Πενταμερής: Ένας συμβιβασμός που δεν μπορεί να γίνει...

 

 

Το ενδιαφέρον στο Κυπριακό ενόψει Πενταμερούς επανακάμπτει σιγά-σιγά με κυρίαρχο ερώτημα και πάλιν την επιτυχία ή όχι αυτής της προσπάθειας. Απαντώντας σε αυτό το ερώτημα, θεωρώ ότι υπάρχουν πολύ λίγες πιθανότητες επιτυχίας. Οι δύο κοινότητες προσέρχονται στον διάλογο υπό διεθνή πίεση και κυρίως χωρίς να έχουν ξεκαθαρίσει ακριβώς τι θέλουν από τις συνομιλίες.

Η ε/κ πλευρά επικεντρώνεται και πάλιν στο κεφάλαιο Πολιτική Ισότητα, επιμένοντας να μην δώσει στους Τουρκοκύπριους αυτό που δικαιούνται από το 1960 με βάση τις Συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου. Πίσω από τη στάση αυτή κρύβεται πάντα η θέση ότι οι Τ/Κ είναι μειοψηφία και δεν δικαιούνται να έχουν, μέσω της συμμετοχής τους στην εκτελεστική εξουσία, τα ίδια δικαιώματα, ούτε κυρίως να μπορούν να μπλοκάρουν τη λειτουργία της κυβέρνησης. Πίσω, τέλος. από τη στάση αυτή κρύβεται, αν θέλετε, και ένας ευσεβής ανομολόγητος πόθος, που θέλει τους Ε/Κ σε λίγα χρόνια να ελέγξουν πλήρως ολόκληρη την Κύπρο, αν πετύχουμε μια λύση ομοσπονδίας στα μέτρα μας, «με το σωστό δηλαδή περιεχόμενο».

 

Οι Τουρκοκύπριοι, από την άλλη, διεκδικούν την πολιτική τους ισότητα μέσω της νέας τους προσέγγισης περί κυριαρχικής ισότητας, η οποία δεν εξαντλείται στην αποτελεσματική τους συμμετοχή στην εκτελεστική εξουσία, όπως είχε συμφωνηθεί με τον Μουσταφά Ακιντζί, αλλά φτάνουν να διεκδικούν δικαίωμα απόσχισης από το κράτος όταν και όποτε το κρίνουν. Στην κρυφή τους ατζέντα, μέσω αυτής της διευθέτησης, περιλαμβάνεται το δικαίωμα να έχει λόγο στην Κύπρο η Τουρκία και μετά τη λύση, εξ ου και τη θέλουν ως ρυθμιστή των συμφωνιών από την πίσω πόρτα.

Οι δύο

Αν δεν αρθούν οι δύο αυτοί μαξιμαλισμοί που σκιάζουν τις συνομιλίες τα τελευταία 40 χρόνια, το Κυπριακό δεν θα μπορέσει να λυθεί ποτέ. Για να λυθεί το Κυπριακό, χρειάζεται αρχικά να ξεπεραστεί η τεράστια εκείνη πολιτική αγκύλωση με βάση την οποία οι δύο κοινότητες αποδέχτηκαν τις συμφωνίες Ζυρίχης -Λονδίνου: Υπέγραψαν τις συμφωνίες απρόθυμα, με τους Ε/Κ από την πρώτη μέρα να τις θεωρούν ως σταθμό για την Ένωση και τους Τουρκοκύπριους ως σταθμό για τη διχοτόμηση και την Ένωσή τους με την Τουρκία. Πώς θα μπορούσε να αλλάξει η κουλτούρα συζήτησης; Με επώδυνες παραδοχές:

 

Μετά το 1974, οι Ε/Κ έχασαν έδαφος. Η προσφυγοποίηση των Ε/Κ επέτρεψε στους Τουρκοκύπριους από το 1974, για πρώτη φορά στην ιστορία τους από το 1571, να έχουν υπό τον διοικητικό τους έλεγχο ενιαίο έδαφος, κάτι που έγινε αποδεκτό από τους Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και Σπύρο Κυπριανού στις συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου 1977 και 1977. Η συμφωνίες μιλούσαν για διπεριφερειακή ομοσπονδία, που σήμερα ονομάζεται Διζωνική -Δικοινοτική Ομοσπονδία.

