«Αγωγός φυσικού αερίου EastMed και ηλεκτρικές διασυνδέσεις» του Δρος Χαράλαμπου Έλληνα

 

 

Η είδηση ​​την Δευτέρα 10 Ιανουαρίου ότι το State Department εγκατέλειψε οριστικά τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει - οι ΗΠΑ δήλωσαν το αυτονόητο. Δυστυχώς, αντί αυτή η ανακοίνωση να προσελκύσει θετική ανταπόκριση, που της αξίζει, ένα μεγάλο μέρος της δημοσιότητας στον ελληνικό και κυπριακό τύπο ήταν αρνητικό και σε κάποιες περιπτώσεις υποτιμητικό, προτιμώντας να επινοεί συνωμοσίες πίσω από την δήλωση, παρά να κάνει το προφανές και απλό πράγμα: να την πάρει κατά λέξη, όπως είναι.

Αλλά αυτές οι θέσεις δεν μειώνουν το γεγονός ότι το μέλλον είναι στην καθαρή ενέργεια και τις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας, που διευκολύνουν την ηλεκτρική σταθερότητα και την ευρύτερη υιοθέτηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε μια περιοχή που έχει τις δυνατότητες και μπορεί πραγματικά να επωφεληθεί από τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια – και όχι σε εξαγωγές φυσικού αερίου. Αυτό ακριβώς πρεσβεύω χρόνια τώρα.

Ο EastMed δεν ήταν ποτέ βιώσιμος και τεχνικά ήταν οριακός. Από τη σύλληψη αυτού του έργου, πριν από περίπου δέκα χρόνια, ενεργειακά ο κόσμος έχει προχωρήσει. Η Ευρώπη έχει κάνει μια αποφασιστική στροφή προς την καθαρή ενέργεια, με ένα σχέδιο για σταδιακή κατάργηση του φυσικού αερίου μέχρι το 2050, αρχής γενομένης από αυτή τη δεκαετία. Οποιεσδήποτε μακροχρόνιες ελπίδες ότι ο EastMed μπορεί να έχει μέλλον έχουν εξαφανιστεί. Το είπε και η ΕΕ.

Η μελέτη σκοπιμότητας, που υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ) ως «έργο κοινού ενδιαφέροντος», πρόκειται να παρουσιάσει τα συμπεράσματά της πριν από το τέλος του 2022. Ακόμα κι αν κηρύξει τον αγωγό «εφικτό» – σε κάποια τιμή – η πρόκληση που αντιμετωπίζει διαχρονικά τώρα είναι η έλλειψη επενδυτικού ενδιαφέροντος και αγοραστών φυσικού αερίου στην Ευρώπη, καθώς και πλήρη σκεπτικισμό στην Ευρώπη.

Η ΕΕ είπε τον Οκτώβριο του περασμένου έτους ότι η σκοπιμότητα τού έργου πρέπει να αντικατοπτρίζει τους στόχους της ΕΕ για την απαλλαγή από ανθρακούχες εκπομπές και μελλοντική χρήση φυσικού αερίου, προσθέτοντας ότι «η ανάλυση της Επιτροπής από την αξιολόγηση των επιπτώσεων του στόχου για το κλίμα δείχνει ότι η αμείωτη χρήση φυσικού αερίου δεν είναι συμβατή με τον μακροπρόθεσμο στόχο απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές». Ο κύριος στόχος μελλοντικής στήριξης από τον προϋπολογισμό της ΕΕ θα είναι οι επενδύσεις σε ενεργειακές λύσεις φιλικές προς το κλίμα, συμπεριλαμβανομένων απανθρακοποιημένων αερίων όπως το υδρογόνο.

Όπως είπε στην Euractiv την περασμένη εβδομάδα ένας εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης, όταν ρωτήθηκε γι αυτήν τη δήλωση, «η κυβέρνηση… υποστήριξε και συνεχίζει να υποστηρίζει μια σειρά εναλλακτικών λύσεων, οι οποίες μπορεί να είναι πολύ πιο οικονομικά και τεχνολογικά βιώσιμες και τεχνικά εφικτές». Αυτό περιλαμβάνει ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Πρόσθεσε ότι «δεν είναι η κυβέρνηση που αποφασίζει ποια λύση είναι...εφικτή. Αυτό το αποφασίζει η αγορά».

Η αγορά πήρε την απόφασή της εδώ και πολύ καιρό. Οι διεθνείς εταιρείες πετρελαίου που δραστηριοποιούνται στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως η Chevron, η Shell, η Eni, η Total, που θα επωφελούνταν από την κατασκευή του αγωγού, δεν τον υποστήριξαν ποτέ. Γιατί; Γιατί δεν είναι οικονομικά βιώσιμος.

Χωρίς την παρέμβαση του State Department θα είχαμε κρατήσει τον EastMed σε αναπνευστήρα για χρόνια, λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων. Ευτυχώς ήρθαν οι Αμερικανοί και του έδωσαν ένα ανώδυνο τέλος.

Τώρα μας δίνεται η ευκαιρία να κάνουμε αυτό που έπρεπε να είχαμε κάνει πριν από χρόνια. Να δοθεί προτεραιότητα στην ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε συνδυασμό με την αποθήκευση ενέργειας και τις ηλεκτρικές καλωδιακές διασυνδέσεις, υποστηριζόμενες – κατά την ενεργειακή μετάβαση – από τη χρήση φυσικού αερίου που ανακαλύφθηκε στην κυπριακή ΑΟΖ. Μόνο έτσι να μειωθούν οι τιμές του ρεύματος.

