«Στρατηγική αποθήκευση αποθεμάτων πετρελαίου Κύπρου» του Δρος Χαράλαμπου Έλληνα

 

 

Ο Κυπριακός Οργανισμός Διαχείρισης Αποθεμάτων Πετρελαιοειδών (ΚΟΔΑΠ) δημοσίευσε τον προϋπολογισμό του για το 2022 στις αρχές Φεβρουαρίου. Από τα €119 εκατομμύρια, πάνω από €34 εκατομμύρια διατίθενται για τη στρατηγικής αποθήκευσης πετρελαίου στο Βασιλικό, με άλλα €23 εκατ. να δαπανηθούν το 2023. Επιπλέον, πάνω από €28 εκατ. προορίζονταν για δαπάνες το 2021, αλλά πιθανώς, με το έργο να μην έχει ακόμη ξεκινήσει, αυτό δεν έχει δαπανηθεί.

Σε μια εποχή που η Κύπρος έχει δεσμευτεί για την αντικατάσταση του πετρελαίου με φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και για σημαντική αύξηση στη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές, αυτό το έργο εγείρει πολλά ερωτήματα.

Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις του υπουργείου Ενέργειας, η εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ/LNG) θα ξεκινήσει τον Ιούλιο του 2023. Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι μέχρι το 2024 η ΑΗΚ δεν θα εισάγει πλέον πετρέλαιο, εκτός από τη διατήρηση κάποιων αποθεμάτων για τη διασφάλιση της ασφάλειας του εφοδιασμού σε περίπτωση που υπάρχουν προβλήματα με την εισαγωγή ΥΦΑ.

Ο νόμος λέει ότι τα αποθέματα που πρέπει να διατηρεί ο ΚΟΔΑΠ πρέπει να αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε 90 ημέρες ημερήσιων εισαγωγών προϊόντων πετρελαίου. Σύμφωνα με τις δικές του εκτιμήσεις, με την εισαγωγή ΥΦΑ αυτά θα μειωθούν σε περίπου 415.000 τόνους έως το 2024. Ωστόσο, δεν φαίνεται να έχει γίνει καμία πρόβλεψη για την αυξανόμενη χρήση ηλεκτρικών αυτοκινήτων και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές.

Στον προϋπολογισμό του 2022 προβλέπεται ότι το έργο του ΚΟΔΑΠ θα περιλαμβάνει την κατασκευή 11 δεξαμενών αποθήκευσης συνολικής χωρητικότητας 430.000 κυβικών μέτρων, κυρίως για την αποθήκευση βενζίνης, ντίζελ και jetfuel, καθώς και κατάλληλες εγκαταστάσεις υποστήριξης. Θα κατασκευαστεί σε δύο φάσεις, με την πρώτη να προτείνεται να ξεκινήσει φέτος. Θα περιλαμβάνει έξι δεξαμενές αποθήκευσης χωρητικότητας 210.000 κυβικών μέτρων που θα κατασκευαστούν στο Βασιλικό και προϋπολογισμού €58 εκατ. Από αυτά, τα €35 εκατ. θα δοθούν μέσω δανείου από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και τα υπόλοιπα από άλλα δάνεια.

Ο ΚΟΔΑΠ εκτιμά ότι η εξοικονόμηση από την κατασκευή και χρήση των δικών του αποθηκευτικών εγκαταστάσεων θα φτάσει τα €70 εκατομ. με την πάροδο χρόνου, πιθανώς επειδή δεν θα χρειάζεται να πληρώσει άλλους για να αποθηκεύσουν τα στρατηγικά του αποθέματα πετρελαίου για λογαριασμό του. Ωστόσο, δεν έδωσε λεπτομέρειες ούτε ανέφερε σε ποια χρονική περίοδο θα επιτευχθεί αυτό.

Η απόφαση να προχωρήσει το έργο ελήφθη το 2015, με την πρώτη φάση να επιβεβαιώνεται τον Αύγουστο του 2017. Το δάνειο της ΕΤΕπ εξασφαλίστηκε τον Μάιο του 2018. Έκτοτε, όμως, οι βασικές παράμετροι που οδήγησαν σε αυτή την απόφαση άλλαξαν, και αξίζουν εξέτασης.

