Γράφουν: Χριστίνα Σταυρινού, Άντρια Γεωργίου
Δυόμισι μήνες χωρίς σχολείο, αλλά όχι και χωρίς δουλειά για τους γονείς. Και για όσους έχουν παιδιά στη δημοτική και προδημοτική εκπαίδευση, η αντίστροφη μέτρηση δεν έχει ακόμη τελειώσει. Από σήμερα απομένουν άλλες οκτώ καθημερινές μέχρι το πρώτο κουδούνι της 14ης Σεπτεμβρίου. Οκτώ ημέρες κατά τις οποίες οι εργαζόμενοι γονείς πρέπει να βρουν ποιος θα κρατήσει τα παιδιά.
Το καλοκαίρι, όμως, είναι μόνο το μεγαλύτερο μέρος μιας εξίσωσης που επαναλαμβάνεται ολόκληρο τον χρόνο. Θερινές διακοπές, Χριστούγεννα και Πάσχα αντιστοιχούν συνολικά σε 83 καθημερινές με κλειστά σχολεία. Απέναντί τους, ο μέσος αριθμός ημερών πληρωμένης ετήσιας άδειας στην Κύπρο υπολογίζεται στις 21 ημέρες, ενώ το κατώτατο νόμιμο δικαίωμα για έναν εργαζόμενο σε πενθήμερη βάση είναι 20. Ακόμη και αν από τις 83 ημέρες αφαιρεθούν οι δημόσιες αργίες που συμπίπτουν με σχολικές διακοπές, η απόσταση παραμένει τεράστια.
Κάθε χρόνο, λοιπόν, η ίδια αναζήτηση αρχίζει από την αρχή, με τις διαθέσιμες λύσεις να εξαντλούνται η μία μετά την άλλη. Παππούδες και γιαγιάδες για όσους έχουν αυτή τη δυνατότητα, θερινά σχολεία για λίγες εβδομάδες και περιορισμένο αριθμό παιδιών, ιδιωτικές επιλογές που κοστίζουν και δομές φροντίδας που γεμίζουν.
Η φετινή συγκυρία, της καθυστέρησης στην έναρξη των μαθητών στα δημοτικά, άνοιξε μια έντονη συζήτηση που σε αρκετές περιπτώσεις εξελίχθηκε σε αντιπαράθεση μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών. Στο επίκεντρο μπήκαν ξανά οι διακοπές των εκπαιδευτικών και το κατά πόσο τα σχολεία θα έπρεπε να ανοίγουν νωρίτερα. Μόνο που κάπου μέσα στον καβγά χάνεται η ουσία που δεν αφορά το γιατί είναι κλειστά τα σχολεία, αλλά τι κάνουν οι γονείς όσο αυτά είναι κλειστά.
Παιδιά μόνα στο σπίτι
Και για κάποιους, οι επιλογές έχουν ήδη εξαντληθεί. Σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε ομάδες γονέων, εργαζόμενοι γονείς περιγράφουν ότι αναγκάζονται για κάποιες ημέρες ή ώρες να αφήνουν μόνα στο σπίτι παιδιά ακόμη και 9, 10 ή 12 ετών, ενώ σε άλλες οικογένειες, ακόμη και 14χρονα αναλαμβάνουν τον ρόλο του babysitter για τα μικρότερα αδέλφια τους. Πρόκειται κυρίως για ανώνυμες αναρτήσεις ή σχόλια, τα οποία δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά είναι η «κορυφή του παγόβουνου».
Σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτεία αναζητεί τρόπους αντιμετώπισης της υπογεννητικότητας και διακηρύσσει ως προτεραιότητα τη στήριξη της οικογένειας, το ερώτημα είναι πόσο ολοκληρωμένη μπορεί να θεωρείται μια οικογενειακή πολιτική που επενδύει εκατομμύρια σε επιδόματα και παροχές, αλλά αφήνει τους εργαζόμενους γονείς να αναζητούν κάθε φορά που κλείνουν τα σχολεία, ποιος θα κρατήσει τα παιδιά τους.
Η ψαλίδα των 63 ημερών
Σε ένα έτος με 365 ημέρες, οι καθημερινές από Δευτέρα έως Παρασκευή είναι 261. Από αυτές, περίπου 249 απομένουν εάν, αφαιρεθούν οι επίσημες αργίες που πέφτουν σε καθημερινή το 2026.
