Α' μέρος
Όταν μιλάμε για συμπεριληπτικό σχολείο εννοούμε ένα ανθρώπινο σχολείο, το οποίο δεν πρέπει να σταματά στη συμπερίληψη των παραδοσιακών κατηγοριών σχολείων που λειτουργούν ξεχωριστά από τον κοινό κορμό της εκπαίδευσής μας, αλλά και σε μαθητές του ως άνω κοινού κορμού οι οποίοι δεν μπορούν να λειτουργήσουν φυσιολογικά μέσα στο αναλυτικό πρόγραμμα το οποίο εφαρμόζεται στα σχολεία μας. Έχουμε παλαιότερα ασχοληθεί με αυτήν την κατηγορία παιδιών πριν την εφαρμογή του συμπεριληπτικού σχολείου και ελπίζω τώρα να δοθεί και σε αυτά τα παιδιά η ευκαιρία για κατάλληλη μόρφωση.
Τι είναι φυσιολογικό;
Επανερχόμαστε σήμερα για να τα θεωρήσουμε μια ξεχωριστή κατηγορία παιδιών με προτάσεις και λύσεις στα προβλήματά τους. Πόσες φορές ως εκπαιδευτικοί δεν έχουμε κολλήσει την ετικέτα σε παιδιά με φράσεις όπως «χαζός», «ανίδεος», «αναλφάβητος», «hopeless case», «βοσκός», «ανεπίδεκτος μάθησης», «βλάκας» και πάει λέγοντας. Σίγουρα αυτά τα παιδιά δεν μπορούν να λειτουργήσουν φυσιολογικά μέσα στο αναλυτικό πρόγραμμα που εφαρμόζεται στα σχολεία μας και πράγματι αδυνατούν να παρακολουθήσουν τη διδασκαλία ενός μαθήματος με τον «φυσιολογικό» τρόπο που την εννοούμε. Είναι γι' αυτόν τον λόγο που αυτά τα μη προνομιούχα παιδιά των κατώτερων συνήθως κοινωνικών τάξεων ρίχνονται στο «πυρ το εξώτερον» από ένα άδικο γι' αυτά εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο δεν προνοεί έστω και τα βασικά τους δικαιώματα για μια εκπαίδευση προσαρμοσμένη στα μέτρα τους.
Είναι τα απολωλότα πρόβατα που περιφρονούμε και αδικούμε κατάφωρα, κρυβόμενοι πίσω από τον μανδύα των «ίσων ευκαιριών» και σίγουρα δεν μιλάμε για τα παιδιά που τους παρέχεται στήριξη -ακόμα και αυτά ακολουθούν το αναλυτικό πρόγραμμα με υποχρέωση να παρακαθίσουν σε εξετάσεις όπως όλα τα άλλα παιδιά-, αλλά στα τόσα άλλα που απλώς θεωρούνται «αδύνατα» και παλεύουν μέσα στις τάξεις με τους δυνατούς για επιβίωση. Βεβαίως, καταβάλλονται υπεράνθρωπες προσπάθειες για βελτίωση της κατάστασης, αλλά ο δρόμος φαίνεται να είναι μακρύς και ελπίζουμε ότι με έναν νέο στρατηγικό σχεδιασμό θα υπάρξει και πραγματική πρόνοια γι' αυτά τα παιδιά.
Η άλλη πλευρά
Κι όμως, αν πιο ανθρώπινα δούμε τις περιπτώσεις αυτών των «καταφρονημένων» παιδιών θα μπορέσουμε να ανακαλύψουμε πολλές αρετές που τα «έξυπνα» παιδιά μπορεί να μην έχουν. Ο Γιάννος, που είναι ορφανός από πατέρα, θα μας εκπλήξει αν ποτέ ανακαλύψουμε ότι φροντίζει τα μικρότερά του αδέλφια μέχρι να σχολάσει η εργαζόμενη μάνα του το βράδυ. Ο Κυριάκος βοηθάει τον πατέρα του στη δουλειά και αναλαμβάνει ευθύνες που εμείς οι «σοφοί» εκπαιδευτικοί δεν θα διανοούμαστε ποτέ. Η Μαρία τα καταφέρνει με το νοικοκυριό και το μαγείρεμα για να μπορούν και οι δύο γονείς της να βγάζουν τα προς το ζην. Ο Ανδρέας δουλεύει σερβιτόρος μετά το σχολείο και συνεισφέρει στο πενιχρό βαλάντιο της οικογένειάς του. Ο Θεόδωρος θα σε βοηθήσει με όποια δουλειά του ποδαριού του ζητήσεις και ο Δημήτρης θα γίνει χίλια κομμάτια να σε βοηθήσει να μεταφέρεις τον Γιώργο στο νοσοκομείο και θα του προσφέρει και τις πρώτες βοήθειες μέχρι να φτάσεις εκεί.
Με άλλα λόγια, είναι «άνθρωποι και αυτά» με τον πόνο τους, την αγάπη και τη στοργή που γεμίζει τις καρδιές τους και να μην αμφιβάλλουμε ότι μπορεί να γίνουν και καλύτεροι οικογενειάρχες και γονείς από πολλούς από εμάς.
Γιατί τότε θεωρούμε αυτά τα παιδιά λιγότερο ίσα από τα άλλα; Η απάντηση είναι απλή και βρίσκεται στην εικόνα που έχει το κοινωνικό σύνολο, το οποίο εκφράζεται μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα, ότι αυτά τα μη προνομιούχα παιδιά «δεν κάνουν για γράμματα» και έτσι απομονώνονται και θεωρούνται παιδιά «ενός κατώτερου Θεού».
Άλλο σχολείο, άλλο ευφυΐα
Είναι γεγονός ότι μπορεί αυτά τα παιδιά να μην τα βγάζουν πέρα με τις «διανοητικές λειτουργίες» του αναλυτικού προγράμματος, αλλά είναι λάθος να πιστεύουμε ότι το μυαλό τους είναι κενό χωρίς ίχνος ευφυΐας. Ο David Holbrook, στο υπέροχο βιβλίο του «English for the rejected», επικεντρώνεται σε τρόπους βοήθειας αυτών των παιδιών στο πιο κύριο θέμα που είναι τα αγγλικά μέσω μιας ευφάνταστης εργασίας που ικανοποιεί τις εσωτερικές ανάγκες του παιδιού.
Ο Holbrook είναι πολύ κατατοπιστικός ως προς τον τρόπο που αντιμετωπίζονται αυτά τα παιδιά και τονίζει ότι αυτοί που αποτυγχάνουν στα «τεστ» ευφυΐας θεωρούνται κατώτερα όντα και περιφρονούνται από όλους επειδή δεν τα καταφέρνουν σε «διανοητικές εργασίες», με αποτέλεσμα να παραμελούνται οι δυνατότητες που έχουν και που μπορούν να αναπτύξουν. Κι όμως, μας λέει ο Holbrook, αυτά τα παιδιά και ευφυΐα έχουν και άνθρωποι είναι.
Στο β' μέρος θα ασχοληθούμε με λύσεις οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν αυτά τα παιδιά να βελτιωθούν και να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους.
*ΒΑ, ΜΑ, PhD, πρώην επιθεωρητή και πρώτου λειτουργού Εκπαίδευσης, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού
