Ημέρες κορωνοϊού στη μοναξιά του αυτοπεριορισμού - Τα συμπτώματα, το σύνδρομο Long Covid, οι διαδικασίες, η γραφειοκρατία και η ψυχολογία

 

Λένε πως ό,τι φοβάσαι το παθαίνεις. Κάπως έτσι εξηγείται μάλλον η περιπέτεια της δικής μου οικογένειας με τον κορωνοϊό. Γιατί ούτε αρνητές είμαστε, ούτε ανεύθυνοι. Το ακριβώς αντίθετο. Η μάσκα ήταν από την αρχή της πανδημίας και εξακολουθεί να είναι ένα με το πρόσωπό μας, όπως και το αντισηπτικό, ένα με τα χέρια μας. Έχουμε τόσο πολύ αποκλειστεί από κοινωνικές συναθροίσεις εδώ και ενάμιση χρόνο που είμαστε στα όρια της ανθρωποφοβίας. Ο χαρακτηρισμός «υπερβολικοί» σε ό,τι αφορά τον φόβο του κορωνοϊού μας συνοδεύει από την πρώτη μέρα της πανδημικής κρίσης.

Από τα δικά μας σαφώς υπάρχουν και χειρότερα. Άνθρωποι που βρέθηκαν στην Εντατική, που έχασαν τη ζωή τους. Η δική μας περιπέτεια καταρρίπτει δύο μύθους. Ο ένας που λέει πως η πανδημία δεν αγγίζει αυτούς που προσέχουν και ο άλλος που λέει πως ο κορωνοϊός είναι απλώς μια πιο σοβαρή γρίπη.

 

Στο τρίτο κύμα

Ήμασταν, όπως άλλωστε και εκατοντάδες άλλοι, θύματα του τρίτου κύματος του περασμένου Απριλίου όταν μετρούσαμε καθημερινά σχεδόν τετραψήφιο αριθμό κρουσμάτων, με μετάδοση η οποία ξεκίνησε από το σχολείο και ευτυχώς στη δική μας περίπτωση σταμάτησε στα μέλη της δικής μας οικογένειας, προφανώς λόγω των αυστηρών μέτρων προστασίας που τηρούσαμε. Νοσήσαμε και τα τέσσερα μέλη της οικογένειας. Τα παιδιά ευτυχώς σχεδόν ασυμπτωματικά. Οι μεγάλοι με όλα τα συμπτώματα και μάλιστα σε χρονική περίοδο κατά την οποία τα νοσοκομεία ήταν υπερπλήρη, γεγονός που ανέβαζε το επίπεδο του άγχους στα όρια του πανικού.

 

Θυμός το πρώτο αίσθημα

Τις μέρες του αναγκαστικού εγκλεισμού στο σπίτι (σχεδόν έναν μήνα από τη μέρα του αυτοπεριορισμού αρχικά ως στενή επαφή έως τον επανεγκλεισμό με Long Covid) κρατούσα ημερολόγιο. Θυμός. Αυτό ήταν το πρώτο αίσθημα. Πολύ μεγάλο αίσθημα θυμού. Η πρώτη σημείωση ήταν τρία ερωτήματα. «Γιατί κολλήσαμε;», «γιατί δεν έκλεισαν τα σχολεία;», «γιατί μας άφησαν να αρρωστήσουμε;».

Δύο μέρες μετά που άρχισα να ψήνομαι στον πυρετό ήθελα να σπάσω την τηλεόραση ακούγοντας ειδικό να λέει ότι η ανευθυνότητα των πολιτών οδήγησε στην εκτόξευση των κρουσμάτων. Φανταζόμουν άλλους εκατό ή διακόσιους από τις χιλιάδες που νοσούσαμε εκείνη τη στιγμή να σκέφτονται το ίδιο. Αποφάσισα για πρώτη φορά στη ζωή μου να σταματήσω να παρακολουθώ την επικαιρότητα. Για αρκετές μέρες δεν ήξερα τι ώρα ξεκινούσε ο περιορισμός στη διακίνηση, αν είχαμε γενικό ή μερικό lockdown. Έτσι κι αλλιώς ήταν αχρείαστες πληροφορίες, αφού έξω από το σπίτι δεν θα βγαίναμε. Η λέξη «κρούσματα» ήταν ανυπόφορη, ενώ οι εικόνες από την Ινδία επιβάρυναν την ήδη άσχημη ψυχολογία. Η μόνη πληροφορία που ήταν χρήσιμη ήταν η κατάσταση στα νοσοκομεία. Και δυστυχώς, ήταν άσχημη.

