Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο, που φιλοδοξεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος στηρίζει τα άτομα με αναπηρίες και να ενισχύσει τη δυνατότητά τους να ζουν αυτόνομα μέσα στην κοινότητα, προωθείται μέσω του νομοσχεδίου για την κοινωνική συμμετοχή, συμπερίληψη και ανεξάρτητη διαβίωση των ατόμων με αναπηρίες. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που αναμενόταν εδώ και χρόνια από τις οργανώσεις των ατόμων με αναπηρίες και η οποία επιχειρεί να μετακινήσει την πολιτική από τη λογική των επιδομάτων προς μια πιο ολιστική προσέγγιση στήριξης και ενδυνάμωσης των δικαιούχων. Το νομοσχέδιο, το οποίο θεσπίζει για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο σύστημα υπηρεσιών και παροχών ανεξάρτητης διαβίωσης, θα τεθεί σήμερα ενώπιον της Επιτροπής Εργασίας της Βουλής.
Η φιλοσοφία της προτεινόμενης νομοθεσίας βασίζεται στις αρχές της Σύμβασης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, την οποία έχει κυρώσει η Κυπριακή Δημοκρατία. Στόχος είναι η δημιουργία ενός συστήματος που θα ενισχύει την κοινωνική συμμετοχή, θα προωθεί τη συμπερίληψη και θα επιτρέπει στα άτομα με αναπηρίες να ζουν όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητα, με την κατάλληλη υποστήριξη.
Υπηρεσίες ανεξάρτητης διαβίωσης
Κεντρικός άξονας του νομοσχεδίου είναι η εισαγωγή ενός πλαισίου υπηρεσιών ανεξάρτητης διαβίωσης, που αποσκοπούν στη στήριξη των ατόμων με αναπηρίες ώστε να ανταποκρίνονται στις εξατομικευμένες ανάγκες τους και να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνική και επαγγελματική ζωή. Μεταξύ των υπηρεσιών που προβλέπονται περιλαμβάνονται ο σύμβουλος υποστήριξης λήψης αποφάσεων, ο εκπαιδευτής ατόμων με αναπηρίες, ο επαγγελματίας εργασιακής ενσωμάτωσης, καθώς και ο προσωπικός βοηθός εργασίας. Παράλληλα προβλέπεται η παροχή υπηρεσιών κοινωνικού συνοδού ή βοηθού, διερμηνέα κυπριακής νοηματικής γλώσσας, καθώς και υπηρεσιών σε κατοικίες υποστήριξης ανεξάρτητης διαβίωσης. Επιπλέον, στο πλαίσιο των υπηρεσιών προβλέπεται η παροχή ψυχολογικής στήριξης σε οικογένειες, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ανάγκη έγκαιρης παρέμβασης και υποστήριξης. Οι υπηρεσίες αυτές αποσκοπούν στην ενίσχυση της αυτονομίας των ατόμων με αναπηρίες και στη διευκόλυνση της καθημερινής τους ζωής, τόσο σε επίπεδο προσωπικής κινητικότητας όσο και σε επίπεδο πρόσβασης στην εργασία και στην κοινωνική δραστηριότητα.
Σύστημα αδειοδότησης παρόχων
Το νομοσχέδιο εισάγει επίσης μηχανισμό αδειοδότησης για όσους παρέχουν υπηρεσίες ανεξάρτητης διαβίωσης. Σύμφωνα με τις πρόνοιές του, νομικά ή φυσικά πρόσωπα θα μπορούν να παρέχουν τις υπηρεσίες αυτές μόνο εφόσον λάβουν σχετική άδεια από την αρμόδια Αρχή. Η άδεια θα έχει συγκεκριμένη χρονική διάρκεια και θα υπόκειται σε ανανέωση, ενώ προβλέπεται η τήρηση μητρώου αδειούχων παρόχων υπηρεσιών ανεξάρτητης διαβίωσης. Στο μητρώο αυτό θα καταγράφονται οι πάροχοι που πληρούν τα κριτήρια για την παροχή υπηρεσιών, ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα και η αξιοπιστία των παρεχόμενων υπηρεσιών. Παράλληλα προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την αδειοδότηση, τόσο για οργανισμούς όσο και για φυσικά πρόσωπα, με στόχο τη διασφάλιση της καταλληλότητας όσων θα εργάζονται στον συγκεκριμένο τομέα.
Παροχές για τη στήριξη των δικαιούχων
Πέρα από τις υπηρεσίες, το νομοσχέδιο ρυθμίζει και τις παροχές που αποσκοπούν στη μείωση του πρόσθετου κόστους που συνεπάγεται η αναπηρία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το επίδομα προσωπικής βοήθειας και κατ’ οίκον φροντίδας, το επίδομα διακίνησης, καθώς και το επίδομα για υποστηρικτικά αναλώσιμα. Προβλέπονται επίσης επιχορηγήσεις για την αγορά αυτοκινήτου ή τροχοκαθίσματος, καθώς και για την απόκτηση τεχνολογικών βοηθημάτων που διευκολύνουν την καθημερινότητα των ατόμων με αναπηρίες. Επιπλέον, το νομοσχέδιο προβλέπει την επιχορήγηση συμμετοχής σε κέντρα ημέρας, τη δυνατότητα δανεισμού τεχνικών μέσων και βοηθημάτων υποστηρικτικής τεχνολογίας, καθώς και την έκδοση δελτίου στάθμευσης και ευρωπαϊκής κάρτας αναπηρίας. Οι παροχές αυτές έχουν ως στόχο να καλύψουν μέρος των αυξημένων αναγκών που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες στην καθημερινότητά τους.
Αποσύνδεση από εισοδηματικά κριτήρια
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται σε πρόνοια του νομοσχεδίου σύμφωνα με την οποία οι υπηρεσίες και οι παροχές ανεξάρτητης διαβίωσης θα παρέχονται ανεξάρτητα από το εισόδημα ή την περιουσιακή κατάσταση του ατόμου με αναπηρία ή της οικογένειάς του. Με τον τρόπο αυτόν επιχειρείται η μετάβαση από ένα σύστημα που συνδέει τη στήριξη με την οικονομική κατάσταση των δικαιούχων σε ένα μοντέλο που αντιμετωπίζει την αναπηρία ως ζήτημα δικαιωμάτων και κοινωνικής συμμετοχής. Σημειώνεται επίσης ότι οι παροχές που θα λαμβάνουν τα άτομα με αναπηρίες δεν θα θεωρούνται εισόδημα, ώστε να αποφεύγεται η απώλεια άλλων δικαιωμάτων ή παροχών.
Διαδικασία αξιολόγησης και μητρώο δικαιούχων
Το νομοσχέδιο καθορίζει ακόμη τη διαδικασία μέσω της οποίας τα άτομα με αναπηρίες θα μπορούν να αποκτούν πρόσβαση στις υπηρεσίες και στις παροχές. Για τον σκοπό αυτόν προβλέπεται η υποβολή αίτησης και η αξιολόγηση των αναγκών του αιτητή μέσω συνδυασμού διαδικασιών, που περιλαμβάνουν την αυτοαξιολόγηση του ίδιου του ατόμου, την αξιολόγηση από αρμόδιους λειτουργούς και τη χρήση επιστημονικών κριτηρίων. Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία μητρώου δικαιούχων ατόμων με αναπηρίες, το οποίο θα τηρείται από την αρμόδια Αρχή, και θα συμβάλλει και στη συλλογή στατιστικών στοιχείων που θα μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό πολιτικών για τα άτομα με αναπηρίες.
