Δύο σετ δεδομένων, οι πωλήσεις ακινήτων και η κίνηση στα αεροδρόμια, δείχνουν ότι η κυπριακή οικονομία διατηρεί τη δυνημική της. Το πρώτο δίμηνο του 2023 ο αριθμός των πωλητήριων εγγράφων που κατατέθηκαν στο Κτηματολόγιο ανήλθε σε 2.222 τεμάχια έναντι 1.907 το δίμηνο του 2022, μια αύξηση 17%. Στον τουρισμό, ο φετινός Φεβρουάριος ήταν ο καλύτερος Φεβρουάριος όλων των εποχών. Τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο έπιασαν και ξεπέρασαν τις επιδόσεις πριν την πανδημία. Το 2023 μπαίνει με τις απώλειες από τη Ρωσία να καλύπτονται.
Την ίδια ώρα ο επίμονα υψηλός πληθωρισμός (σε Κύπρο και ευρωζώνη έμεινε σχεδόν στάσιμος), η αύξηση των επιτοκίων (που θα έχει συνέχεια αν δεν μπει σύντομα σε ουσιαστική τροχιά καθόδου ο πληθωρισμός), η μείωση στις χορηγήσεις (κατά 40% τον Ιανουάριο σε σύγκριση με έναν μήνα νωρίτερα, εξέλιξη που συνδέεται με το ακριβότερο κόστος δανεισμού) και η επίμονα υψηλά ανεργία την ώρα που οι επιχειρήσεις διψούν για προσωπικό, καθιστούν απαραίτητο ένα νέο μεταρρυθμιστικό κύμα για να μην βαλτώσει η κυπριακή οικονομία.
Το κλειδί είναι η ενίσχυση της εξωστρέφειας (για νέες εργασίες) και η προσέλκυση ξένων επενδύσεων για να αντισταθμιστεί και το κλείσιμο της στρόφιγγας από τις τράπεζες.
Ζητείται φρέσκο χρήμα
Στην Κύπρο, ο τραπεζικός τομέας αποτελεί τον μοναδικό φορέα χρηματοδότησης των επενδύσεων καθώς η χώρα δεν διαθέτει δευτερογενή αγορές χρήματος (όπως ένα δυναμικό χρηματιστήριο ή αγορά ομολόγων). Αυτή η ιδιαιτερότητα καθιστά εξαιρετικά σημαντική τη σταθερότητα του τραπεζικού τομέα, όπως σημείωσε πρόσφατα ο διευθύνων σύμβουλος της Τράπεζας Κύπρου, Πανίκος Νικολάου.
Τα στοιχεία του Ιανουαρίου για το κόστος δανεισμού των επιχειρήσεων είναι ανησυχητικά.
Το επιτόκιο που αφορά δάνεια προς μη χρηματοδοτικές εταιρείες για ποσά μέχρι €1 εκατ. παρουσίασε αύξηση στο 4,82%, σε σύγκριση με 4,71% τον προηγούμενο μήνα. Το επιτόκιο που αφορά δάνεια προς μη χρηματοδοτικές εταιρείες για ποσά άνω του €1 εκατ. κατέγραψε αύξηση στο 5,37%, σε σύγκριση με 3,52% τον προηγούμενο μήνα.
Τα υψηλά επιτόκια καθιστούν ήδη πιο δύσκολο τον νέο δανεισμό και από κάπου αλλού πρέπει να προέλθει φρέσκια και φθηνή χρηματοδότηση για να υποστηρίξει την ανάπτυξη.
Εξωστρέφεια
Η απάντηση στο πρόβλημα είναι η εξωστρέφεια. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και η επιβολή των κυρώσεων έφεραν βίαια το τέλος των διμερών οικονομικών σχέσεων και ώθησαν την κυπριακή επιχειρηματικότητα στην αναζήτηση νέων αγορών. Η προσαρμοστικότητα που έδειξε το κυπριακό επίχειρειν είναι εντυπωσιακή και σε συνδυασμό με την κρατική πολιτική προσέλκυσης νέων επιχειρήσεων έφερε έναν μη αναμένομενο υψηλό ρυθμό ανάπτυξης το 2022 ύψους 5,6%. Το ΑΕΠ ξεπέρασε τα €27,011 δισ.
