«Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία – αντίκτυπος στην παγκόσμια ενέργεια» του Δρος Χαράλαμπου Έλληνα

 

 

Το αδιανόητο και μάλλον παράλογο συνέβη. Τελικά, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Παρόλο που υπήρχαν προειδοποιήσεις, πολλοί ήλπιζαν ότι η Ρωσία δεν θα επέλεγε πραγματική εισβολή. Ως αποτέλεσμα, όλοι τώρα προσπαθούν να κατανοήσουν τις εκτεταμένες επιπτώσεις της, ειδικά σε έναν ήδη προκλητικό και ασταθή τομέα: την ενέργεια. Αλλά με τις ενέργειες της Ρωσίας στην Ουκρανία ακόμη να εξελίσσονται και με τη Δύση ακόμη να διαμορφώνει τη θέση σε αυτές τις εξελίξεις, είναι δύσκολο να δούμε πώς θα λειτουργήσει αυτή η κρίση όσον αφορά μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές και ροές ενέργειας. Αλλά μερικές νέες πραγματικότητες εμφανίζονται.

Αναπόφευκτα, οι παγκόσμιες αγορές κλονίζονται. Μια εβδομάδα πριν από την εισβολή η τιμή του αργού Brent ήταν $91/βαρέλι και του φυσικού αερίου $22/mmBTU (ανά περίπου 1000 κυβικά πόδια). Στις 24 Φεβρουαρίου, αντιδρώντας στα νέα της Ουκρανίας, η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύτηκε πάνω από $105/βαρέλι και το φυσικό αέριο στα $42/mmBTU. Αλλά την επόμενη μέρα, όταν έγινε σαφές ότι οι κυρώσεις δεν περιλαμβάνουν την ενέργεια, η τιμή του πετρελαίου μειώθηκε στα $97/βαρέλι και το φυσικό αέριο σε λιγότερο από $30/mmBTU. Ωστόσο, υπάρχουν προειδοποιήσεις ότι, ανάλογα με το τι θα συμβεί στη συνέχεια, τυχόν διαταραχές στις εξαγωγές μπορεί να οδηγήσουν την τιμή του πετρελαίου στα $130/βαρέλι εντός μηνών.

Η Ρωσία φαίνεται να έχει προετοιμαστεί προσεκτικά γι αυτή την κίνηση, με τις παρούσες συνθήκες να είναι υπέρ της. Με τον κόσμο να βγαίνει από την πανδημία, η παγκόσμια οικονομία αυξάνεται γρήγορα και χρειάζεται όχι μόνο το φυσικό αέριο της Ρωσίας, αλλά και το πετρέλαιο, τα ορυκτά, τα λιπάσματα, το σιτάρι και ούτω καθεξής. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Πρόεδρος Μπάιντεν ξεκαθάρισε ότι οι κυρώσεις έχουν σχεδιαστεί για να αποφύγουν επιδράσεις στις εξαγωγές ενέργειας. Εξαίρεση αποτελούν οι κυρώσεις της ΕΕ που σχετίζονται με τη διύλιση πετρελαίου, αλλά αυτές δεν επηρεάζουν τις εξαγωγές φυσικού αερίου και αργού πετρελαίου.

Η Ρωσία έχει επίσης συγκεντρώσει διεθνή αποθεματικά $630 δισεκατομμυρίων δολαρίων και το εθνικό επενδυτικό ταμείο της πλησιάζει τα $200 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτά, και το χαμηλό δημόσιο χρέος της, τη βοηθούν να αντιμετωπίσει τον αντίκτυπο των κυρώσεων.

Οι αυξανόμενες τιμές της ενέργειας είναι βέβαιο ότι θα ασκήσουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις τιμές παγκοσμίως - από αγαθά, στα τρόφιμα, διακίνηση και πληθωρισμό. Αυτά θα επηρεάσουν τις προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη το 2022, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.

