«Τα ΜΟΕ, η εξωτερική πολιτική και η ''Ιφιγένεια εν Αυλίδι''» του Θεόδωρου Θεοδώρου

Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), το «επιδόρπιο» μιας αποτυχημένης πρωτοβουλίας επίλυσης του Κυπριακού. Όταν το κυρίως «γεύμα» δεν είναι
εφικτό, δηλαδή συμφωνία συνολικής επίλυσης του εθνικού μας ζητήματος, όπως το τραγικό ναυάγιο στο Κραν Μοντανά τον Ιούλιο του 2017, τότε γίνονται προσπάθειες να υπάρξει τουλάχιστον το «επιδόρπιο».

Τα ΜΟΕ εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 1992, μετά από ένα άλλο ναυάγιο, αυτό της πρότασης του τότε ΓΓ των ΗΕ Μπούτρος Γκάλι, γνωστή ως
«Δέσμη Ιδεών Γκάλι». Με το ψήφισμα 789 της 25ης Νοεμβρίου του 1992, τ ο Σ υ μ β ο ύ λ ιο
Ασφάλειας παρότρυνε τον ΓΓ να συνεχίσει τις καλές του υπηρεσίες, με βάση τη δέσμη ιδεών, και ταυτόχρονα προέτρεπε
τις δυο πλευρές και όλους τους ενδιαφερομένους να επικεντρωθούν στην προσπάθεια συμφωνίας σε ΜΟΕ. Στις
24 Μαΐου του 1993, άρχισαν συνομιλίες μεταξύ των ηγετών, Γλαύκου Κληρίδη και Ραούφ Ντενκτάς, στη Νέα Υόρκη, με αποκλειστικό αντικείμενο τα
ΜΟΕ. Ο ΓΓ Μπούτρος Γκάλι υπέβαλε έγγραφο το οποίο προέβλεπε την επιστροφή των κατοίκων της Αμμοχώστου στο περιφραγμένο μέρος της πόλης, υπό τη διοίκηση και αστυνόμευση των ΗΕ και τη λειτουργία το διεθνούς αεροδρομίου της Λευκωσίας και για τις δυο κοινότητες. Η δική
μας πλευρά αποδέχθηκε την πρόταση του ΓΓ ως είχε, ενώ η τουρκική πλευρά ζήτησε όπως μη επιστραφεί ολόκληρη η περίκλειστη πόλη, παρά μόνο το τμήμα βόρεια της οδού Δημοκρατίας, με το μέρος που δεν θα επιστρεφόταν να εποικιστεί. Επιπρόσθετα, ζήτησαν τη νομιμοποίηση της λειτουργίας του αεροδρομίου της Τύμπου και των λιμανιών Αμμοχώστου και Κερύνειας υπό τ/κ διοίκηση.

Οι ενστάσεις του Τ/Κ ηγέτη δεν ήσαν προϋποθέσεις για να αποδεχθεί το έγγραφο των ΗΕ, αλλά υπεκφυγές για να αποχωρήσει από τις συνομιλίες, κάτι το οποίο έπραξε με την πρόφαση ότι θα έπρεπε να ενημερώσει την ψευδοβουλή στα κατεχόμενα. Η πρόσφατη πρότασή μας για ΜΟΕ, αν και κινείται στην ίδια φιλοσοφία με αυτήν του ΟΗΕ του 1993, είναι σημαντικά διαφοροποιημένη. Προνοεί την παράδοση της περίκλειστης πόλης των Βαρωσίων στα ΗΕ, για να παραδοθεί στη συνέχεια στους νόμιμους κατοίκους της, με αντάλλαγμα να κηρυχθεί το αεροδρόμιο της Τύμπου ως διεθνές αεροδρόμιο. Επιπρόσθετα, στο πακέτο της πρότασης βρίσκεται το λιμάνι της Αμμοχώστου, του οποίου το τελωνείο θα τεθεί υπό την εποπτεία της ΕΕ, για να ελέγχεται η είσοδος εμπορευμάτων στην ενιαία αγορά, υπό την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα προχωρήσει στην πλήρη εφαρμογή του πρωτοκόλλου της Άγκυρας και στο άνοιγμα των λιμανιών και αεροδρομίων της σε σκάφη τα οποία φέρουν την κυπριακή σημαία. Κεντρικός άξονας των τότε προτάσεων αλλά και των σημερινών είναι η περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου. Με μια απλή σύγκριση των προτάσεων, το αβίαστο συμπέρασμα που εξάγεται είναι ότι, όσο περνά ο χρόνος, το «τίμημα» για να σωθεί η Αμμόχωστος αυξάνεται σημαντικά για τη δική μας πλευρά. «Στόχος είναι να σωθεί η Αμμόχωστος», ήταν η δραματική δήλωση του Ιωάννη Κασουλίδη στο ΡΙΚ. Με λίγες λέξεις, έδωσε την τραγική κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε. Γνώστης του Κυπριακού και συνειδητοποιημένος στο ρεαλπολιτίκ του Γλαύκου Κληρίδη, γνωρίζει ότι, αν χαθεί η Αμμόχωστος, χάνεται και το Κυπριακό και κατ’ επέκταση η μισή μας πατρίδα. Είτε το θέλουμε είτε όχι, το Κυπριακό έχει Αμμοχωστοποιηθεί. Αυτή ήταν η αναμενόμενη εξέλιξη μετά από δεκαετίες τσάμπα μαγκιών, προτάξεων, μακροχρονίων τσιμεντωμάτων και των πολύ πρόσφατων μεταλλάξεων και παλινδρομήσεων. Ο Ιωάννης Κασουλίδης, παλιά καραβάνα στη διεθνή διπλωματία, δεν είναι αφελής να πιστεύει ότι το εγχείρημα των ΜΟΕ είναι εύκολη υπόθεση. Αντίθετα, αντιλαμβάνεται ότι το σενάριο η άλλη πλευρά να αποδεχθεί, έστω προς συζήτηση, την πρότασή μας, είναι το πλέον απομακρυσμένο. Όμως, γνωρίζει πολύ καλά ότι, ανεξάρτητα της έκβασης της προσπάθειας αυτής, θα πετύχουμε μερική ανάκτηση της χαμένης μας αξιοπιστίας. Αν και το σημαντικότερο μιας πρότασης είναι το περιεχόμενο, εξίσου σημαντική είναι η αξιοπιστία αυτού που την προωθεί. «Ουκ ανδρός όρκοι πίστις, αλλ’ όρκων ανήρ», «Δεν είναι οι όρκοι που μας κάνουν να πιστέψουμε κάποιον άνθρωπο, αλλά ο άνθρωπος που μας κάνει να πιστέψουμε τους όρκους», σύμφωνα με τη σοφή ρήση του Αισχύλου. Το ότι η εξωτερική μας πολιτική δεν αλλάζει, με την ανάληψη του Υπουργείου Εξωτερικών από τον Ιωάννη Κασουλίδη, αποδεικνύεται πως ήταν μια δήλωση για το θεαθήναι.