Αυτή τη στιγμή, 180.000 τόνοι πετρελαιοειδών αποθηκεύονται για λογαριασμό του ΚΟΔΑΠ στο Βασιλικό και 61.000 τόνοι στην Ελλάδα. Η ΑΗΚ έχει αποθέματα 125.000 τόνων, με άλλους 70.000 τόνους αποθέματα διαφόρων προϊόντων πετρελαίου που διατηρούν εταιρείες εμπορίας πετρελαίου. Ο ΚΟΔΑΠ ενοικιάζει επιπλέον αποθέματα 80.000 τόνων.

Μετάβαση της ηλεκτροπαραγωγής σε φυσικό αέριο

Η ΑΗΚ διαθέτει 6 δεξαμενές αποθήκευσης στο Βασιλικό, χωρητικότητας 32.000 κυβικών μέτρων η καθεμία. Μετά τη μετάβαση στο φυσικό αέριο, που έχει προγραμματιστεί για το 2023, η ΑΗΚ θα διατηρήσει δύο από αυτές τις δεξαμενές για αποθήκευση μαζούτ και ντίζελ ως εφεδρικό. Αυτό θα αφήσει 4 δεξαμενές, ολικής χωρητικότητας 128.000 κυβικών μέτρων, αχρησιμοποίητες.

Επιπλέον, η ΑΗΚ διαθέτει 8 δεξαμενές αποθήκευσης, χωρητικότητας 12.500 κυβικών μέτρων η καθεμία, στη Δεκέλεια. Καθώς η Δημόσια Επιχείρηση Φυσικού Αερίου (ΔΕΦΑ) σχεδιάζει να επεκτείνει την παροχή φυσικού αερίου στη Δεκέλεια στο μέλλον, αυτό θα μπορούσε να απελευθερώσει 6 δεξαμενές ολικής χωρητικότητας 75.000 κυβικών μέτρων για μελλοντική στρατηγική αποθήκευση πετρελαίου.

Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στις μεταφορές

Ως μέρος της προσπάθειας της ΕΕ για μετάβαση σε καθαρή ενέργεια, η Κύπρος είχε δεσμευτεί να επιτύχει 10% μερίδιο ανανεώσιμων καυσίμων στις μεταφορές έως το 2020. Όμως πέτυχε μόνο 7,4%, καταλαμβάνοντας την 22η θέση στην Ευρώπη. Ο στόχος της ΕΕ για το 2030 είναι 14%, αλλά με το πακέτο «Fit-for-55» να ενισχύει τον ρόλο της ηλεκτροκίνησης στις μεταφορές, οι προσδοκίες είναι ότι θα αυξηθεί σημαντικά, πιθανότατα στο 26%. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω ενός συνδυασμού αυξημένης χρήσης ανανεώσιμων καυσίμων και ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Όσον αφορά το τελευταίο, η Κύπρος κατέχει την τελευταία θέση στην Ευρώπη, με μόλις το 0,5% των νέων εγγεγραμμένων αυτοκινήτων να ήταν ηλεκτρικά μέχρι το 2020.

Επιπλέον, σαν αποτέλεσμα της κρίσης στην Ουκρανία, η Ευρώπη εξετάζει το ενδεχόμενο υιοθέτησης ενός νέου ενεργειακού στόχου: να μειώσει την ολική κατανάλωση ορυκτών καυσίμων εντός της ΕΕ κατά 40% έως το 2030. Αυτό αναπόφευκτα θα έχει αντίκτυπο στην Κύπρο πέρα από τις υφιστάμενες δεσμεύσεις.

Η Κύπρος έχει ήδη δεσμευτεί να επιτύχει τον στόχο του 14%, αλλά είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα πρέπει να τον αυξήσει για να ανταποκριθεί στους νέους στόχους της ΕΕ, όταν αυτοί έρθουν.

Ως αποτέλεσμα, δεν είναι παράλογο να υποθέσουμε ότι αυτό θα επηρεάσει τις στρατηγικές απαιτήσεις αποθήκευσης καυσίμων του ΚΟΔΑΠ, οι οποίες ενδέχεται να μειωθούν σε λιγότερα από 350.000 κυβικά μέτρα έως το 2030. Αυτή η μείωση θα πρέπει φυσικά να πραγματοποιηθεί σταδιακά από τώρα έως το 2030.

Μια τέτοια εξέλιξη θα επηρεάσει επίσης τις ιδιωτικές αποθηκεύσεις πετρελαίου, όπως της VTTV, της Petrolina και άλλων εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών, μειώνοντας τις απαιτήσεις αποθήκευσης πιθανώς πάνω από 20%, δημιουργώντας πρόσθετη αχρησιμοποίητη χωρητικότητα αποθήκευσης πετρελαίου.