Το ενεργειακό δίλημμα της Ευρώπης


Με την Ευρώπη να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές φυσικού αερίου, και με πάνω από το 40% αυτών να προέρχονται από τη Ρωσία, υπάρχουν ανησυχίες ότι αν αυτές διαταραχθούν θα μπορούσαν να προκαλέσουν ενεργειακή ανεπάρκεια. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, η Gazprom εκτελεί τις συμβατικές προμήθειες στους πελάτες της.

Βραχυπρόθεσμα η κατάσταση είναι διαχειρίσιμη. Ο χειμώνας ήταν ήπιος, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, αφήνοντας κάποιες ποσότητες φυσικού αερίου ακόμα αποθηκευμένες. Επιπλέον, έχουν γίνει ρυθμίσεις για την εξασφάλιση πρόσθετων προμηθειών φυσικού αερίου από το Κατάρ, τις ΗΠΑ και το Αζερμπαϊτζάν. Προβλήματα μπορεί να έρθουν αργότερα μέσα στο έτος. Εάν για παράδειγμα το καλοκαίρι είναι ζεστό, με χαμηλούς ανέμους, τότε, όπως και το περασμένο καλοκαίρι, η μειωμένη αιολική ενέργεια θα πρέπει να συμπληρωθεί με φυσικό αέριο. Επιπλέον, οι αποθήκες φυσικού αερίου θα πρέπει να γεμίσουν στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τον επόμενο χειμώνα. Αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς ρωσικό φυσικό αέριο. Ωστόσο, όσο η Gazprom συνεχίζει να εκπληρώνει τις συμβατικές της υποχρεώσεις, ο αντίκτυπος θα μπορούσε να είναι διαχειρίσιμος – αλλά οι τιμές της ενέργειας είναι πολύ πιθανό να παραμείνουν υψηλές.

Στον απόηχο αυτής της κρίσης, η Ευρώπη θα είναι ακόμη πιο αποφασισμένη να επιταχύνει τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ) και την καθαρή ενέργεια και να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, συμπεριλαμβανομένου του φυσικού αερίου. Αλλά αυτό δεν είναι και τόσο εύκολο. Όσο η διαλειψιμότητα των ΑΠΕ παραμένει πρόβλημα, θα απαιτείται υποστήριξη από ευέλικτες πηγές ενέργειας, όπως το φυσικό αέριο, για αρκετά χρόνια. Αλλά με την πρόοδο της μετάβασης, αυτό θα γίνει μια φθίνουσα εξάρτηση, ειδικά καθώς πλησιάζουμε το 2030 και μετά.

Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει δύσκολη την εξασφάλιση επενδύσεων για νέα μακροπρόθεσμα έργα προμήθειας φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Αυτό περιλαμβάνει φυσικό αέριο από την Ανατολική Μεσόγειο - εκτός από τις αιγυπτιακές εξαγωγές LNG που έχουν εκτιναχθεί στα ύψη. Η εισβολή στην Ουκρανία αναβίωσε την ιδέα τέτοιων εξαγωγών, αλλά πρόκειται για έργα πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων που απαιτούν βεβαιότητα ότι θα μπορούν να λειτουργούν και να πουλούν το φυσικό αέριο τους για τουλάχιστον 20 χρόνια. Η αποφασιστικότητα της Ευρώπης να επιταχύνει τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια το καθιστά αβέβαιο και δύσκολο για τους πιθανούς επενδυτές.

Ωστόσο, βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα η Ευρώπη θα εξακολουθεί να χρειάζεται ρωσικό αέριο και η Ρωσία θα εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εξαγωγές φυσικού αερίου της προς την Ευρώπη.

Ο παράγοντας Κίνα


Η άρνηση της Κίνας να καταδικάσει τη Ρωσία και οι επικρίσεις της προς τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, είναι αποκαλυπτικές. Ίσως να γινόμαστε μάρτυρες μιας νέας παγκόσμιας τάξης που αναπτύσσεται τώρα. Οι δύο χώρες είναι πιο κοντά όσο ποτέ.

