Πίεση στις ακτές από αναπτυξιακό αλαλούμ - Στη Βουλή νομοθετική ρύθμιση για ενιαίο όριο στα 100 μέτρα

Οι παραλίες της Κύπρου δέχονται ολοένα μεγαλύτερες αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές πιέσεις, καθώς η ακτογραμμή κλείνει σταδιακά πίσω από ιδιωτικές αναπτύξεις. Τον Ιούνιο του 2025 η κοινή γνώμη έγινε κοινωνός του προβλήματος όταν δημιουργήθηκε σάλος από την ανέγερση εστιατορίου μέσα στη θάλασσα, στην παραλία του Αγίου Ερημογένη στη Λεμεσό. Το επιχείρημα ήταν ότι κτιζόταν στα όρια πρώην αδειοδοτημένου εστιατορίου, όπου, λόγω διάβρωσης της ακτής, σταδιακά το κύμα συνάντησε τα θεμέλια. 

Αγνοώντας το Πρωτόκολλο

Σήμερα, από τα οκτώ μεσογειακά κράτη μέλη της ΕΕ, έξι έχουν ήδη καταστεί συμβαλλόμενα μέρη στο Πρωτόκολλο της Βαρκελώνης, για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου, ένα ολοκληρωμένο διεθνές νομικό εργαλείο, που από το 2011 αποτελεί κοινοτικό δίκαιο της ΕΕ. Η Ελλάδα το έχει υπογράψει χωρίς να το κυρώσει, ενώ η Κύπρος είναι η μόνη, από αυτά τα κράτη, που δεν προχώρησε ούτε σε υπογραφή ούτε σε κύρωση.

Αυτή η στάση συνδέεται, όπως απορρέει από δημόσιες αναφορές, με ένα «αμαρτωλό» παρελθόν αδειοδοτήσεων στην ακτογραμμή. Ενδεικτική είναι μία παλιά δημόσια δήλωση του εν αργία σήμερα δημάρχου Πάφου, Φαίδωνα Φαίδωνος, ότι η άρνηση πηγάζει από το ενδεχόμενο να καταργηθούν οι άδειες περίπου 15 ξενοδοχείων στην Αγία Νάπα και τον Πρωταρά. Επικαλούμενος παλιά συζήτηση για το θέμα στη Βουλή, ανέφερε ότι η Κύπρος δεν κυρώνει το Πρωτόκολλο για τον λόγο ότι θα υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με άδειες που δόθηκαν σε κρατική και δασική γη. Από την πλευρά της, η Ελεγκτική Υπηρεσία έχει σε Ειδικές Εκθέσεις καταγράψει ως βασικό λόγο την ασυμβατότητα με τον περί Προστασίας της Παραλίας Νόμο όσον αφορά την έκταση στην οποία απαγορεύεται η δόμηση.

Την ίδια ώρα το σημερινό νομικό πλαίσιο, δηλαδή ο περί Προστασίας της Παραλίας Νόμος, θεσπισμένος από τους Βρετανούς πριν από περίπου έναν αιώνα (7 Δεκεμβρίου του 1934), είναι, σύμφωνα με γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας και εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ξεπερασμένος για τα σημερινά δεδομένα.

Πρόταση νόμου

Σε μία προσπάθεια να μπει τροχοπέδη σε αναπτυξιακές πιέσεις στις παραλίες, έχει κατατεθεί πρόσφατα στην Επιτροπή Εσωτερικών της Βουλής μία πρόταση νόμου από τους βουλευτές του ΑΛΜΑ, για τροποποίηση του περί Προστασίας της Παραλίας Νόμου. Προνοεί την προστασία της παράκτιας ζώνης της ΚΔ μέσω της καθιέρωσης ενιαίας ελάχιστης ζώνης προστασίας της παραλίας, πλάτους 100 μέτρων, από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλη γραμμή προς την ξηρά, εντός της οποίας, ως γενικός κανόνας, δεν θα επιτρέπεται οποιαδήποτε νέα δόμηση, με απώτερο στόχο την εφαρμογή του άρθρου 8(2)(α) του Πρωτοκόλλου για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου (Πρωτόκολλο της Βαρκελώνης).

«Η πρόταση δεν προέκυψε θεωρητικά. Προέκυψε από την εικόνα που παρουσιάζει εδώ και χρόνια η διαχείριση των παραλιών μας και από την ανάγκη να περάσουμε από ένα παλιό, αποσπασματικό σύστημα σε έναν σαφή κανόνα προστασίας», δήλωσε στον «Π» η βουλεύτρια του ΑΛΜΑ, Λίτσα Δρουσιώτου. Παραπέμποντας σε ειδικές εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, είπε ότι είχε εξετάσει εκτενώς το ζήτημα και είχε επισημάνει σημαντικές διακυμάνσεις στο πλάτος των ζωνών, αρκετές χαλαρώσεις και προβλήματα στην αντιμετώπιση παράνομων επεμβάσεων.