Πρόκειται για μια κατάσταση που επιβλήθηκε διά της ισχύος των όπλων και λειτουργεί έκτοτε ντε φάκτο, αλλά για να γίνει ντε γιούρε δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα δύο υπογραφών, όπως έγινε στο Λονδίνο το 1959. Αυτή η λύση απαιτεί μια κολοσσιαία πολιτική, ιστορική, και κυρίως συναισθηματική παραδοχή εκ μέρους των Ελληνοκυπρίων που έχουν μεγαλώσει για αιώνες με την ιδέα μιας ελληνικής Κύπρου. Αυτή η παραδοχή δεν θα γίνει ποτέ από την πλειοψηφία των Ε/Κ, αν κάθε φορά που βρισκόμαστε κοντά σε λύση οι Τουρκοκύπριοι δείχνουν να παραβλέπουν αυτό το δεδομένο. Δεν θα γίνει ποτέ αν οι Τ/Κ εξακολουθήσουν να λειτουργούν με έναν τρόπο μηδενιστικό, αφού θεωρούν ότι η παραχώρηση σε αυτούς, διά της υπογραφής των Ε/Κ μιας περιοχής 28-30%, είναι απλώς η κατάληξη του χρονικού μιας προαναγγελθείσας υπογραφής, η οποία μάλιστα αντισταθμίζει τις δικές τους απώλειες από την αποχώρησή τους από την κυβέρνηση το 1964. Σε αυτό το πλαίσιο διεκδικούν ακόμα περισσότερα, με το πιο εκνευριστικό να είναι ότι δεν ζητούν για τους ίδιους, αλλά κυρίως για την Τουρκία.

 

Από τη μια λοιπόν οι Ε/Κ οφείλουν να συνειδητοποιήσουν, άπαξ και διά παντός, ότι ομοσπονδία σημαίνει πολιτικός συνεταιρισμός. Με τους Τουρκοκύπριους από την άλλη να κατανοούν ότι η πολιτική τους ισότητα είναι αναγκαία για να διασφαλίζει τα ζωτικά συμφέροντά τους από τυχόν αυθαιρεσίες της πλειοψηφίας, αλλά όχι όχημα για να κυβερνά την Κύπρο από την πίσω πόρτα η Τουρκία. Την Τουρκία, μετά τη λύση τη θέλουμε ως σύμμαχο και φίλη χώρα, αλλά όχι ως κηδεμόνα.

 

Πρακτικές διασφαλίσεις

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι με τους Τουρκοκύπριους οι Ε/Κ επιβίωσαν για αιώνες και είχαν καλές σχέσεις. Στην πράξη, Ε/Κ και Τ/Κ επιχείρησαν να συνεργαστούν από το 1960-1963 επί Κυπριακής Δημοκρατίας και απέτυχαν οικτρά. Έκτοτε, κυρίως οι ελίτ τους,  ζουν χωριστά, τους χώρισε αίμα, καταπίεση, κατοχή και πόνος ανείπωτος. Όλα αυτά δεν επουλώνονται μέσω κάποιων συμφωνιών χωρίς παραδοχές και κυρίως χωρίς συνταγματικές διασφαλίσεις οι οποίες θα αμβλύνουν τους φόβους της κάθε κοινότητας. Κάποιες καλές συμφωνίες επίσης, κι αυτή είναι η μεγάλη διαφορά σε σχέση με το 1960, αυτή τη φορά θα λειτουργήσουν εντός της ΕΕ. Τι είδους συμφωνίες χρειαζόμαστε για να αποκτήσουν οι δύο κοινότητες την απαραίτητη αυτοπεποίθηση και συνάμα ασφάλεια για να υπογράψουν μια λύση; Ενδεικτικά παραθέτω κάποιες σκέψεις.