Από την άλλη, μόνο οι τρεις μεγάλες περίοδοι κατά τις οποίες τα δημοτικά σχολεία είναι κλειστά αντιστοιχούν σε 83 καθημερινές:
- 62 ημέρες στις θερινές διακοπές, από τις 18 Ιουνίου μέχρι τις 11 Σεπτεμβρίου 2026.
- 10 ημέρες στις διακοπές του Πάσχα, από τις 6 μέχρι τις 17 Απριλίου.
- 11 ημέρες στις διακοπές των Χριστουγέννων, από τις 23 Δεκεμβρίου μέχρι τις 6 Ιανουαρίου.
Οι 83 καθημερινές αντιστοιχούν σχεδόν στο ένα τέταρτο των 365 ημερών του έτους. Με άλλα λόγια, μία στις τέσσερις ημέρες του χρόνου βρίσκεται μέσα σε μία από τις τρεις μεγάλες περιόδους σχολικών διακοπών.
Και στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, βρίσκεται η ετήσια άδεια. Ο νόμος προβλέπει τουλάχιστον 20 εργάσιμες ημέρες για όσους εργάζονται πενθήμερο και 24 για όσους εργάζονται εξαήμερο. Περισσότερες ημέρες μπορούν να προβλέπονται από σύμβαση, συλλογική σύμβαση ή άλλη ευνοϊκότερη ρύθμιση, χωρίς όμως να υπάρχει ένα γενικό νόμιμο ανώτατο όριο ετήσιας άδειας για όλους τους εργαζομένους.
Γιατί στις 14 Σεπτεμβρίου
Η έναρξη των μαθημάτων στα μέσα Σεπτεμβρίου, δεν αποτελεί απόφαση των εκπαιδευτικών, αλλά προκύπτει από τους υφιστάμενους κανονισμούς. Όπως εξήγησε η πρόεδρος της ΠΟΕΔ, Μύρια Βασιλείου, οι εκπαιδευτικοί της δημοτικής και προδημοτικής εκπαίδευσης επιστρέφουν την πρώτη Δευτέρα του Σεπτεμβρίου, φέτος στις 7 του μήνα, και οι μαθητές τη δεύτερη, στις 14 Σεπτεμβρίου.
Οργανωμένα σύνολα γονέων επισημαίνουν ότι τα σχολεία μπορεί να ανοίγουν φέτος στα μέσα Σεπτεμβρίου, αλλά θα κλείσουν και αργότερα τον Ιούνιο, ώστε να συμπληρωθούν οι προβλεπόμενες διδακτικές ώρες. Για τους ίδιους, το ουσιαστικό πρόβλημα είναι η οικονομική δυνατότητα των οικογενειών να εξασφαλίσουν φροντίδα για τα παιδιά τους κατά την περίοδο των διακοπών.
Η «επιστράτευση» των παππούδων
Για πολλές οικογένειες, η πρώτη λύση δεν βρίσκεται σε κάποια οργανωμένη δομή, αλλά μέσα στην ίδια την οικογένεια. Παππούδες και γιαγιάδες αναλαμβάνουν μεγάλο μέρος της φύλαξης των παιδιών κατά τους θερινούς μήνες, ενώ επιστρατεύονται συγγενείς ή άλλα οικεία πρόσωπα. Είναι η πιο άμεση και χωρίς οικονομικό κόστος διέξοδος για όσους έχουν αυτή τη δυνατότητα. Για όσους δεν την έχουν, αρχίζει η αναζήτηση των υπόλοιπων επιλογών.
Μόλις 25 ημέρες και σε 64 σχολεία
Η πιο οικονομικά βιώσιμη από τις οργανωμένες λύσεις, είναι τα δημόσια θερινά Δημοτικά και Νηπιαγωγεία. Το πρόβλημα είναι τόσο οι διαθέσιμες θέσεις, όσο και η διάρκεια λειτουργίας τους. Φέτος λειτούργησαν για μόλις 25 εργάσιμες ημέρες, από τις 22 Ιουνίου μέχρι τις 24 Ιουλίου, σε 64 σχολικές μονάδες παγκύπρια –39 δημοτικά και 25 νηπιαγωγεία– αφήνοντας ακάλυπτη σχεδόν ολόκληρη την περίοδο μέχρι την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς. Ακόμη, δηλαδή, και για μια οικογένεια που καταφέρνει να εξασφαλίσει θέση, η κρατική λύση τελειώνει στις 24 Ιουλίου. Το πρώτο κουδούνι, όμως, θα χτυπήσει σχεδόν επτά εβδομάδες αργότερα.