«Για εμάς το θέμα έχει και μια ευρύτερη διάσταση. Η πρόταση αποτυπώνει τη σημασία που δίνουμε στην προστασία του περιβάλλοντος και ιδιαίτερα ενός φυσικού πλούτου τόσο άμεσα συνδεδεμένου με τη ζωή των πολιτών. Η ακτογραμμή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται απλώς ως χώρος προς ανάπτυξη. Οι πολίτες πρέπει να μπορούν να απολαμβάνουν ελεύθερες παραλίες, πρόσβαση στη θάλασσα και ένα παράκτιο περιβάλλον που θα παραδώσουμε και στις επόμενες γενιές. Γι’ αυτό προτείνουμε έναν ξεκάθαρο κανόνα: Ενιαία Ζώνη Προστασίας 100 μέτρων από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλη γραμμή, η οποία θα ισχύει απευθείας από τον νόμο και δεν θα εξαρτάται από το αν κάποια διοικητική Αρχή θα εκδώσει στο μέλλον νέο χάρτη ή γνωστοποίηση», εξήγησε.

Γραμμές στη θάλασσα

Παρόμοιες με την περίπτωση του εστιατορίου στον Άγιο Ερημογένη, σημείωσε ότι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του προβλήματος, μέσα από τις εκθέσεις της Ελεγκτικής, είναι οι παλιές γραμμές προστασίας. Βρίσκονται σήμερα σε ορισμένα σημεία μέσα στη θάλασσα, επειδή, όπως είπε, δεν επικαιροποιήθηκαν, παρά τη διάβρωση της ακτογραμμής. «Όλα αυτά δείχνουν γιατί χρειαζόμαστε έναν κανόνα απλό και κατανοητό από όλους. Δεν είναι λογικό η προστασία μιας παραλίας να εξαρτάται κάθε φορά από χαλαρώσεις, παλιές γραμμές ή διαφορετικές διοικητικές αποφάσεις. Ο πολίτης δικαιούται να γνωρίζει ότι υπάρχει ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας που ισχύει για όλους», τόνισε η κ. Δρουσιώτου.

Περί... «Εκμετάλλευσης»

«Για τα δεδομένα της εποχής του, πριν από σχεδόν έναν αιώνα, ο περί Προστασίας της Παραλίας Νόμος ήταν αρκετά προοδευτικός, με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις ως προς την όποια διαφύλαξη της παραλιακής ζώνης στην Κύπρο», υπέδειξε από την πλευρά του ο Κλείτος Παπαστυλιανού, υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Πολιτικής στην περιβαλλοντική οργάνωση Terra Cypria. «Βέβαια εκείνο που έχει σημασία», πρόσθεσε, «είναι ότι τροποποιήθηκε σχεδόν 45 - 50 φορές τα τελευταία 60 χρόνια, σε βαθμό που κάποιος ειδικός εμπειρογνώμονας θα μπορούσε να πει ότι έχει μετατραπεί από τον περί Προστασίας τη Παραλίας Νόμο στον περί Έκμετάλλευσης ή Αξιοποίησης της Παραλίας Νόμο».

Εδώ εξήγησε ότι «η συγκεκριμένη νομοθεσία, στη σημερινή της μορφή και με τα σημερινά δεδομένα, είναι όντως ξεπερασμένη, όπως αναφέρεται από τη Νομική Υπηρεσία και την Ελεγκτική Υπηρεσία. Γιατί αν κοιτάξει και αντιπαραβάλει κάποιος τον περί Προστασίας της Παραλίας Νόμο με το 7ο Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου, η μεν πρώτη είναι μια πλέον αποσπασματική νομοθεσία οριοθέτησης και προστασίας της ζώνης προστασίας της παραλίας αλλά και εκμετάλλευσης και αξιοποίησής της, είναι ένας νόμος που αναφέρεται σχεδόν αποκλειστικά σε υπηρεσίες και διευκολύνσεις προς λουομένους, δηλαδή αναφέρεται πιο πολύ σε κρεβατάκια, ομπρέλες και σχέδια χρήσης της παραλίας, παρά σε ειδικά παράκτια τοπία, ειδικά προστατευόμενες παράκτιες περιοχές, δυναμικό οικοσύστημα, κλιματική αλλαγή, άνοδο της στάθμης της θάλασσας, διάβρωση, έντονα καιρικά φαινόμενα και έντονους κυματισμούς –αυτά δεν υπάρχουν ούτε ως υποσημείωση στον περί Προστασίας της Παραλίας Νόμο. Στο δε Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών της Μεσογείου αποτελούν ξεχωριστά άρθρα».