 

Σοκ στην ουρά για ράπιντ

Το πρώτο σοκ το παθαίνεις στην ουρά για το ράπιντ τεστ. Εκεί που φωνάζουν όλους τους αριθμούς και ο δικός σου μαζί με έναν-δύο άλλους μένουν τελευταίοι. «Πρέπει να επαναλάβουμε το τεστ» είναι το συνθηματικό του «είσαι θετικός». Μέχρι να κάνεις το δεύτερο και να βγει το αποτέλεσμα σε δεκαπέντε λεπτά το έχεις ήδη συζητήσει στο τηλέφωνο με δικούς σου, το έχεις χωνέψει και στην επιβεβαιωτική ανακοίνωση αντιμετωπίζεις πλέον την κατάσταση με σχετική ψυχραιμία.

Στη δική μας περίπτωση τα ράπιντ τεστ ήταν επί δύο φορές λανθασμένα και στους τέσσερις παρόλο που υπήρχαν συμπτώματα τουλάχιστον στον έναν. Τα τρία μέλη της οικογένειάς μου διαγνώστηκαν τελικά θετικά την τρίτη φορά, ενώ το δικό μου επέμενε αρνητικό και στο PCR, παρόλο που ήμουν η φροντίστρια του άρρωστου, για να θετικοποιηθεί τελικά τρεις μέρες μετά.

 

Οξυγόνο 95...

Το πρώτο πράγμα που σε βάζει να αγοράσεις ο προσωπικός ιατρός είναι οξύμετρο. Το μηχάνημα δηλαδή που σου μετρά το οξυγόνο διαμέσου του δακτύλου. Πυρετός που επιμένει συνεχόμενα για πάνω από μία βδομάδα ή/και οξυγόνο από το 95 και κάτω είναι ενδείξεις πνευμονίας και πρέπει αμέσως να ζητήσεις βοήθεια ώστε να μην επιδεινωθεί απότομα η κατάσταση της υγείας σου.

Οξυγόνο από 93 έως 95, πυρετός πάνω από 38. Στο όριο. Η δική μας περίπτωση.

Ο προσωπικός γιατρός γίνεται ο καλύτερός σου φίλος. Του μιλάς καθημερινά. Κρέμεσαι από το στόμα του. Βήχεις στο ακουστικό για να ακούσει από πού προέρχεται; Από τον λαιμό ή από το στήθος; Η διάγνωση γίνεται από το τηλέφωνο. Κανένας δεν πρέπει να σε πλησιάσει. Ούτε ο γιατρός.

Και δεν υπάρχουν και πολλά που μπορείς να κάνεις για να αντιμετωπίσεις τα συμπτώματα. Αντιπυρετικά κάθε τέσσερις ώρες και κοινά σιρόπια ή εισπνεόμενα για τον βήχα. Κομπρέσες, χλιαρό ντους και θετική σκέψη.

 

Καθηλωτική κόπωση

Και εκεί που συνηθίζεις τον πυρετό, το οριακό οξυγόνο και το άγχος μην καταλήξεις σε νοσοκομείο, ξεκινούν άλλα. Κόπωση. Απίστευτη αίσθηση κόπωσης. Και πόνοι μυϊκοί και στις αρθρώσεις. Και τύψεις. Γιατί από το κρεβάτι δεν μπορείς να σηκωθείς για να φροντίσεις τα παιδιά σου, τα οποία κανένας άλλος δεν μπορεί να φροντίσει για σένα γιατί είναι και εκείνα σε απομόνωση λόγω κορωνοϊού. Διαβάζω σημείωση στο ημερολόγιο μία από τις μέρες της καθηλωτικής κόπωσης: «Ανοίξτε το ψυγείο και φάτε ό,τι βρείτε».

