Όταν ο κόσμος γύρω μας μοιάζει να παραδίδεται στη λογική της ισχύος, συχνά παρηγορούμαστε με την ιδέα ότι όλα αυτά συμβαίνουν «αλλού». Σε μεγάλες δυνάμεις, σε απρόβλεπτες ηγεσίες, σε συγκρούσεις που δεν μας αφορούν άμεσα. Είναι ένας βολικός διαχωρισμός. Και επικίνδυνος.
Οι τελευταίες εξελίξεις, από τη Βενεζουέλα μέχρι την Ουκρανία και από τη Μέση Ανατολή μέχρι τον λόγο που επανέρχεται στις ΗΠΑ περί «απόκτησης» εδαφών δεν συνιστούν παρέκκλιση. Συνιστούν επιστροφή. Επιστροφή σε μια εποχή όπου η ισχύς προηγείται των κανόνων και η νομιμότητα αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο.
Στο Ιράν, η ένταση δεν παίρνει τη μορφή ανοιχτού πολέμου, αλλά μιας παρατεταμένης εσωτερικής και περιφερειακής κρίσης. Οι διεθνείς αναφορές μιλούν για συνεχιζόμενες κοινωνικές αναταράξεις, αυστηρή κρατική καταστολή και μια εξουσία που αντιμετωπίζει κάθε αμφισβήτηση ως υπαρξιακή απειλή. Παράλληλα, το Ιράν παραμένει κομβικός παίκτης σε ένα δίκτυο περιφερειακών συγκρούσεων, μέσω συμμάχων και πληρεξουσίων, από τον Λίβανο μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα.
Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, για επεμβάσεις, για έναν κόσμο που αντιμετωπίζεται ως ακίνητη περιουσία των ισχυρών δεν είναι γραφικότητα. Είναι απολύτως συμβατή με μια εποχή όπου η ισχύς μιλά πιο δυνατά από τους κανόνες.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών δεν είναι η «παραφροσύνη». Είναι η απουσία φρένων. Θεσμικών, πολιτικών, ηθικών. Είναι η κανονικοποίηση της ιδέας πως ό,τι μπορεί να γίνει, επιτρέπεται να γίνει. «Τώρα ο κόσμος έχει χάσει μια στροφή», έγραψε και ο Κώστας Λειβαδάς πριν πάρα πολλά χρόνια. Αν και αισθάνομαι, δυστυχώς, ότι ο κόσμος έχει χάσει πολύ περισσότερες από μια στροφές…
Για μικρά κράτη όπως την Κύπρο αυτές οι εξελίξεις θα έπρεπε να μας ανησυχούν ιδιαίτερα. Η υποχώρηση του διεθνούς δικαίου και παράλληλα η δική μας ανοχή στη λογική των τετελεσμένων εδώ και μισό αιώνα με μοναδικό κριτήριο την ισχύ σε μισή χώρα μπορεί να αποβούν μοιραία για το μέλλον της χώρας μας. Με την ανοχή μας στη διατήρηση ρόλων και την ισχύ σε μισή πατρίδα, είμαστε σήμερα πιο ευάλωτοι από ποτέ. Δεν υπάρχει «ορθολογική» ισχύς όταν είσαι μικρός. Υπάρχει μόνο νομιμότητα ή το κενό της.
Εδώ ακριβώς έρχεται και η εσωτερική μας εικόνα. Σε μια περίοδο που η Κύπρος θα έπρεπε να επενδύει στη θεσμική σοβαρότητα και στη διεθνή αξιοπιστία της, ο δημόσιος διάλογος κυριαρχείται από σκάνδαλα, καταγγελίες και σκιές που αφορούν τη διακυβέρνηση του Νίκου Χριστοδουλίδη. Η πολιτική πρακτική εδώ και 3 χρόνια έχει μετατοπιστεί στη διαχείριση εικόνας αντί τη σοβαρή διακυβέρνηση. Από την ουσία στη φωτογραφία.
Η πρόσφατη απώλεια του Γιώργου Βασιλείου επαναφέρει στη μνήμη μια διαφορετική αντίληψη ηγεσίας. Όχι εξιδανικευμένη, αλλά σαφώς προσανατολισμένη στη θεσμική σοβαρότητα, στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό, στη διεθνή νομιμότητα ως ασπίδα των μικρών κρατών. Ο Βασιλείου δεν κυβέρνησε με επικοινωνιακά τεχνάσματα. Κυβέρνησε με τη συνείδηση ότι η αξιοπιστία μιας χώρας είναι πολιτικό κεφάλαιο.
Σε έναν κόσμο που ξαναμαθαίνει να ζει χωρίς φρένα, αυτή η παρακαταθήκη αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Όχι ως νοσταλγία, αλλά ως κριτήριο.
Γιατί το ερώτημα της εποχής, διεθνώς και στην Κύπρο, δεν είναι αν κάποιοι ηγέτες είναι «παράλογοι».
Είναι αν θα συνεχίσουμε να αποδεχόμαστε την απουσία ορίων ως κανονικότητα.
Και αν θα ανεχθούμε μια πολιτική που προτιμά να φαίνεται, παρά να λογοδοτεί.