Τα θετικά νέα στην ανακοίνωση του State Department είναι ότι υποστηρίζει σθεναρά μια τέτοια ενεργειακή διασύνδεση μεταξύ της Ανατολικής Μεσογείου και της Ευρώπης. Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση ανέφερε: «Παραμένουμε προσηλωμένοι στην ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη. Μετατοπίζουμε το ενδιαφέρον μας στις διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας που μπορούν επίσης να υποστηρίξουν την παροχή φυσικού αερίου και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Υποστηρίζουμε έργα όπως η σχεδιαζόμενη διασύνδεση EuroAfrica από την Αίγυπτο στην [Κύπρο και μετά] Κρήτη και την προτεινόμενη διασύνδεση EuroAsia που θα συνδέει το ισραηλινό, το κυπριακό και το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Τέτοια έργα όχι μόνο θα συνδέσουν ζωτικής σημασίας αγορές ενέργειας, αλλά θα βοηθήσουν επίσης στην προετοιμασία της περιοχής για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια».

Δυνατά λόγια που αποτυπώνουν την ουσία αυτών των έργων, που έχουν τεχνοοικονομικό νόημα, σε αντίθεση με τον αγωγό-όνειρο EastMed που κατέληξε να είναι πολιτικά προσανατολισμένος και ποτέ δεν προσέλκυσε το ενδιαφέρον των επενδυτών.

Το γεγονός ότι οι ΗΠΑ παρέχουν μια τόσο ισχυρή υποστήριξη σε αυτές τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ελπίζουμε ότι θα επιταχύνει την υλοποίησή τους.

Ηλεκτρικές διασυνδέσεις

Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις συνδέουν αγορές ενέργειας, επιτρέποντας την εξαγωγή και πώληση ηλεκτρικής ενέργειας από τη μία στην άλλη. Ωστόσο, διευκολύνουν επίσης την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συμβάλλοντας στη σταθερότητα του ηλεκτρικού δικτύου - διασφαλίζοντας την ισορροπία μεταξύ της παραγόμενης και της ενέργειας που καταναλώνεται, αποφεύγοντας έτσι ανισορροπίες και υπερφόρτωση του δικτύου. Επιτρέπουν επίσης το εμπόριο πλεονάζουσας ανανεώσιμης ενέργειας μεταξύ των διασυνδεδεμένων χωρών, αντί να χαθεί. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Κύπρο ανέρχεται πλέον στο 14%. Με διασύνδεση, μέχρι το 2030 αυτό θα μπορούσε να ξεπεράσει το 50%.

Η διασύνδεση EuroAsia περιλαμβάνει δύο συνδέσμους: Ισραήλ-Κύπρου και Κύπρου-Κρήτης. Η χρηματοδότηση της πρώτης φάσης της σύνδεσης Κύπρου-Κρήτης, ισχύος 1000MW και μήκους 900 χιλιομέτρων, έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Αυτή θα κοστίσει 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ, που θα χρηματοδοτηθεί μέσω επιχορήγησης 50% από το Connecting-Europe-Facility και 100 εκατομμυρίων ευρώ από το ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Κύπρου. Το υπόλοιπο θα παρέχεται από την ΕΤΕπ.

Επίσης το έργο έχει πλέον εξασφαλίσει όλες τις απαιτούμενες άδειες. Έχουν επιλεγεί έγκριτοι διεθνείς εργολάβοι και η κατασκευή έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει στα τέλη του 2022, με την ολοκλήρωση να αναμένεται στα τέλη του 2025. Οι εργασίες θα ξεκινήσουν από το 2026. Πρόκειται για το μεγαλύτερο και σημαντικότερο έργο υποδομής στην Κύπρο.

Η σύνδεση Ισραήλ-Κύπρου και τα έργα διασύνδεσης EuroAfrica προχωρούν επίσης. Βρίσκονται στο στάδιο της επισημοποίησης των διακυβερνητικών συμφωνιών.

Οι εκτελεστές του έργου δεν αναμένουν προβλήματα κατά την τοποθέτηση καλωδίων σε περιοχές μεταξύ Κύπρου και Κρήτης που αμφισβητεί η Τουρκία. Σύμφωνα με το άρθρο 79 της UNCLOS, η τοποθέτηση υποθαλάσσιων καλωδίων δεν απαιτεί άδειες από παράκτιες χώρες. Τα καλώδια διασύνδεσης δεν είναι η πηγή τριβής. Υπάρχει ήδη ένας αριθμός υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών που λειτουργούν μεταξύ Ισραήλ, Αιγύπτου, Κύπρου και Ελλάδας. Αυτά δεν απαίτησαν ειδικές συμφωνίες, εκτός από εκείνες τις χώρες που εμπλέκονται άμεσα στα έργα.

Οι διασυνδέσεις όχι μόνο μπορούν να προωθήσουν την επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά μπορούν επίσης να διευκολύνουν τις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Η αντίστροφη ροή ηλεκτρικής ενέργειας από την Ευρώπη στην Κύπρο μπορεί επίσης να συμβάλει στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

Ο αγωγός φυσικού αερίου EastMed είναι ένα έργο του παρελθόντος. Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις είναι έργα του μέλλοντος. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να αγκαλιάσουμε την καθαρή ενέργεια και να προχωρήσουμε, τώρα.

***Ο Δρ Χαράλαμπος Έλληνας είναι Ανώτερος Συνεργάτης στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας στο Atlantic Council

@CharlesEllinas