Στη σημερινή στήλη ήθελα να καταχωρίσω αυτούσια ολόκληρη την ομιλία του Καναδού Πρωθυπουργού στο Νταβός. Η ομιλία του Μάρκ Κάρνεϊ είναι ένα μνημειώδες λογοτεχνικό και πολιτικό κείμενο. Είμαι βέβαιος ότι σύντομα θα διδάσκεται στα πανεπιστήμια όλων των δημοκρατικών χωρών του πλανήτη μας σαν ένα κείμενο εφάμιλλο του Επιταφίου του Περικλή. Όμως ο χώρος που μου προσφέρει ο «Π» δεν αρκεί για να καταχωρίσω ολόκληρη την ομιλία. Έτσι θα περιοριστώ στην παράθεση κάποιων αποσπασμάτων και ελπίζω με τις επιλογές μου να μην αδικήσω τον άνδρα και την μνημειώδη ομιλία του. Κεντρικό μήνυμα της ομιλίας ήταν ότι ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια επικίνδυνη νέα εποχή αντιπαλοτήτων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και οι μικρές και μεσαίες δυνάμεις πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να επιβιώσουν-
Ο επίκαιρος Θουκυδίδης: Ξεκινά την ομιλία του με το απόφθεγμα του Θουκυδίδη «φαίνεται πως κάθε μέρα μάς υπενθυμίζει ότι ζούμε σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων. Ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες φθίνει, ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει». Και αυτό το απόφθεγμα του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο, ως η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων που επανεμφανίζονται. Και μπροστά σε αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση για τις χώρες να συμμορφώνονται, να προσαρμόζονται, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις, να ελπίζουν ότι η υποταγή θα τους εξασφαλίσει ασφάλεια. Λοιπόν, δεν θα το κάνει!
Οι επιλογές: «Ποιες είναι επομένως οι επιλογές μας;», ρωτά. Και συνεχίζει με αναφορά στον Βάτσλαβ Χάβελ, τον πασίγνωστο Τσέχο αντικαθεστωτικό και τέως Πρόεδρο και στο δοκίμιό του με τίτλο «Η δύναμη των αδυνάμων» στο οποίο αναφέρεται στο πώς η ανοχή του κόσμου συντηρούσε στη χώρα του το κομμουνιστικό σύστημα. Ως παράδειγμα της ανοχής αναφέρει έναν μανάβη που τοποθετούσε στη βιτρίνα του μαγαζιού του μια πινακίδα που έγραφε «Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε.» Δεν το πιστεύει, κανείς δεν το πιστεύει. Αλλά τοποθετεί την πινακίδα για να δείξει συμμόρφωση, για να «τα έχει καλά». Και επειδή κάθε μανάβης σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα επιβιώνει –όχι μόνο μέσω της βίας αλλά μέσω της συμμετοχής των απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που ιδιωτικά γνωρίζουν πως είναι ψευδείς. Ο Χάβελ το ονόμασε αυτό «ζωή μέσα στο ψέμα». Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του αλλά από την προθυμία όλων να συμπεριφέρονται σαν να ήταν αληθινό. Και η ευθραυστότητά του πηγάζει από την ίδια ακριβώς πηγή. Όταν έστω και ένας άνθρωπος σταματήσει να συμμετέχει, όταν ο μανάβης κατεβάσει την πινακίδα, η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει. Φίλοι μου, ήρθε η ώρα οι εταιρείες και τα κράτη να κατεβάσουν τις πινακίδες....
Η διεθνής τάξη: Ως Καναδάς γνωρίζαμε ότι η ιστορία της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής˚ ότι οι ισχυροί εξαιρούνταν όταν τους συνέφερε˚ ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα και γνωρίζαμε ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν με διαφορετική αυστηρότητα, ανάλογα με την ταυτότητα του κατηγορουμένου ή του θύματος. Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη. Και ειδικότερα η αμερικανική ηγεμονία συνέβαλε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοιχτές θαλάσσιες οδούς, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και πλαίσια επίλυσης διαφορών. Έτσι, βάλαμε την πινακίδα στο παράθυρο - Συμμετείχαμε στις τελετουργίες και, σε μεγάλο βαθμό, αποφεύγαμε να επισημαίνουμε το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα.