Μπροστά μας έχουμε ένα νέο μομέντουμ και θα αποτελέσει λάθος να θεωρήσουμε ότι η τρέχουσα συγκυρία θα διαρκέσει για πάντα. Τα φορολογικά κίνητρα έφεραν νεές επιχειρήσεις και εκατοντάδες νέους εργαζόμενους υψηλής ειδίκευσης, αλλά δεν αρκούν για να παραμείνουν.
Ένα μομέντουμ που για να διατηρηθεί απαιτεί η κυπριακή οικονομία να γίνει συμπεριληπτική και ελκυστική για ακόμη περισσότερες επιχειρήσεις και εργαζομένους.
Η Κύπρος και η επιχειρηματικότητά της δεν έχει αξιοποιήσει πλήρως τη συμμετοχή της στην ευρωζώνη και στην εσωτερική αγορά. Τώρα στρεφόμαστε προς την Ευρώπη και μέσα στην ΕΕ καλούμαστε να ανταγωνιστούμε χώρες όπως η Μάλτα και το Λουξεμβούργο, χώρες σημαντικά πιο εξωστρεφείς.
Τι καθιστά, όμως, μια οικονομία εξωστρεφή;
1ον Μια εξωστρεφής οικονομία χαρακτηρίζεται από συνεχή καινοτομία και ανάπτυξη νέων τεχνολογιών. Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πελατών τους και να συναγωνίζονται με άλλες επιχειρήσεις παγκοσμίως.
2ον Επενδύσεις από ξένους επενδυτές στη χώρα ενισχύουν την οικονομία και βοηθούν στη δημιουργία θέσεων εργασίας.
3ον Ευέλικτες δομές επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να προσαρμόζονται στις αλλαγές της αγοράς και να είναι πιο ανταγωνιστικές. Εδώ ανήκει και το κεφάλαιο των εργασιακών σχέσεων. Μια ευέλικτη αγορά εργασίας επιτρέπει στις επιχειρήσεις να προσαρμόζονται στις αλλαγές της ζήτησης και του ανταγωνισμού, αλλά δεν πρέπει να οδηγεί σε συρρίκνωση μισθών. Η κυπριακή οικονομία πρέπει να γίνει συμπεριληπτική και όχι το αντίθετο.
4ον Δίκαιη και προβλέψιμη νομοθεσία. Είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, γιατί επιτρέπει στις επιχειρήσεις να έχουν σαφείς κανόνες και να λειτουργούν σε ένα προβλέψιμο περιβάλλον. Ο αργός ρυθμός απονομής της δικαιοσύνης στην Κύπρο αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο ανασταλτικό παράγοντα της ανάπτυξης.
5ον Προσανατολισμός στην ίδια την εξωστρέφεια: Μια εξωστρεφής οικονομία πρέπει να αναζητά συνεχώς νέες ευκαιρίες στη διεθνή αγορά. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών που απευθύνονται σε διεθνείς αγορές και την επέκταση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε άλλες χώρες.
6ον Υψηλό επίπεδο εξαγωγών σε διάφορους τομείς, καθώς οι εξαγωγές αποτελούν σημαντική πηγή εισοδήματος για την οικονομία. Το μομέντουμ για τη βιομηχανία τροφίμων, με αιχμή το χαλλούμι, δεν πρέπει να χαθεί. Την ίδια ώρα οι επενδύσεις στην οινοποιία και η θεαματική άνοδος της ποιότητας του κυπριακού κρασιού μας δείχνει ότι με υπομονή μπορεί να υπάρξει σε όλους τους τομείς εξωστρέφεια.
7ον Προσανατολισμός στο εξωτερικό κεφάλαιο. Ίσως το πιο σημαντικό. Χρειαζόμαστε εξωτερικό κεφάλαιο, ώστε να χρηματοδοτείται η ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών ευκαιριών. Το μικρό μέγεθος των κυπριακών επιχειρήσεων λειτουργεί ανασταλτικά, γι' αυτό και πρέπει να δημιουργηθούν δομές venture capital, αρχικά με κρατική στήριξη. Εξίσου καθοριστικό, οι Κύπριοι επιχειρηματίες να μην φοβούνται να συνεργαστούν μεταξύ τους για να αποκτήσουν οι επιχειρήσεις τους το κρίσιμο μέγεθος που θα τις καταστήσει ορατές σε ξένους επενδυτές. Και φυσικά, να μη, φοβούνται να βάλουν «ξένους» στις δουλείες τους. Αν δεν το κάνουν, θα το πράξουν κάποιοι άλλοι και θα τους βγάλουν εκτός αγοράς...
