Κάποτε η κλιματική κρίση παρουσιαζόταν ως μια απειλή του μέλλοντος. Ως ένα σενάριο που θα αντιμετώπιζαν οι επόμενες γενιές. Σήμερα όμως δεν μιλάμε πλέον για προβλέψεις. Μιλάμε για συμπτώματα που βρίσκονται ήδη μπροστά μας. Για φαινόμενα που μοιάζουν ασύνδετα μεταξύ τους, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούν κομμάτια του ίδιου παζλ, ενός πλανήτη που μεταβάλλεται με ρυθμούς πρωτοφανείς στην ανθρώπινη ιστορία.
Τις τελευταίες ημέρες, οι επιστήμονες προειδοποίησαν για μια σειρά εξελίξεων που θα έπρεπε να έχουν σημάνει συναγερμό σε κάθε κυβέρνηση του κόσμου. Από την πιθανότητα ενός νέου ισχυρού Ελ Νίνιο που αναμένεται να πυροδοτήσει ακραίους καύσωνες σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη, μέχρι τις προβλέψεις του ΟΗΕ ότι η επόμενη πενταετία θα φέρει νέα ρεκόρ θερμοκρασιών και πιθανότατα οριστική υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου που είχε τεθεί με τη Συμφωνία του Παρισιού.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η διαπίστωση ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει πλέον μέχρι και την ίδια την περιστροφή της Γης. Η επιτάχυνση του λιωσίματος των παγετώνων μεταβάλλει την κατανομή της μάζας του πλανήτη και επιβραδύνει ανεπαίσθητα την περιστροφή του, κάνοντας τις ημέρες να μεγαλώνουν. Πρόκειται για μεταβολές που μετρώνται σε χιλιοστά του δευτερολέπτου, όμως η συμβολική τους σημασία είναι τεράστια αφού η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει πλέον τη δύναμη να επηρεάζει ακόμη και βασικές φυσικές λειτουργίες του πλανήτη.
Και αν όλα αυτά ακούγονται μακρινά, η Κύπρος βρίσκεται ακριβώς στην πρώτη γραμμή αυτής της νέας πραγματικότητας. Η Ανατολική Μεσόγειος θεωρείται μία από τις ταχύτερα θερμαινόμενες περιοχές του πλανήτη. Οι προειδοποιήσεις για τη δημιουργία «θερμικών θόλων» πάνω από την Ευρώπη και τη Μεσόγειο δεν αφορούν απλώς δυσάρεστες καλοκαιρινές ημέρες. Αφορούν συνθήκες που μπορούν να μετατρέψουν ολόκληρες περιοχές σε ζώνες ακραίου θερμικού στρες, με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, την ενεργειακή επάρκεια και την οικονομία.
Στην Κύπρο ήδη βιώνουμε παρατεταμένες ξηρασίες, εξάντληση υδάτινων πόρων, αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών και καύσωνες που διαρκούν εβδομάδες. Αυτό που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούσαμε ακραίο, μετατρέπεται σταδιακά σε κανονικότητα. Και η νέα κανονικότητα φαίνεται πως θα είναι πολύ πιο σκληρή.
Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι η άνοδος της θερμοκρασίας καθαυτή. Είναι η αλληλεπίδραση πολλών κρίσεων ταυτόχρονα. Οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιδεινώνουν την ενεργειακή φτώχεια, αυξάνουν το κόστος διαβίωσης, μειώνουν την αγροτική παραγωγικότητα, ενισχύουν τις μεταναστευτικές πιέσεις και επιβαρύνουν τα ήδη πιεσμένα συστήματα υγείας. Η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό πρόβλημα. Είναι οικονομικό, κοινωνικό, γεωπολιτικό και βαθιά δημοκρατικό ζήτημα.
Κι όμως, παρά τα δεδομένα που συσσωρεύονται καθημερινά, μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το πρόβλημα σαν κάτι δευτερεύον. Συζητούμε για αναπτύξεις, δρόμους, τουριστικά έργα και ενεργειακές στρατηγικές, λες και το κλίμα αποτελεί μια σταθερά που δεν αλλάζει. Στην πραγματικότητα, χτίζουμε πολιτικές του 20ού αιώνα πάνω σε έναν πλανήτη που εισέρχεται βίαια στον 21ο.
Οι επιστήμονες δεν μιλούν πλέον για ένα μακρινό μέλλον. Μιλούν για τα επόμενα πέντε χρόνια. Για τα επόμενα καλοκαίρια. Για τις επόμενες γενιές που ήδη γεννήθηκαν. Οι θερμικοί θόλοι, το νέο Ελ Νίνιο, τα συνεχόμενα ρεκόρ ζέστης και οι μεταβολές στα ίδια τα φυσικά συστήματα της Γης δεν είναι μεμονωμένες ειδήσεις. Είναι προειδοποιητικές βολές.
Το προοίμιο της μεγάλης κρίσης δεν έρχεται. Είναι ήδη εδώ. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να το παρακολουθούμε σαν δελτίο καιρού ή αν θα το αντιμετωπίσουμε ως τη μεγαλύτερη πολιτική και κοινωνική πρόκληση της εποχής μας.
Βασίζεται στις πρόσφατες επιστημονικές προειδοποιήσεις για το νέο Ελ Νίνιο, τα επερχόμενα ρεκόρ θερμοκρασίας και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που καταγράφονται διεθνώς.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων
