«Τα περισσότερα απ’ όσα θα γίνουν αύριο είναι αντίγραφο των όσων έχουν ήδη γίνει»
Αριστοτέλης («Ηθικά Νικομάχεια»)
Για να ξέρει τι του γίνεται, ένας πολίτης πρέπει να «διαβάζει» με όσο πιο διεισδυτική ματιά μπορεί το σήμερα. Να εντοπίζει τους μηχανισμούς που το καθορίζουν, να αναγνωρίζει τις δυναμικές· και αν έχει το κουράγιο, να συντάσσεται ενεργά με εκείνους τους παράγοντες της εξίσωσης που μπορούν να κάνουν τα πράγματα καλύτερα.
Αυτά στη θεωρία. Στην πράξη, τα πράγματα αρχίζουν να γίνονται δύσκολα, όταν διαπιστώνει κανείς ότι συσσωρεύονται τόσοι πολλοί αναπαραγωγικοί μηχανισμοί στο παρόν, που κάνουν το μέλλον περίπου προβλέψιμο. Τουλάχιστον όσον αφορά τις αρνητικές δυναμικές. Τι κάνει κάποιος σε τέτοια περίπτωση, αν δεν θέλει να πνιγεί μέσα στην απαισιοδοξία και την αδράνεια;
Αυτοεκπληρούμενη προφητεία
Πολλές φορές την πατάμε επειδή στην πραγματικότητα προκαλούμε οι ίδιοι το να συμβεί το χειρότερο σενάριο. Πώς; Μα με τη βεβαιότητά μας ότι αυτό θα συμβεί.
Για παράδειγμα, όταν άρχισε η εισβολή στην Ουκρανία, το σοκ ήταν μεγάλο στην αρχή. Μετά από λίγες εβδομάδες το σοκ αντικατέστησε η έκπληξη ότι η χώρα αντιστέκεται με νύχια και με δόντια, και ότι η Ρωσία δεν θα έχει εύκολο «έργο». Κι αμέσως μετά είπαμε: «Με τον Πούτιν να είναι αυτός που είναι, ο πόλεμος είτε θα τελειώσει με ήττα της Ουκρανίας, είτε θα γίνει μια μακροχρόνια κανονικότητα».
Σήμερα, έναν χρόνο μετά, ο πόλεμος αυτός έχει αποκτήσει πράγματι τα χαρακτηριστικά της μακροχρόνιας κανονικότητας. Γιατί αυτό που διαισθάνθηκαν οι πολίτες, για τις Μεγάλες Δυνάμεις ήταν διπλωματικός και στρατιωτικός κανόνας. Κάντε αναδρομή στη συμπεριφορά όλων των ηγεσιών των Μεγάλων Δυνάμεων τον τελευταίο έναν χρόνο. Όλοι φαίνεται να πίστευαν από τις πρώτες εβδομάδες πως ο πόλεμος θα κρατήσει χρόνια. Και προσάρμοσαν την πολιτική τους σε αυτό. Με αποτέλεσμα να γίνει πράγματι μια μακροχρόνια υπόθεση: Απαλά μέτρα κατά της Ρωσίας, στήριξη με το σταγονόμετρο προς την Ουκρανία (με τη δικαιολογία να μην θυμώσει ο Πούτιν και ρίξει πυρηνικά), και πολλά-πολλά λόγια. Και όλα οδηγούν στο να βυθίζεται μια χώρα στο μόνιμο έρεβος, χιλιάδες ζωές να χάνονται, εκατομμύρια ψυχές να αλέθονται αενάως στις μυλόπετρες.
Σαν γαϊτανάκι
Αλλά και στην κυπριακή σκηνή, έχουν πια συσσωρευτεί τόσοι παράγοντες με αναπαραγωγική δυναμική, που δύσκολα βρίσκει κανείς από κάπου να πιαστεί για να σπάσει τον φαύλο κύκλο. Βιώνουμε μια κατάσταση με σημαντική επίφαση κινητικότητας, η οποία όμως κουβαλά όλα τα στοιχεία που εγγυώνται στατικότητα.