Η αγευσία, όσο τρομακτικό και αν ακούγεται ως σύμπτωμα, είναι το ελάχιστο. Περισσότερο το βιώνει κανείς ως εμπειρία παρόλο που σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες και εμπειρίες άλλων που ασθένησαν υπάρχουν άνθρωποι που έχουν για μήνες μετά αγευσία. Στη δική μας περίπτωση διήρκεσε μερικές μέρες, την περίοδο της μεγάλης έξαρσης των συμπτωμάτων και δεν συνοδευόταν από αοσμία.

 

Δεν θα περάσει...

Από την καραντίνα όταν είσαι άρρωστος με κορωνοϊό βγαίνεις ακριβώς 14 μέρες μετά το θετικό τεστ, μετά που σε «απελευθερώνει» ο προσωπικός σου γιατρός (χωρίς να χρειάζεται να κάνεις ράπιντ τεστ ή PCR) και λαμβάνεις σχετική ειδοποίηση από το Υπουργείο Υγείας στο κινητό (αυτό που σήμερα μετρά και ως safepass για έξι μήνες).

Εκτός και αν τα συμπτώματα επιμένουν... και αν επιμένουν ενώ το τεστ κορωνοϊού είναι αρνητικό τότε την έχεις βάψει. Πάσχεις από σύνδρομο Long Covid. Με λίγα λόγια, επιστρέφουν τα συμπτώματα ή κάποια από αυτά και με λίγη τύχη δεν επιμένουν για πολύ καιρό (μπορεί να επιμείνουν μέχρι και έξι μήνες) και με λίγη ακόμα τύχη δεν σου μένει κάποια μόνιμη βλάβη.

Η περίοδος αυτή είναι κρίσιμη, γιατί η ψυχολογική κόπωση του εγκλεισμού σε σπρώχνει στην κανονικοποίηση, που αν την κάνεις πιέζοντας τον καταπονημένο οργανισμό σου απλώς καταρρέεις.

Σε αυτή τη φάση της περιπέτειας του κορωνοϊού, εκεί που έπρεπε όλα να είχαν τελειώσει και η ζωή να πάρει τους κανονικούς της ρυθμούς, χρειάστηκε να κάνω αυτό που φοβόμουν από την πρώτη μέρα που διαγνώστηκα. Να μείνω μόνη σε δωμάτιο νοσοκομείου.

 

Η εμπειρία του νοσοκομείου

Στον θάλαμο των Πρώτων Βοηθειών της κλινικής COVID του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας μπαίνεις από την πίσω πόρτα. Προσεκτικά. Χωρίς να έρθεις σε επαφή με κανέναν. Και χωρίς συνοδεία. Δεν γίνεται. Ειδοποιείσαι από τον προσωπικό γιατρό, παίρνεις όσα θεωρείς απαραίτητα να πάρεις μαζί σου, μπαίνεις στο αυτοκίνητο, οδηγείς και πας νοσοκομείο.

Η είσοδος στο θάλαμο σε οδηγεί κατευθείαν σε δωμάτιο με κρεβάτι. Η συνεννόηση με τους νοσηλευτές και άλλους εργαζομένους γίνεται από το τζάμι. Δεν σε πλησιάζει κανένας χωρίς να φορά τη γνωστή σε όλους μας πλέον από τα πλάνα στις τηλεοράσεις στολή που μοιάζει με στολή αστροναύτη.

Ο φόβος κυριαρχεί όμως, μόνο μέχρι τη στιγμή που σε πλησιάζουν οι νοσηλευτές και οι γιατροί.