Με τις ενέργειες του νέου υπουργού, ξεφύγαμε από το «σύνδρομο του θύματος» και δώσαμε δείγματα γραφής ότι υπάρχει η πολιτική βούληση για λύση και επανένωση. Μακριά από τα παιδιαρίσματα και τις φαντασιώσεις περί κυρώσεων, στείλαμε το μήνυμα στους εταίρους μας και στον ΟΗΕ, ότι είμαστε πλέον ρεαλιστές και αντιλαμβανόμαστε την τραγική κατάσταση στην οποία έχουμε βρεθεί. Σίγουρα, η πρότασή μας εμπεριέχει κινδύνους Ταϊβανοποίησης του Κυπριακού. Όμως, όπως πολύ σωστά δήλωσε ο υπουργός των Εξωτερικών, «αν υπάρχει κάποιος που διαφωνεί ότι το κυριότερο όφελος είναι να σωθεί η Αμμόχωστος, να βγει και να μας το πει». Πρέπει, επιτέλους, να προσγειωθούμε προτού μας προσγειώσουν ανώμαλα. Δεν θέλουμε Αμμοχωστοποίηση, ανησυχούμε για τυχόν Ταϊβανοποίηση. Τι επιτέλους θέλουμε; Μήπως στο τέλος, αν συνεχίσουμε με τα ίδια μυαλά, δεν θα μιλούμε για το ενδεχόμενο Ταϊβανοποίησης του Κυπριακού αλλά Τουρκοποίησης ολόκληρης της πατρίδας; Δυστυχώς, αρκετοί είναι αυτοί που έτρεξαν να επικρίνουν τον υπουργό Εξωτερικών για τις κινήσεις του αναφορικά με το Κυπριακό και όχι μόνο. Οι μονίμως ανησυχούντες βλέπουν και πάλι σκοπιμότητες και συνωμοσιολογίες και προσπάθεια του νέου υπουργού να ακυρώσει τις πολιτικές του προκατόχου του, ακόμα και του Προέδρου της Δημοκρατίας. Ο τέως ΥΠΕΞ δήλωσε ότι υπάρχει διαφορά προσέγγισης, αναφορικά με το Κυπριακό, μεταξύ του ιδίου και του Ιωάννη Κασουλίδη, χωρίς να κρύβει τη δυσφορία του. Πλήρης πολιτική ασυναρτησία. Από τη μια, ο τέως διαφωνεί με τις προσεγγίσεις του νυν και ο Πρόεδρος ακολουθεί πιστά τις προσεγγίσεις του νέου υπουργού. Πραγματικό πολιτικό μπάχαλο. Δύο τινά συμβαίνουν. Είτε «άλλαξε ο Πρόεδρος, σιόρ», σίγουρα απομακρυσμένο σενάριο, είτε, για να περισώσει ό,τι μπορεί από την υστεροφημία του, αναγκάζεται, σίγουρα με πόνο ψυχής, να ασκεί την εξωτερική πολιτική του νυν υπουργού του. Στην περίπτωση αυτή, δηλαδή στο δεύτερο ενδεχόμενο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι, στο θέατρο αυτό του παραλόγου, τον ρόλο της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι» θα τον παίξει ο τέως υπουργός των Εξωτερικών.