβασαν πολλοί.

Φέρουν και τα δύο την υπογραφή της βραβευμένης με Νόμπελ Λογοτεχνίας Σβετλάνας Αλεξίεβιτς, η οποία είναι Ουκρανή στην καταγωγή αλλά μεγάλωσε στη Λευκορωσία, πάντα στην εποχή της ΕΣΣΔ, θεωρεί τη Λευκορωσία πατρίδα της και γράφει στα ρωσικά. 

Το πρώτο βιβλίο ονομάζεται «Το τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου» και αποτυπώνει, μέσα από συνεντεύξεις, το πώς έζησαν οι σοβιετικοί την κατάρρευση του Υπαρκτού Σοσιαλισμού, εξηγώντας, παράλληλα, χωρίς καν να το κάνει, το τι ακολούθησε. 

Εάν κάποιος θέλει να καταλάβει το τι συνέβη με τη διάλυση της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ, αλλά κυρίως το γιατί ακολούθησε αυτό που ακολούθησε, όλα όσα ακολούθησαν, δεν έχει παρά να διαβάσει αυτό το εκπληκτικό βιβλίο, τη σημαντικότερη ίσως καταγραφή του ψυχισμού των Σοβιετικών, των «κόκκινων ανθρώπων», όταν είδαν τον κόσμο, όπως τον ήξεραν από τότε που γεννήθηκαν, να χάνεται εν μία νυκτί.

Ακόμα πιο συγκλονιστικές είναι οι αφηγήσεις στο άλλο βιβλίο της Αλεξίεβιτς, στο οποίο αναφέρθηκα πριν. Το «Τσερνομπίλ», εμείς συνηθίσαμε να το λέμε Τσέρνομπιλ, καταγράφει τα όσα ακολούθησαν την έκρηξη στον ομώνυμο πυρηνικό αντιδραστήρα, στα σύνορα της Ουκρανίας με τη Λευκορωσία. Στις 26 Απριλίου 1986.

Τα καταγράφει μέσα από συνεντεύξεις με γονείς που έθαψαν τα παιδιά τους, παιδιά που έθαψαν τους γονείς τους, ανθρώπους οι οποίοι περίμεναν απλά να πεθάνουν λόγω των συνεπειών της έκρηξης και έλιωναν, συνέπειες τις οποίες υπέστη και η Αλεξίεβιτς, αποφασίζοντας να ταξιδέψει στην περιοχή, κάποια χρόνια μετά, και να συναντήσει τους ανθρώπους της, παρά τις περί του αντιθέτου ρητές υποδείξεις των ειδικών τότε.

Το Τσέρνομπιλ, κάποιοι από εμάς το είχαμε ζήσει εντονότερα τότε, εδώ στην Κύπρο. Εμένα λ.χ. η αδερφή μου σπούδαζε στο Χάρκοβο, διάσημο πια και αυτό εδώ και μερικές μέρες, μετά την καταστροφή του από τους Ρώσους εισβολείς, μόλις 470 χιλιόμετρα μακρυά από την έκρηξη.

Ήμουν στο Λύκειο τότε. Και θυμάμαι τη μάνα μου η οποία με το που άκουσε τα νέα προσπαθούσε πανικόβλητη να επικοινωνήσει με την αδερφή μου, όμως η διαδικασία τότε ήταν πως, εάν κάποιος από τη Δύση ή τον έξω κόσμο γενικά ήθελε να τηλεφωνήσει στην ΕΣΣΔ, έπρεπε να το ζητήσει μέσω τηλεφωνήτριας, η οποία επικοινωνούσε με το τηλεφωνικό κέντρο στη Μόσχα και εάν κατάφερνε να δεχθούν την κλήση οι Σοβιετικοί, σε έπαιρνε πίσω. Κάποτε την ίδια μέρα, κάποτε 2-3 μέρες μετά.

Θυμάμαι τη μάνα μου να μην το κουνάει από το σπίτι, περιμένοντας και απαγορεύοντάς μας να χρησιμοποιούμε το τηλέφωνο, αν και η τηλεφωνήτρια κάποτε διέκοπτε την κλήση για να μην χαθεί η σπάνια κάποτε ευκαιρία επικοινωνίας.

Το σκηνικό εκείνων των ημερών, το ξανάζησα αυτές τις μέρες, τόσα χρόνια μετά. Τα βιβλία της Αλεξίεβιτς τα διάβασα πέρσι. «Το τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου» ομολογώ ότι δεν ήταν μέσα στις προτεραιότητές μου και ο καλός μου φίλος, ο Σταύρος Χριστοδούλου, μου το χάρισε και με διέταξε περίπου να το διαβάσω. Τον ευγνωμονώ για αυτό σήμερα, γιατί με πήρε πολύ πιο κάτω από όσα θα μπορούσα να καταλάβω για το τι συμβαίνει, παρά τα αρκετά που είχα διαβάσει και την προσωπική εμπειρία μου με τον χώρο. 