Η κατάσταση σήμερα: Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον.... Πρόσφατα, οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν την παγκόσμια ολοκλήρωση ως όπλο: τους δασμούς ως μοχλό πίεσης, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως μέσο εξαναγκασμού, τις αλυσίδες εφοδιασμού ως ευπάθειες προς εκμετάλλευση. Δεν μπορείς να «ζεις μέσα στο ψέμα» της αμοιβαίας ωφέλειας μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής σου. Οι πολυμερείς θεσμοί στους οποίους βασίζονταν οι μεσαίες δυνάμεις (ο ΟΗΕ, ο ΠΟΥ, ο ΠΟΕ, ολόκληρη η αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων) απειλούνται.... Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι οι παλιές, άνετες παραδοχές μας, ότι η γεωγραφία μας και συμμαχίες μας εξασφάλιζαν αυτόματα ευημερία και ασφάλεια δεν ισχύουν πλέον.
Ρεαλισμός με αξίες: Η νέα μας προσέγγιση βασίζεται σε αυτό που ο Αλεξάντερ Στουμπ έχει ονομάσει «ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες» -ή, για να το θέσω αλλιώς, στοχεύουμε να είμαστε ηθικοί και πραγματιστές. Με αρχές στη δέσμευσή μας στις θεμελιώδεις αξίες: κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα, απαγόρευση της χρήσης βίας, εκτός εάν συνάδει με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ρεαλιστές στην αναγνώριση ότι η πρόοδος είναι συχνά σταδιακή, ότι τα συμφέροντα αποκλίνουν, ότι δεν συμμερίζονται όλοι οι εταίροι τις αξίες μας. Έτσι, αντιμετωπίζουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι. Δεν περιμένουμε έναν κόσμο όπως θα θέλαμε να είναι......
Μαστίγωμα Τραμπ: Στην κυριαρχία της Αρκτικής, στεκόμαστε σταθερά στο πλευρό της Γροιλανδίας και της Δανίας και στηρίζουμε πλήρως το μοναδικό τους δικαίωμα να καθορίσουν το μέλλον της Γροιλανδίας. Και συνέχισε με ανελέητο μαστίγωμα των πολιτικών του Τραμπ. Και κατέληξε: Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες στο ενδιάμεσο έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να ενωθούν για να δημιουργήσουν έναν τρίτο δρόμο με πραγματικό αντίκτυπο.
Η δύναμη της νομιμοποίησης: Δεν πρέπει να αφήσουμε την άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει απέναντι στο γεγονός ότι η δύναμη της νομιμοποίησης, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή, αν επιλέξουμε να τη χρησιμοποιήσουμε συλλογικά. Θα χαρακτήριζα την ομιλία ως τη σωτήρια συνταγή της ανθρωπότητας να αντιμετωπίσει τη λαίλαπα που ακούει στο όνομα Ντοναλντ Τραμπ. Πρωταγωνιστικό ρόλο στον τρίτο δρόμο μπορεί να διαδραματίσει η ΕΕ. Ομιλίες στο Νταβός πολλών Ευρωπαίων ηγετών, με ιδιαίτερη μνεία σ’ αυτήν του Προέδρου Μακρόν που μίλησε για «αυτοκρατορικές φιλοδοξίες που επιστρέφουν», δημιουργούν ελπίδες. Ορθή η απόφαση του Προέδρου Χριστοδουλίδη να μην ακολουθήσει την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία στο να αποδεχτεί την πρόσκληση Τραμπ. Για μικρά κράτη όπως η Κύπρος δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την αταλάντευτη προσήλωση σε αρχές και αξίες.