Ελάχιστοι πιστεύουν στα σοβαρά ότι ο Ν. Χριστοδουλίδης θα φέρει κάποια ουσιαστική αλλαγή. Ακόμη και οι πιο ένθερμοι οπαδοί του αναμένουν απλώς μιαν «ευπρεπή» διαχείριση, σε όλα τα ζητήματα. Ακόμη και οι συζητήσεις ανάμεσα στους πολίτες για το νέο Υπουργικό Συμβούλιο έχουν χαρακτήρα περισσότερο περιέργειας και κουτσομπολιού παρά οποιασδήποτε προσδοκίας. Αυτές οι τόσο χαμηλές προσδοκίες «απελευθερώνουν» τον νέο Πρόεδρο να αρκεστεί στα απαραίτητα επί της ουσίας, και να επικεντρωθεί στο φαίνεσθαι και στη διασφάλιση της δεύτερης πενταετίας.
Η κατάσταση είναι τόσο γκροτέσκα, που άρχισε και ο ίδιος να απαντά στον εαυτό του με ανάλογο τρόπο: «Γιατί να βιαζόμαστε για το Υπουργικό; Αφού και ο Χριστόφιας και ο Αναστασιάδης άργησαν να το ανακοινώσουν». Εξαγγέλλει και πραγματοποιεί συνάντηση με τον Τατάρ, και την ίδια στιγμή απαντά στον εαυτό του: «Δεν θα επαναρχίσουν οι συνομιλίες (λόγω τουρκικής αδιαλλαξίας), αλλά για τις συνομιλίες θέλω ενεργό ρόλο της ΕΕ». Ή «Δεν θα βγει τίποτε, αλλά δεν είναι για επικοινωνιακούς λόγους που τα κάνω όλα αυτά»!
Αντίθετα με τις αμιγώς επικοινωνιακές κινήσεις σε ζητήματα ουσίας, κινείται πυρετωδώς για την οικοδόμηση (ή καλύτερα την επέκταση) του προσωπικού του Καθεστώτος: (1) Ετοιμάζει Υπουργικό αποτελούμενο αποκλειστικά από τεχνοκράτες. Γιατί δεν θέλει πολιτικά πρόσωπα ως υπουργούς; Γιατί τα πολιτικά πρόσωπα έχουν πολιτική εμβέλεια και λιγότερη ή περισσότερη στιβαρότητα, άρα υπάρχει ο «κίνδυνος» να έχουν άποψη, επιρροή, και αλληλεπίδραση με τα κόμματα που τον στήριξαν. Αντίθετα, οι τεχνοκράτες θα είναι προσωπικά του εκτελεστικά όργανα, χαμηλού κύρους και μηδενικής κοινωνικής νομιμοποίησης χωρίς την παρουσία του. (2) Ετοιμάζει (και το εξάγγειλε ήδη) στο Προεδρικό να απορροφηθούν στελέχη-εκπρόσωποι των υπουργείων, ώστε να σχηματιστούν αντίστοιχες επιτροπές, ανά θεματική. Έτσι, θα απορροφήσει όλες τις αρμοδιότητες-εξουσίες του κράτους, και θα τις εγκαταστήσει στην αυλή του. Ο δε κρατικός μηχανισμός θα μετατραπεί σε εκτελεστικό βραχίονα των προσωπικών του αποφάσεων.
Anastasiades Regime Plus!
Οι «χιονοδρόμοι»
Δεν υπάρχουν πολλά διαφορετικά και ρηξικέλευθα που μπορούμε να περιμένουμε από το πολιτικό σύστημα στο επόμενο διάστημα.
Ο ΔΗΣΥ θα επανενωθεί λίγο-πολύ, θα αποκτήσει για ένα διάστημα νέα δυναμική με τον νέο ηγέτη του, και θα ταλανίζεται για τα επόμενα χρόνια ανάμεσα στον ρόλο της αντιπολίτευσης και της συμπολίτευσης. Με πιθανότερη κατάληξη (ελέω και επιθέσεων φιλίας από τον Πρόεδρο) ένα υβριδικό μείγμα αντιπολιτευόμενης συμπολίτευσης. Για να του γίνει ακόμη πιο δύσκολη η ζωή σε τρία-τέσσερα χρόνια, όταν ο μισός θα λέει «ναι σε δική μας υποψηφιότητα για το 2028», και ο άλλος μισός «ναι σε δεύτερη θητεία Χριστοδουλίδη».