Θερινά και τον Αύγουστο;
Αυτό ακριβώς το κενό ανοίγει πλέον τη συζήτηση για επέκταση των θερινών σχολείων και μέσα στον Αύγουστο. Μιλώντας στον «Π», η υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να μελετηθεί η λειτουργία τους για κάποιες επιπλέον εβδομάδες, εφόσον τεθεί σχετικό αίτημα από τους οργανωμένους γονείς. Η υπουργός αναφέρει ότι τα θερινά σχολεία έχουν ήδη αυξηθεί και θα αυξηθούν περαιτέρω την επόμενη χρονιά, αναγνωρίζοντας ότι σήμερα δεν μπορούν να καλύψουν μεγάλο ποσοστό των μαθητών. Παράλληλα, το Υπουργείο συνεργάζεται με τοπικούς φορείς και λέσχες που λειτουργούν μέχρι τις 18:00, προσφέροντας πρόσθετες επιλογές σε οικογένειες που δεν εξασφαλίζουν θέση. Με αφορμή τη συζήτηση που έχει προκύψει, η κ. Μιχαηλίδου προτίθεται να καλέσει τους οργανωμένους γονείς της Δημοτικής Εκπαίδευσης και την ΠΟΕΔ, για να ακούσει τι έχουν να της προτείνουν. Ξεκαθαρίζει, ωστόσο, ότι οποιαδήποτε αλλαγή θα πρέπει να στηρίζεται σε μελέτες και επιστημονικά δεδομένα, καθώς δεν συστήνεται ένα παιδί να βρίσκεται δώδεκα μήνες τον χρόνο στον ίδιο σχολικό χώρο.
Ναι, αλλά σε τι σχολεία;
Θετική τόσο στην αύξηση των θερινών σχολείων, όσο και στην επέκταση της λειτουργίας τους εμφανίζεται η ΠΟΕΔ, υπό την προϋπόθεση ότι η αλλαγή θα γίνει στοχευμένα και με σχεδιασμό. Η Μύρια Βασιλείου βάζει στη συζήτηση ένα πολύ πρακτικό ζήτημα, τον κλιματισμό. Όπως ανέφερε στον "Π", ακόμη και τον Ιούλιο υπήρξε θερινό σχολείο στο οποίο τα παιδιά συγκεντρώνονταν σε μία αίθουσα, επειδή οι υπόλοιπες δεν διέθεταν κλιματισμό. Η λειτουργία σχολείων μέσα στον Αύγουστο, σημειώνει, προϋποθέτει κατάλληλες υποδομές. Παράλληλα, η ΠΟΕΔ συμμερίζεται τον προβληματισμό για τη συνεχή παρουσία των παιδιών στον ίδιο σχολικό χώρο. Η κ. Βασιλείου θεωρεί ότι η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο πότε ανοίγουν και κλείνουν τα σχολεία ή στο κατά πόσο οι εκπαιδευτικοί «κάθονται» δύο ή τρεις μήνες, αλλά να αφορά συνολικά τη στήριξη της οικογένειας, την ευημερία των παιδιών και τον χρόνο γονέων και παιδιών.
Ιδιωτικά summer schools
Για όσους δεν εξασφαλίζουν θέση στα δημόσια θερινά σχολεία, ούτε έχουν κάποιο συγγενικό ή οικείο πρόσωπο να αναλάβει τη φύλαξη των παιδιών, επόμενη επιλογή είναι τα ιδιωτικά summer schools. Μια λύση που προϋποθέτει, όμως, την ανάλογη οικονομική δυνατότητα. Σε έρευνα αγοράς του «Π» στα μέσα Ιουνίου, είχαμε εντοπίσει καλοκαιρινά σχολεία όπου το κόστος ξεπερνούσε τα €300 ή ακόμη και τα €500 τον μήνα, ενώ ελάχιστα δέχονταν παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών ή λειτουργούσαν εντός Αυγούστου. Ακόμη, επομένως, και για οικογένειες που μπορούν να καλύψουν το κόστος, η επιλογή αυτή δεν καλύπτει απαραίτητα ολόκληρο το καλοκαίρι.
Αναγνωρίζουν το κενό αλλά...