Ξανάφερα, λοιπόν, στο μυαλό μου το σκηνικό εκείνο το 1986, καθώς άκουγα για την προέλαση των Ρώσων, τη διεθνή ανησυχία για τον κίνδυνο με τους 15 πυρηνικούς αντιδραστήρες στο ουκρανικό έδαφος -το Τσέρνομπιλ, ο 16ος ο οποίος, παρότι έκλεισε έκτοτε, αποτελεί ακόμα κίνδυνο για την περιοχή και την υπόλοιπη Ευρώπη- αλλά και καθώς παρακολουθούσα, συντετριμμένος ομολογώ επίσης, ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς να συντάσσεται με την Ακροδεξιά και να αναπαράγει την προπαγάνδα των εισβολέων. Ανίκανο να αντιληφθεί πως ο Πούτιν δεν είναι η ΕΣΣΔ, οι δε ολιγάρχες και το καθεστώς των υπολοίπων κλεπτοκρατών (την περιουσία που έχτισαν με αίμα οι Σοβιετικοί έκλεψαν όλοι αυτοί), δεν είναι… αριστεροί. Είναι ό,τι πιο στυγνά καπιταλιστικό γνώρισε ο κόσμος. 

Θυμήθηκα, λοιπόν, εκείνες τις μέρες και τη μάνα μου που πηγαινοερχόταν στο σπίτι αλαφιασμένη και δεν ήξερε εάν το παιδί της ήταν καλά, αλλά και μετά που το έμαθε επιτέλους, τι μπορούσε να σημαίνει η έκθεσή της στη ραδιενέργεια. Θυμήθηκα όμως ξεκάθαρα και κάτι άλλο που ζήσαμε και το οποίο, μαζί με πολλά άλλα βιώματα, μεγαλώνοντας θα με απομάκρυνε οριστικά από τον πολιτικό αυτόν χώρο.

Θυμάμαι πως το κόμμα και τα όργανά του απέδιδαν σε «προπαγάνδα των δυτικών» το ατύχημα, κάνοντας λόγο για «αντισοβιετική υστερία των ΗΠΑ» και αναμασώντας σαν πρόβατα τη γραμμή που τους έδινε η Μόσχα, φανατίζοντας τον κόσμο για τα «ψέματα» των δυτικών.

Θυμάμαι πως, όταν κάποιοι ειδικοί είχαν συστήσει στον κόσμο να αποφεύγει το γάλα και να λάβει κάποια μέτρα μέχρι που να φανεί το εύρος της διαρροής και το εάν είχε φτάσει ενδεχομένως μέχρι εδώ, το κόμμα γελοιοποιούσε τις προειδοποιήσεις τους, χωρίς να ξέρει, βασιζόμενο σε… πολιτικά κριτήρια. Και από στόμα σε στόμα έλεγε στον κόσμο του ότι όλα αυτά είναι «πελλάρες των Αμερικάνων για να πλήξουν την ΕΣΣΔ».

Αργότερα και εμείς, θα μαθαίναμε βέβαια ότι δεν ήταν «πελλάρες». Και ότι οι Σοβιετικοί είχαν αποκρύψει για μέρες την έκρηξη μέχρι που η ραδιενέργεια είχε καλύψει σχεδόν ολόκληρη την Ευρώπη. Έτσι ανακάλυψαν οι Δυτικοί το Τσέρνομπιλ. Έτσι θα καταλαβαίναμε και εμείς πως το Κόμμα ανάμεσα στην ηθική υποχρέωσή του έναντι των μελών του -και όχι μόνο- είχε επιλέξει να ακολουθήσει πιστά και τυφλά την οδηγία της τότε πρεσβείας της ΕΣΣΔ (σ.σ. στεγαζόταν σε ένα διατηρητέο στη Γλάδστωνος, πίσω από την πρεσβεία της Ελλάδας και δίπλα από το σημερινό ρωσικό σχολείο), προωθώντας μάλιστα την κατανάλωση γάλακτος και την αποφυγή λήψης των όποιων μέτρων περίπου ως… αντικαπιταλιστική και επαναστατική δράση!

Πόσο λίγο αλλάζουν κάποια πράγματα, ε; Ειδικά τα θλιβερότερα των θλιβερών. Αυτά μάλλον δεν αλλάζουν ποτέ.