 

* Οι Τουρκοκύπριοι θέλουν να εισαγάγουν στη συμφωνία συνομοσπονδιακά στοιχεία, να εμφανιστούν δηλαδή ως συνιδρυτές της ομοσπονδίας, για να έχουν δικαίωμα απόσχισης αν τα πράγματα δεν πάνε καλά γι' αυτούς. Αν αυτό είναι το πρόβλημά τους, ας τους το λύσουμε. Υπό την έννοια ότι αν σε κάποια χρόνια θέλουν να φύγουν, θα πρέπει να προβλέπεται ένας ξεκάθαρος μηχανισμός, ο οποίος δεν θα οδηγεί σε ομηρία των Ε/Κ (όπως κάναμε εμείς στους Τ/Κ από το 1964-1974), ή θα επηρεάζει  την παραμονή της υπόλοιπης Κύπρου ως κράτους μέλους της ΕΕ. Ούτως ή άλλως, ένα τέτοιο αίτημα δεν θα αφορά πλέον τις κοινότητες, όπως έγινε το 1964, αλλά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν αναζωπυρωθεί, εν ολίγοις, το Κυπριακό ως πρόβλημα μετά τη λύση, θα είναι θέμα ευρωπαϊκό, όπως έγινε το Καταλανικό ή το θέμα της Ιρλανδίας και του Βελγίου.

* Οι Ελληνοκύπριοι δεν θέλουν τουρκικές εγγυήσεις. Οπότε, κανένα νόμιμο δικαίωμα επέμβασης της Τουρκίας στην Κύπρο δεν μπορεί να παραμείνει μετά την υπογραφή της λύσης του Κυπριακού. Εν ολίγοις, οι Τουρκοκύπριοι δεν μπορούν εν ονόματι της δικής τους ασφάλειας να μας υποχρεώσουν να ζούμε υπό καθεστώς ανασφάλειας.

* Οι Ελληνοκύπριοι θέλουν επίσης επιστροφές εδαφών, Οπότε, τα υπό επιστροφή εδάφη από την πρώτη μέρα της υπογραφής της λύσης πρέπει να τεθούν υπό τον αστυνομικό έλεγχο της Ουνφικύπ, η οποία και θα εγγυηθεί το σχετικό χρονοδιάγραμμα. Εν ολίγοις, αν οι Τ/Κ θέλουν δικαίωμα απόσχισης, πρέπει οι Ε/Κ να γνωρίζουν τι έδαφος ελέγχουν.

 

Γιατί δεν γίνεται;

Αν κρίνω από τις δημόσιες δηλώσεις ένθεν και ένθεν του οδοφράγματος, κανένας δεν είναι έτοιμος να προχωρήσει με πρακτικό τρόπο στην εξάλειψη των σημείων που φοβίζουν την κάθε πλευρά.

Η ε/κ πλευρά, παίζοντας με τους  όρους ομοσπονδία, συνομοσπονδία και καταφεύγοντας κατά κανόνα σε νομικισμούς, θα υψώσει σήμερα ως παντιέρα της τη λύση ομοσπονδίας με το σωστό περιεχόμενο, με τον Πρόεδρο να ετοιμάζεται να χύσει δάκρυ πικρό στηρίζοντας το διεθνές δίκαιο.

 

Η τ/κ πλευρά, διά του ελεγχόμενου κ. Τατάρ, μηρυκάζοντας υποκριτικά τα περί της ασφάλειας των Τ/Κ, θα επιμένει σε εγγυήσεις της Τουρκίας, σε ό,τι δε αφορά τις επιστροφές εδαφών θα μας παραπέμπει σε λύσεις σε βάθος χρόνου.

 

Εν ολίγοις, στη γεωγραφική περιφέρεια που ονομάζεται Κύπρος, στη χώρα των πολιτικών νάνων, των επιλεκτικών ιστορικών αφηγημάτων, της χονδροειδούς υποκρισίας και του κίβδηλου πατριωτισμού, δεν μπορεί να υπάρξει ένας γενναίος συμβιβασμός. Αυτό θα γίνει όταν οι άνθρωποι που κατοικούν σε αυτό το νησί αποφασίσουν να καθίσουν ως ενήλικες στο τραπέζι για να λύσουν τα προβλήματά τους. Έως τότε, μπορεί να χρωστάμε στο χρηματιστήριο της Ιστορίας ακόμα μερικούς ποταμούς αίματος. Ίσως και κάποιες χαμένες πατρίδες.