Δεν ήταν σχήμα λόγου τελικά. Ούτε συγκινητικές αράδες σε δημοσιογραφικό ρεπορτάζ. Οι άνθρωποι αυτοί ήταν λες και πήραν πάνω τους τη διαχείριση της πανδημίας. Πολύ συγκινητική στάση, συμπεριφορά, αλλά και κατανόηση της πολύ ιδιαίτερης ψυχολογικής κατάστασης των ανθρώπων που σκέφτονται ενόσω βρίσκονται εκεί πως ενδεχομένως να μετατραπούν σε έναν αριθμό «κρουσμάτων» που θα ανακοινώσει το Υπουργείο Υγείας και θα μεταδώσουν τα ΜΜΕ ότι «νοσηλεύεται» ή ότι «είναι σε σοβαρή κατάσταση» ή ότι «απεβίωσε».

Το «μην διστάσεις να έρθεις ξανά οποιαδήποτε στιγμή νιώσεις έστω στο ελάχιστο ότι πρέπει», τη στιγμή που όλες οι κλίνες ήταν γεμάτες από ασθενείς σε πολύ πιο σοβαρή κατάσταση από εμένα ήταν απόδειξη ότι αυτό που εισέπραξα κατά την παραμονή μου στο νοσοκομείο δεν ήταν λόγω της ψυχολογικής ανάγκης να καταπιαστώ από κάτι θετικό, αλλά ήταν ανθρώπινο ενδιαφέρον, πέραν της επαγγελματικής υποχρέωσης.

 

Περιορισμός με ανάγκες

Τι είναι ένας μήνας περιορισμού στο σπίτι μπροστά στην υγεία και το υπόλοιπο της ζωής; Τίποτε…

Δεν είναι όμως έτσι. Πέραν των καθημερινών αναγκών σε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης για την επιβίωση που προϋποθέτουν επίσκεψη σε σουπερμάρκετ που πρέπει να τα κάνει κάποιος άλλος για εσένα, είναι και δεκάδες επισκέψεις στο φαρμακείο για την εξασφάλιση των απαραίτητων σκευασμάτων προς αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, τα οποία στη διάρκεια της ασθένειας μεταβάλλονται συνεχώς. Εναλλαγές εξάρσεων στη διάρκεια της νόσου είναι ένα από τα φαινόμενα του κορωνοϊού.

Κάποιος άλλος εκτός από τους νοσούντες θα τραβήξει αυτό το βάσανο. Του να επισκέπτεται δηλαδή σχεδόν καθημερινά το σπίτι των «κρουσμάτων» για να αφήσει έξω από την πόρτα τα απαραίτητα για να ζήσουν και να αναρρώσουν. Και να δώσει λίγο κουράγιο από το κλειστό παράθυρο. Μια αίσθηση ότι θα παν όλα καλά.

 

Αναπάντητες κλήσεις και ερωτήματα

Από τη στιγμή που γίνεται η διάγνωση μέχρι την αποδέσμευση από τον αυτοπεριορισμό, οι ασθενείς έχουν να αντιμετωπίσουν μόνοι μια πρωτόγνωρη κατάσταση, με επιβαρυμένη κατάσταση υγείας και με πολλές απορίες, όχι μόνο για την ασθένεια, αλλά και διαδικαστικές.

Για παράδειγμα, ένας ο οποίος ασθενεί ενώ έκανε την πρώτη δόση του εμβολίου του, ποιον θα ειδοποιήσει, πώς θα κανονίσει τη δεύτερη δόση και πότε πρέπει να την κανονίσει; Ο ασθενής που προγραμμάτισε εμβολιασμό, αλλά δεν πρόλαβε, τι κάνει; Ποιον ειδοποιεί, τι γίνεται με το ραντεβού του; Πότε το επαναπρογραμματίζει και πώς;

Ο τετραψήφιος αριθμός 1474 είναι η απάντηση για κάθε απορία που υποβάλλεις δεξιά-αριστερά. Πίσω από το ακουστικό, μετά από αλλεπάλληλες προσπάθειες μέχρι να καταφέρεις να πάρεις γραμμή, πολύ ευγενικά άτομα προσπαθούν να βοηθήσουν, αλλά δεν είναι ο τελικός προορισμός. Συνειδητοποιείς ότι υπάρχει διαδικασία. Στέλνεις email, περιμένεις απάντηση. Παίρνεις μετά από μέρες απάντηση και ζητούνται και άλλα στοιχεία. Στέλνεις τα στοιχεία και περιμένεις μάλλον τηλεφώνημα ή SMS αν αντιληφθήκαμε σωστά. Ακόμα δεν το έχουμε λάβει.