Η επίσκεψη του Προέδρου Πούτιν στο Πεκίνο στις αρχές Φεβρουαρίου για την έναρξη των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων και η συνάντησή του με τον Πρόεδρο Xi Jinping εδραίωσαν τη συνεργασία τους. Η δήλωση της συνάντησης ανέφερε ότι «έχει εμφανιστεί μια τάση για ανακατανομή της εξουσίας στον κόσμο» προς Κίνα-Ρωσία και μακριά από τις ΗΠΑ και τη Δύση, και ότι «η φιλία μεταξύ των δύο κρατών δεν έχει όρια». Αυτό είναι πιθανό να οδηγήσει σε παγκόσμια επανευθυγράμμιση που θα επηρεάζει επίσης τις παγκόσμιες ροές ενέργειας. Η Ρωσία και η Κίνα έχουν ισχυρά οικονομικά και πολιτικά κίνητρα για συνεργασία στον ενεργειακό τομέα. Τα προγραμματισμένα έργα αγωγών και ΥΦΑ (υγροποιημένου φυσικού αερίου) που θα εξάγουν ρωσικό φυσικό αέριο στην Κίνα θα αναπληρώσουν τελικά τις πιθανές μειώσεις σε εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Με τις συνέπειες της εισβολής στην Ουκρανία να ξετυλίγονται ακόμη, το ρήγμα μεταξύ Ρωσίας, ΗΠΑ και Ευρώπης να μεγαλώνει, με το Nord Stream 2 να είναι πλέον αμφίβολο και με τη Ρωσία να έχει ενθαρρυνθεί από την στροφή και την συνεργασία της με την Κίνα, το μέλλον είναι αβέβαιο.

Επιπτώσεις στην Κύπρο


Πρώτα και κύρια, με την τιμή του πετρελαίου να αυξάνεται ακόμη περισσότερο, η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας, του ντίζελ και της βενζίνης θα συνεχίσει να αυξάνεται για το μεγαλύτερο μέρος του τρέχοντος έτους. Επιπλέον, με την αύξηση της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπών, που πάει να ξεπεράσει τα €100/τόνο, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανακοίνωσαν τη σύσταση κεφαλαίων για να αμβλύνουν τον αντίκτυπο τέτοιων αυξήσεων τιμών στους καταναλωτές. Αλλά αναπόφευκτα τα οφέλη θα είναι περιορισμένα. Η κυβέρνηση θα χρειαστεί να κάνει περισσότερα, ιδιαίτερα για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Όπως έχω ξαναπεί, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια που λαμβάνει από το σύστημα εμπορίας εκπομπών που φέτος θα ξεπερνούν τα €300 εκατομμύρια ευρώ.

Όπως η Ευρώπη, έτσι και η Κύπρος πρέπει να επισπεύσει τη μετάβαση στις ΑΠΕ σε συνδυασμό με την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας. Αλλά πρέπει να το κάνει μέσω ανταγωνιστικών δημοπρασιών που σε άλλες παρόμοιες χώρες παρήγαγαν τιμές ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ κάτω από €0,02/kWh. Με το EuroAsia Interconnector να εξασφαλίζει χρηματοδότηση, θα πρέπει να είναι δυνατό να αυξηθεί το μερίδιο των ΑΠΕ σε περισσότερο από 50% έως το 2030.

Αλλά η ανησυχητική κατάσταση του έργου εισαγωγής ΥΦΑ μπορεί να μας στοιχίσει ακριβά. Όχι μόνο θα είναι ένα έργο σημαντικά αργοπορημένο και ακριβό, αλλά κινδυνεύει να γίνει εμπόδιο σε μια τέτοια μετάβαση.

Δεδομένων όλων αυτών των προκλητικών εξελίξεων, πρέπει να επανεξετάσουμε τι κάνουμε στον ενεργειακό τομέα, βάσει μιας νέας μακροπρόθεσμης στρατηγικής, που αντικατοπτρίζει τον αντίκτυπο αυτών των εξελίξεων.

*Ο Δρ Χαράλαμπος (Charles) Έλληνας είναι Ανώτερος Συνεργάτης στο Παγκόσμιο Κέντρο Ενέργειας του Ατλαντικού Συμβουλίου.


@CharlesEllinas 

27 February 2022