Επιπτώσεις στα σχέδια του ΚΟΔΑΠ για στρατηγική αποθήκευση αποθεμάτων πετρελαίου

Με όλες αυτές τις εξελίξεις, ο ΚΟΔΑΠ θα πρέπει να επανεξετάσει τα σχέδιά του για την κατασκευή πλήρως ιδιόκτητων εγκαταστάσεων για στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου. Σε ένα μικρό νησί όπως η Κύπρος, δεν έχει νόημα να δημιουργηθεί νέα χωρητικότητα αποθήκευσης σε μια εποχή που τόσο μεγάλο μέρος της υπάρχουσας χωρητικότητας πρόκειται να μείνει αχρησιμοποίητο.

Ας δούμε τους αριθμούς. Η πρώτη φάση των σχεδίων του ΚΟΔΑΠ περιλαμβάνει την κατασκευή νέων δεξαμενών αποθήκευσης στο Βασιλικό χωρητικότητας 210.000 κυβικών μέτρων, που έχουν προγραμματιστεί να ξεκινήσουν λειτουργία στις αρχές του 2024.

Όπως είδαμε νωρίτερα, με τη μετάβαση στο φυσικό αέριο, η ΑΗΚ θα απελευθερώσει 128.000 κυβικά μέτρα αποθήκευσης. Επιπλέον, η ΑΗΚ θα διατηρήσει άλλα 64.000 κυβικά μέτρα αποθήκευσης προϊόντων πετρελαίου ως εφεδρικό.

Η ΑΗΚ ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος. Επομένως, δεν είναι παράλογο να υποθέσουμε ότι αυτή η αποθηκευτική χωρητικότητα θα πρέπει να θεωρηθεί ότι αποτελεί μέρος των στρατηγικών αποθεμάτων που υποχρεούται να διατηρεί η Κύπρος.

Με άλλους 70.000 τόνους αποθέματα διαφόρων προϊόντων πετρελαίου που διατηρούνται από εταιρείες εμπορίας πετρελαίου, το σύνολο υπερβαίνει την προγραμματισμένη χωρητικότητα 210.000 κυβικών μέτρων πρώτης φάσης του ΚΟΔΑΠ, καθιστώντας ένα τέτοιο σχέδιο ξεπερασμένο και όχι αναγκαίο.

Επιτρέπει επίσης χρόνο για να επαναξιολογηθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ο αντίκτυπος των κλιματικών στόχων της ΕΕ στην κατανάλωση πετρελαϊκών προϊόντων στην Κύπρο και η διαθεσιμότητα πλεονάζουσας χωρητικότητας αποθήκευσης που θα δημιουργήσει στην Κύπρο.

Μια τέτοια επαναξιολόγηση είναι πιθανό να δείξει ότι οι ανάγκες του ΚΟΔΑΠ μπορούν να καλυφθούν μέσω της χρήσης αδρανούς αποθηκευτικής χωρητικότητας στην Κύπρο, χωρίς την ανάγκη για περισσότερα δάνεια και περισσότερες επενδύσεις που είναι πιθανό να αφήσουν την Κύπρο με περισσότερους «άσπρους ελέφαντες».

Και υπάρχει άλλη μία πιθανή πρόκληση. Η γη στην οποία θα κατασκευαστούν οι προτεινόμενες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις ενδέχεται να είναι μολυσμένη, γεγονός που θα απαιτήσει πρόσθετο κόστος για εργασίες αποκατάστασης.

Έχοντας κάνει τεράστια λάθη στον τρόπο που σχεδιάστηκε, κατακυρώθηκε και κατασκευάζεται (ή όχι) το έργο εισαγωγής LNG, θα πρέπει να σταματήσουμε και να ξανασκεφτούμε ένα νέο έργο αποθήκευσης αποθεμάτων πετρελαίου. Ας αξιοποιήσουμε καλύτερα τις υπάρχουσες υποδομές πριν ξεκινήσουμε νέα, αμφισβητούμενα έργα αλλά και δαπάνες, που στο τέλος ο Κύπριος καταναλωτής θα κληθεί και πάλι να πληρώσει.

*Ο Δρ Χαράλαμπος (Charles) Έλληνας είναι Ανώτερος Συνεργάτης στο Παγκόσμια Ενεργειακό Κέντρο του Ατλαντικού Συμβουλίου

@CharlesEllinas

 7 March 2022