Και επειδή στη μικρή Κύπρο ζούμε, ενώ έχεις αναβάλει το ραντεβού σου αφού ενημέρωσες ότι έχεις κορωνοϊό, μαθαίνεις από γνωστό που έτυχε να ήταν εκεί την ίδια μέρα που θα ‘κανες κι εσύ το εμβόλιο ότι σε ψάχνουν στο εμβολιαστικό κέντρο φωνάζοντας το όνομά σου.

Ταυτόχρονα, η υπηρεσία ιχνηλάτησης σε ενημερώνει ότι πρέπει να αποστείλεις email με τις επαφές σου, συμπληρώνοντας μια λίστα σε μορφή Excel. Στη λίστα αυτή πρέπει να γράψεις εκτός από το όνομα και το τηλέφωνο του ανθρώπου που ήρθες σε επαφή και την ταυτότητα και την ημερομηνία γέννησής του είτε την ξέρεις είτε όχι. Αν δεν ξέρεις ας πούμε την ταυτότητα και την ημερομηνία γέννησης του περιπτερά ή ολόκληρων τάξεων σχολείων στην περίπτωση των παιδιών (αλλά γράφεις ποιο είναι το σχολείο, ποια η τάξη και τα τηλέφωνα των παιδιών) θα επιστρέφουν τα emails με ένα ευγενικό λεκτικό το οποίο παραπέμπει στο «δεν συνεργάζεστε επαρκώς».

Όλα αυτά, για να γίνουν (επί τέσσερα στην περίπτωση των επαφών και επί δύο στην περίπτωση των εμβολίων στη δική μας περίπτωση) χρειάζεται να περάσει η μισή περίοδος ανάρρωσης ενόσω εσύ και όλη σου η οικογένεια υποφέρουν, με την ψυχολογία να είναι στο ναδίρ.

 

Η υποτιμημένη ψυχολογία

Η ψυχολογία είναι μάλλον από τα κατάλοιπα του κορωνοϊού που δεν συζητείται ιδιαίτερα, παρόλο που είναι σίγουρα το μόνο που θα γιατρευτεί τελευταίο. Και από όλες τις ελλείψεις αυτή η οποία υποτιμάται θα ’πρεπε να ήταν προτεραιότητα.

Και ίσως τώρα που τα επιδημιολογικά δεδομένα είναι κάπως καλύτερα, η ομάδα των ειδικών ψυχολόγων που συστάθηκε να πρέπει να δουλέψει σε αυτόν τον τομέα πιο ουσιαστικά.

Με έμφαση όχι μόνο στη στήριξη των ανθρώπων που είχαν μια εμπειρία παρόμοια με αυτήν που περιέγραψα, δηλαδή του να ασθενούν με μια πρωτόγνωρη ασθένεια και να το περνούν μόνοι στο σπίτι ή σε ένα δωμάτιο νοσοκομείου, αλλά και στον ευρύτερο πληθυσμό και κυρίως στα παιδιά.

Στα σχολεία, για παράδειγμα, υπάρχει μεγάλο πεδίο δράσης για τους ειδικούς, συμβούλους της κυβέρνησης, για να μην υπάρχουν παιδιά απομονωμένα από το σύνολο επειδή νόσησαν, ή εκπαιδευτικοί που δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία της επίδειξης ενδιαφέροντος απέναντι στον άρρωστο με κορωνοϊό μαθητή τους.