Μέρος του κενού επιχειρούν να καλύψουν οι δομές κοινωνικής φροντίδας. Σε δηλώσεις της στον «Π», η νέα υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας Τίνα Παύλου, θέτει τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής ανάμεσα στις προτεραιότητες του Υφυπουργείου, το οποίο επιχορηγεί βρεφονηπιακούς σταθμούς και Κέντρα Προστασίας και Απασχόλησης Παιδιών (ΚΠΑΠ). Κατά την επιχορήγηση, δίνεται προτεραιότητα σε σταθμούς που λειτουργούν ολόκληρο ή μέρος του Αυγούστου, καθώς και σε δομές που λειτουργούν Σάββατα. Η ίδια η κ. Παύλου αναγνωρίζει, ωστόσο, την πίεση που υπάρχει τον Αύγουστο, σημειώνοντας ότι οι σταθμοί που παραμένουν ανοικτοί κάποιες εβδομάδες, γεμίζουν γρηγορότερα και η εξασφάλιση θέσης γίνεται δυσκολότερη. Το 2025 επιχορηγήθηκαν 58 βρεφονηπιακοί σταθμοί με €1,72 εκατ., ενώ περίπου €1 εκατ. διοχετεύθηκε σε 55 ΚΠΑΠ σχολικής ηλικίας. Τα τελευταία λειτουργούν κυρίως μετά το σχολικό ωράριο, ενώ το καλοκαίρι, κυρίως τον Ιούλιο, μπορούν να προσαρμόζουν το ωράριό τους και να λειτουργούν το πρωί. Πρόθεση του Υφυπουργείου είναι να αυξηθούν οι δομές που παραμένουν διαθέσιμες και τον Αύγουστο.
Το ότι οι σημερινές επιλογές δεν αρκούν, αναγνωρίζεται και από το Υπουργείο Εργασίας. Ο υπουργός Μαρίνος Μουσιούττας παραδέχθηκε χθες ότι το πρόβλημα που δημιουργείται όταν οι γονείς εργάζονται και τα παιδιά παραμένουν εκτός σχολείου απασχολεί την κυβέρνηση, η οποία αναζητεί «πρακτικότερη πολιτική». Στο τραπέζι βρίσκεται, σύμφωνα με τον ίδιο, η δημιουργία χώρων φύλαξης, στους οποίους τα παιδιά θα μπορούν να απασχολούνται μέχρι την έναρξη των μαθημάτων. Την ίδια ώρα, εξετάζονται τρόποι ώστε η γονική άδεια να καταστεί πιο εύχρηστη, με τον υπουργό να αναγνωρίζει ότι το τελευταίο διάστημα οι σχετικές αιτήσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Έτσι θα αντιμετωπίσουμε την υπογεννητικότητα;
Η παραδοχή έχει τη σημασία της. Από τη μια, η κυβέρνηση αναγνωρίζει πλέον ότι οι υφιστάμενες επιλογές δεν καλύπτουν τις ανάγκες των οικογενειών και αναζητεί νέες. Από την άλλη, συγκεκριμένο σχέδιο δεν υπάρχει ακόμη, σε μια περίοδο μάλιστα κατά την οποία η ίδια η κυβέρνηση, διά στόματος του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, διαμηνύει ότι στόχος της είναι η στήριξη των οικογενειών, στο πλαίσιο και της προσπάθειας αντιμετώπισης της υπογεννητικότητας.
Η Κύπρος αναζητεί εδώ και χρόνια, τρόπους να αναχαιτίσει την υπογεννητικότητα και να πείσει τα νέα ζευγάρια ότι μπορούν να δημιουργήσουν οικογένεια. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, πέραν των εξαγγελιών, των «θα» και της επέκτασης της επιδοματικής πολιτικής, δεν είδαμε κάποιο ουσιαστικό μέτρο που να απαντά στις πρακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει καθημερινά μια οικογένεια.
Το ζήτημα της φύλαξης των παιδιών όταν τα σχολεία είναι κλειστά, είναι ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Δεν πρόκειται για μια έκτακτη ανάγκη που προέκυψε φέτος λόγω της 14ης Σεπτεμβρίου. Οι σχολικές διακοπές είναι γνωστές εκ των προτέρων και επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, όπως γνωστό είναι ότι οι άδειες των εργαζόμενων γονέων δεν επαρκούν για να καλύψουν το σύνολό τους.
