Ο Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποιεί ότι ο πλανήτης καίγεται. Η φράση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών δεν αποτελεί πλέον μια δραματική μεταφορά. Είναι η πιο ακριβής περιγραφή της πραγματικότητας που βιώνει ο πλανήτης. Η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση που δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Αφορά την οικονομία, την υγεία, την ασφάλεια, τη γεωργία, το νερό, τη μετανάστευση και τελικά την ίδια την επιβίωση εκατομμυρίων ανθρώπων.
Και όμως, ενώ οι επιστήμονες προειδοποιούν με ολοένα πιο δραματικό τρόπο και ο επικεφαλής του ΟΗΕ επαναλαμβάνει ότι η εποχή της υπερθέρμανσης έχει μετατραπεί σε εποχή παγκόσμιου βρασμού, οι περισσότερες κυβερνήσεις εξακολουθούν να συμπεριφέρονται σαν να υπάρχει άπλετος χρόνος.
Δεν υπάρχει. Η μεγαλύτερη πολιτική υποκρισία του 21ου αιώνα εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας.
Στις διεθνείς συνόδους κορυφής, οι ηγέτες χειροκροτούν ο ένας τον άλλο, φωτογραφίζονται κάτω από πράσινα λογότυπα, μιλούν για μηδενικές εκπομπές μέχρι το 2050 και υπόσχονται ένα βιώσιμο μέλλον. Μόλις επιστρέψουν στις πρωτεύουσές τους, εγκρίνουν νέες γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, παρατείνουν τη λειτουργία σταθμών άνθρακα, επιδοτούν ακόμη τα ορυκτά καύσιμα και αναβάλλουν τις δύσκολες αποφάσεις για να μη δυσαρεστήσουν ψηφοφόρους και ισχυρά οικονομικά συμφέροντα.
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι. Οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου παραμένουν κοντά στα υψηλότερα επίπεδα της ιστορίας. Οι θερμοκρασίες καταρρίπτουν το ένα ρεκόρ μετά το άλλο. Οι ωκεανοί θερμαίνονται, οι πάγοι λιώνουν, τα ακραία καιρικά φαινόμενα πολλαπλασιάζονται και οι οικονομικές ζημιές αυξάνονται κάθε χρόνο.
Και όμως, οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να επενδύουν περισσότερα χρήματα στην αιτία του προβλήματος παρά στη λύση του.
Οι μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη. Η Κίνα εξακολουθεί να είναι ο μεγαλύτερος εκπομπός αερίων του θερμοκηπίου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη σημαντική πρόοδο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συνεχίζουν να εγκρίνουν νέα έργα εξόρυξης. Η Ινδία αυξάνει τις ενεργειακές της ανάγκες, ενώ πολλές πετρελαιοπαραγωγές χώρες επενδύουν δισεκατομμύρια στην επέκταση της παραγωγής υδρογονανθράκων. Η Ρωσία εξακολουθεί να στηρίζει σημαντικό μέρος της οικονομίας της στις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων.
Όλοι δηλώνουν ότι στηρίζουν την πράσινη μετάβαση. Σχεδόν όλοι κάνουν πολύ λιγότερα από όσα απαιτεί η επιστήμη. Και η Κύπρος; Δυστυχώς, παραμένει μια μικρογραφία της ίδιας αντίφασης.
Μια χώρα με περισσότερες από 300 ημέρες ηλιοφάνειας τον χρόνο εξακολουθεί να παράγει μεγάλο μέρος της ηλεκτρικής της ενέργειας καίγοντας μαζούτ. Πληρώνει από τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβαρύνεται με αυξανόμενο κόστος δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και εξακολουθεί να καθυστερεί κρίσιμες επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, έξυπνα δίκτυα και ανανεώσιμες πηγές.
Οι πρόσφατες ανακοινώσεις για προγραμματιζόμενες παγκύπριες διακοπές ηλεκτροδότησης αποτέλεσαν ένα ηχηρό καμπανάκι. Δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό πρόβλημα. Ήταν η απόδειξη ότι το ενεργειακό μας σύστημα παραμένει ευάλωτο σε μια εποχή όπου οι καύσωνες θα γίνονται συχνότεροι, η ζήτηση ηλεκτρισμού θα αυξάνεται και η κλιματική κρίση θα δοκιμάζει όλο και περισσότερο τις υποδομές μας.
Την ίδια στιγμή, τα φράγματα αδειάζουν, η λειψυδρία γίνεται μόνιμο χαρακτηριστικό, οι πυρκαγιές αποκτούν πρωτοφανή ένταση και ο Ακάμας, αντί να αντιμετωπίζεται ως εθνικό οικολογικό καταφύγιο, συνεχίζει να βρίσκεται στο στόχαστρο αλλεπάλληλων επεμβάσεων και αναπτυξιακών πιέσεων.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι άλλο.
Δεν μπορούμε πλέον να επικαλεστούμε άγνοια.
Γνωρίζουμε τι έρχεται. Γνωρίζουμε ότι η Μεσόγειος θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Γνωρίζουμε ότι η Κύπρος κινδυνεύει από ερημοποίηση, σοβαρότερη λειψυδρία, μεγαλύτερες πυρκαγιές, απώλεια βιοποικιλότητας, υποβάθμιση της γεωργίας, αυξημένο κόστος ζωής και σημαντικές επιπτώσεις στον τουρισμό και στη δημόσια υγεία.
Κι όμως, συνεχίζουμε να λειτουργούμε σαν να πρόκειται για πρόβλημα κάποιου άλλου ή κάποιας άλλης γενιάς. Η ιστορία θα είναι αμείλικτη απέναντι στη δική μας γενιά. Όχι επειδή δεν γνώριζε. Αλλά επειδή γνώριζε τα πάντα, διέθετε την τεχνολογία, τα επιστημονικά δεδομένα και τους οικονομικούς πόρους για να αλλάξει πορεία και, παρ' όλα αυτά, προτίμησε την πολιτική ευκολία από την πολιτική ευθύνη.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποιεί ότι ο πλανήτης καίγεται. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι αν ακούσαμε την προειδοποίηση. Είναι αν θα συνεχίσουμε να εκλέγουμε κυβερνήσεις που, ενώ δηλώνουν ότι σβήνουν τη φωτιά, εξακολουθούν να τροφοδοτούν τις φλόγες.