Λόγοι της κυπριακής στάσης

Σε σχέση με τους λόγους που η Κύπρος μέχρι σήμερα δεν έχει υπογράψει το Πρωτόκολλο της Σύμβασης της Βαρκελώνης, η κ. Δρουσιώτου ανέφερε ότι υπάρχουν επίσημα στοιχεία που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. «Ήδη από το 2008 η Νομική Υπηρεσία είχε επισημάνει ότι οι εξαιρέσεις που επιτρέπει το Πρωτόκολλο δεν περιλαμβάνουν έργα ιδιωτικού συμφέροντος και ότι αυτό επηρέαζε τις εξουσίες του Υπουργικού Συμβουλίου βάσει της υφιστάμενης εθνικής νομοθεσίας. Η ίδια η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει ως βασικό λόγο, για τον οποίο δεν προχώρησε η Κύπρος στην κύρωση, την ασυμβατότητα με τον περί Προστασίας της Παραλίας Νόμο όσον αφορά την έκταση στην οποία απαγορεύεται η δόμηση. Το 2011 η Νομική Υπηρεσία επισήμανε επίσης ότι η έγκριση του Πρωτοκόλλου από την ΕΕ δημιουργεί νομικές υποχρεώσεις για την Κύπρο. Το 2013 επανέλαβε την ίδια θέση και το Τμήμα Περιβάλλοντος ετοίμασε νομοσχέδιο κύρωσης, το οποίο το 2014 στάλθηκε στον Γενικό Εισαγγελέα για νομοτεχνικό έλεγχο. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι η ίδια η σημερινή κυβέρνηση, σε επίσημη απάντησή της το 2023, ανέφερε ότι τα ζητήματα που τίθενται για προώθηση αναπτύξεων εντός της παράκτιας ζώνης αναδεικνύουν την ανάγκη κύρωσης του Πρωτοκόλλου ως "πρώτιστη και ιδιαίτερα σημαντική". Στην ίδια απάντηση αναγνώρισε ρητά ότι απαιτείται τροποποίηση του Κεφ. 59 για τον κανόνα των 100 μέτρων», είπε.

«Η Κύπρος δεν το έχει υπογράψει ή κυρώσει αυτοτελώς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτό μπορούν να αγνοηθούν. Η ίδια η κυβέρνηση αναγνώρισε επίσημα στη Βουλή το 2023 ότι για να υπάρξει συμμόρφωση με το άρθρο 8(2)(α) πρέπει να τροποποιηθεί ο περί Προστασίας της Παραλίας Νόμος. Ακριβώς αυτό που δεν έκανε η κυβέρνηση εδώ και τόσα χρόνια, ουσιαστικά εξυπηρετώντας ιδιωτικά συμφέροντα, κάνουμε εμείς με την πρότασή μας», σημείωσε.

Απαιτείται ένα ολοκληρωμένο εργαλείο

Σχολιάζοντας την πρόταση νόμου, ο κ. Παπαστυλιανού είπε ότι οι περιβαλλοντικές οργανώσεις τη χαιρετίζουν, ωστόσο την ίδια στιγμή ζητούν όπως η ΚΔ εξετάσει σοβαρά την υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου νομικού εργαλείου για την προστασία των παράλιων ζωνών. «Στο άρθρο 8(2)(α) του Πρωτοκόλλου, στο οποίο στηρίζεται η πρόταση νόμου, ορίζονται ως ελάχιστη ζώνη προστασίας της παραλίας τα 100 μέτρα από την ψηλότερη χειμερινή ίσαλη γραμμή προς την ξηρά. Ωστόσο την ίδια ώρα στο Πρωτόκολλο υπάρχει, για παράδειγμα, πρόνοια ότι, σε περιοχές Ειδικής Προστασίας, η απόσταση αυτή μπορεί να είναι και μεγαλύτερη. Αναφέρω μόνο δύο περιπτώσεις. Την περίπτωση της μοναδικής Ειδικά Προστατευόμενης Περιοχής Μεσογειακής Σημασίας στην Κύπρο, τη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή Λάρας-Τοξεύτρας, όπου η ζώνη προστασίας της παραλίας ορίζεται αποκλειστικά στα 100 μέτρα. Με βάση το Πρωτόκολλο, τέτοια ειδικά παράκτια οικοσυστήματα μπορούν να προστατεύονται και μέχρι 500 μέτρα. Ένα άλλο παράδειγμα είναι προφανώς οι Θαλασσινές Σπηλιές της Πέγειας, όπου όλοι γίναμε μάρτυρες την τελευταία δεκαετία της δόμησης της παράκτιας ζώνης, ακόμη και εντός της καθοριζόμενης από τον περί Προστασίας της Παραλίας Νόμο, δηλαδή εντός των 91-92 μέτρων, με αποτέλεσμα ολόκληρα τεμάχια να παρακάμπτονται», εξήγησε.