Η συζήτηση που άνοιξε φέτος μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για να αλλάξει κάτι. Προς το παρόν, όμως, αυτό που υπάρχει είναι προθέσεις και «θα» για περισσότερα θερινά σχολεία, ενδεχόμενη επέκτασή τους τον Αύγουστο, περισσότερες δομές φροντίδας και μια «πρακτικότερη πολιτική» που το Υπουργείο Εργασίας δηλώνει ότι θα αναζητήσει.
«Βρεγμένη σανίδα σωτηρίας» η γονική άδεια - Πέραν των 21. 000 αιτημάτων
Η γονική άδεια είναι ένα από τα εργαλεία που διαθέτει σήμερα ένας εργαζόμενος γονέας όταν χρειάζεται να μείνει εκτός εργασίας για τη φροντίδα του παιδιού του. Μόνο που, όπως παραδέχθηκε χθες ο υπουργός Εργασίας Μαρίνος Μουσιούττας, η κυβέρνηση αναζητεί τρόπους ώστε να καταστεί «πιο εύχρηστη στους γονείς», αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι οι σχετικές αιτήσεις έχουν αυξηθεί σημαντικά.
Τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν πρόσφατα στη Βουλή, στο πλαίσιο απάντησης του υπουργού Εργασίας σε κοινοβουλευτική ερώτηση του βουλευτή του ΑΚΕΛ Γιώργου Κουκουμά, είναι ενδεικτικά. Από τις 21.417 μηνιαίες καταγραφές για γονική άδεια που έγιναν μέσα στο 2025, οι 8.316 αφορούσαν τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο. Δηλαδή, σχεδόν τέσσερις στις δέκα καταγραφές ολόκληρου του έτους έγιναν μέσα στο καλοκαίρι.
Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε τον Ιούνιο, με 4.137 καταγραφές, αριθμός υπερδιπλάσιος σε σχέση με τον Μάιο, όταν είχαν καταγραφεί 1.619. Τον Ιούλιο οι καταγραφές ανήλθαν σε 2.485 και τον Αύγουστο σε 1.694. Η εικόνα αυτή δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι όλες οι άδειες λήφθηκαν εξαιτίας του κλεισίματος των σχολείων, καταγράφει όμως μια σαφή θερινή κορύφωση σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες φροντίδας των παιδιών αυξάνονται σημαντικά.
Η γονική άδεια αποτελεί δικαίωμα κάθε εργαζόμενου γονέα που έχει συμπληρώσει έξι μήνες συνεχούς απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη και μπορεί να αξιοποιηθεί μέχρι το παιδί να συμπληρώσει τα 15 του χρόνια. Μπορεί να φτάσει συνολικά τις 18 εβδομάδες ανά παιδί. Δεν μπορεί, ωστόσο, να αξιοποιείται απεριόριστα μέσα σε ένα έτος, καθώς προβλέπεται ανώτατο όριο πέντε εβδομάδων ανά ημερολογιακό έτος για κάθε παιδί. Μπορεί να λαμβάνεται είτε συνεχόμενα, είτε τμηματικά, ακόμη και ανά ημέρα, στοιχείο που προσφέρει κάποια ευελιξία στους γονείς.
Η επιλογή του χρόνου δεν είναι, ωστόσο, απόλυτη. Ο εργοδότης δεν μπορεί να απορρίψει το δικαίωμα στη γονική άδεια, μπορεί όμως, για λόγους που σχετίζονται με τη λειτουργία της επιχείρησης, να αναβάλει τη χορήγησή της για διάστημα έως δύο μηνών.
Άλλο, όμως, το δικαίωμα στη γονική άδεια και άλλο το επίδομα που τη συνοδεύει. Η καταβολή επιδόματος εξαρτάται από τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις και δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα γονικής άδειας καλύπτεται πλήρως από το εισόδημα που θα είχε ο εργαζόμενος εάν εργαζόταν.
Αυτό ακριβώς είναι και το σημείο στο οποίο η συζήτηση επιστρέφει στο πρακτικό πρόβλημα. Η γονική άδεια μπορεί να καλύψει μέρος του κενού, δεν μπορεί όμως από μόνη της να αποτελέσει τη λύση για εβδομάδες σχολικών διακοπών. Η παραδοχή του Υπουργείου Εργασίας ότι χρειάζεται να γίνει πιο εύχρηστη, δείχνει ότι ακόμη και το ίδιο το κράτος αναγνωρίζει πως το υφιστάμενο εργαλείο χρειάζεται βελτίωση.