Το ΑΚΕΛ θα βιώσει έντονη πολιτική μοναξιά και διλήμματα προσανατολισμού, λόγω της ιδιόμορφης κατάστασης: Τυπικά ο «ενδιάμεσος» χώρος είναι κυβέρνηση (άρα απέναντί του) και ο ΔΗΣΥ πλάι στο κόμμα της Αριστεράς, ως αντιπολίτευση. Η σαρωτική επικοινωνιακή τακτική του Προέδρου να προσεγγίζει ομάδες και πρόσωπα της κοινωνίας των πολιτών θα κάνει δύσκολη ακόμη και την υπόθεση «κοινωνικές συμμαχίες».
Πολιτικά «δραματική» είναι και η κατάσταση του «ενδιάμεσου». Θα επιβιώνουν ακουμπώντας το δάχτυλο στο μέλι της συμμετοχής στην κυβέρνηση, αλλά αυτό ακριβώς θα κάνει ακόμη πιο δύσκολο το να ορθώσουν δικό τους ανάστημα. Στιβαρή πολιτική παρουσία και αποστασιοποίηση από τον Ν. Χριστοδουλίδη, λόγω διαφωνιών με τις πολιτικές του, θα σημαίνει τον περαιτέρω εκλογικό τους μαρασμό. Άρα, ο νέος Πρόεδρος έχει πολλά περιθώρια μαζί τους!
Θεωρητικά, αυτό το σκηνικό θα ευνοούσε την εμφάνιση ή την εδραίωση νέων σχηματισμών, οι οποίοι να ξεφεύγουν από αυτόν τον φαύλο κύκλο. Με τόσο ισχυρές αναπαραγωγικές δυναμικές, όμως, πόσο εφικτό είναι αυτό;
ΤΟ ΚΑΛΑΘΙ
• …των προσδοκιών από τα έξω (1): Πολύ δυνατό το ψήφισμα του ΟΗΕ για τον έναν χρόνο από την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Και πολύ ισχυρή η πλειοψηφία που το στήριξε. Όσο και να νομίζουμε ότι αυτά είναι απλά «χαρτιά», η διεθνής πολιτική με βάση αυτά διαμορφώνεται. Όσο ήταν οδηγός και για εμάς, είχαμε μούτρα να κινούμαστε στα διεθνή διπλωματικά σαλόνια. Όταν αρχίσαμε να τα περιφρονούμε, ξεκινώντας τα τραυλίσματα για τη ΔΔΟ, και τις αποσιωπήσεις για την πολιτική ισότητα, χάσαμε και τον μπούσουλα.
• …των προσδοκιών από τα έξω (2): Είναι να σε πιάνει κατάθλιψη όταν βλέπεις τον Πούτιν να αραδιάζει του κόσμου τα παραμύθια για να συντηρήσει το τέρας του μίσους στη χώρα του. Ανοίγει όμως ένα μικρό παράθυρο, όταν ένας θεσμός της ΕΕ τολμά να του απαντήσει επίσημα, πέρα από τη «διπλωματική» γλώσσα. Και να του ξηλώσει έναν προς έναν τους μύθους του, τόσο πειστικά και αποφασιστικά!
• ...των προσδοκιών από τα έξω (3): Κάτι άρχισε να αλλάζει σε Ελλάδα και Τουρκία μετά τους σεισμούς. Πολλαπλασιάζονται οι πολιτικές προσωπικότητες, οι πανεπιστημιακοί, και οι διανοούμενοι στις δύο χώρες που πιέζουν για αλλαγή ρότας: Από τη σύγκρουση στη σοβαρή, τολμηρή, και απομυθοποιημένη πολιτικο-διπλωματική συνεννόηση. Όσο μικρό καλάθι και να θέλουμε να κρατούμε, ο δρόμος για το μεγάλο καλάθι δείχνει ανοιχτός!
