Υπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι το ΓεΣΥ θα λειτουργήσει με τη… φιλοσοφία του «ξεκινούμε και βλέπουμε». Αυτό σημαίνει πως θα υπάρξουν διάφορα προβλήματα στην πορεία, τα οποία με θετική προσέγγιση θα εντοπιστούν και θα λυθούν. Το ΓεΣΥ όμως είναι αναγκαίο και σημαντικό να εφαρμοστεί, εφόσον η υφιστάμενη κατάσταση δεν είναι αποδεκτή και δεν καλύπτει τις ανάγκες του πληθυσμού. Πρόκειται για ένα από τα συμπεράσματα ενός κοινωνικού πειράματος, με θέμα το νέο σύστημα υγείας, που διοργανώθηκε πολύ πρόσφατα από ομάδα ερευνητών και χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Βιοϊατρικών Ερευνών (ΙΒΕ).
Οι ειδικοί ανέπτυξαν τα θέματα από τη δική τους σκοπιά και στη συνέχεια έγινε διαβούλευση κατά την οποία δέχθηκαν ερωτήσεις από τους αντιπροσώπους που είχαν επιλεγεί, καθώς και από το κοινό που συμμετείχε στην ημερίδα. Εισηγητές ήταν ο δρ Χρίστος Σχίζας, καθηγητής Τμήματος Πληροφορικής Πανεπιστημίου Κύπρου, ο δρ Γιάγκος Λαβράνος, γιατρός παθολόγος - επίκουρος καθηγητής Δημόσιας Υγείας Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ο δρ Νίκος Κονναρής, παιδίατρος, και ο Μάριος Κουλούμας, εκπρόσωπος Παγκύπριας Ομοσπονδίας Συνδέσμου Πασχόντων και Φίλων.
Οι έννοιες της ουσιαστικής συμμετοχής των πολιτών στα κοινά και της συζήτησης και διαβούλευσης πριν από την εφαρμογή κρατικών πολιτικών ακούγονται αυτονόητες σε μια δημοκρατία. Εντούτοις, η δημοκρατική θεωρία περίμενε μέχρι τη δεκαετία του ’70 για την εμφάνισή τους. Ακόμα και σήμερα, μερικοί ακαδημαϊκοί θεωρούν τις έννοιες αυτές ασύμβατες μεταξύ τους ή αχρείαστες ή ακόμα και επικίνδυνες, λόγω της έλλειψης των απαραίτητων τεχνικών γνώσεων εκ μέρους των πολιτών για την ουσιαστική συζήτηση γύρω από ζητήματα τεχνικής φύσεως. Στο πλαίσιο αυτό έγινε μια προσπάθεια συνδυασμού στοιχείων της θεωρίας γύρω από το ΓεΣΥ και την εφαρμογή του στην πράξη, με σκοπό την πιο ενεργή εμπλοκή του πολίτη στη διαμόρφωση κρατικής πολιτικής και στη βελτίωση του δημόσιου διαλόγου.
Τα συμπεράσματα
Κατά την ημερίδα όλοι οι ειδικοί που παρευρέθηκαν τάχθηκαν υπέρ της εφαρμογής ενός γενικού συστήματος υγείας το οποίο θα έχει τα στοιχεία της ισότητας και της δικαιοσύνης και θα εξασφαλίζει σε όλους τους πολίτες πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας. Έγινε σαφές ότι το ΓεΣΥ που έχει υιοθετηθεί προνοεί την προσωπική επαφή μεταξύ ασθενούς και γιατρού, καθώς και σύστημα προληπτικής ιατρικής. Αναφορά έγινε και στον ηλεκτρονικό φάκελο του ασθενούς, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ένα από τα βασικότερα στοιχεία του νέου συστήματος υγείας.
Συγκεκριμένα, όπως αναφέρθηκε, ο φάκελος του ασθενούς θα έχει πολλαπλά βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα οφέλη π.χ. τη μείωση του κόστους λειτουργίας του συστήματος, τον έλεγχο της συνταγογράφησης φαρμάκων και την ηλεκτρονική διασύνδεση όσων θα προσφέρουν υπηρεσίες υγείας. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του ΓεΣΥ υιοθετείται ο θεσμός του επόπτη υγείας, ο οποίος θα είναι υπεύθυνος για την αξιολόγηση των παρόχων υπηρεσιών υγείας. Με βάση την επιτυχία στους δείκτες ποιότητας που θα τεθούν, συζητείται το ενδεχόμενο να παρέχεται ανάλογη χρηματική επιβράβευση. Ωστόσο, υπάρχει η άποψη ότι θα έπρεπε να τεθεί όριο ηλικίας για τη συμμετοχή των γιατρών στο σύστημα ή καθορισμός ειδικών καθηκόντων. Επίσης, θα παρέχεται συνεχής εκπαίδευση των συμμετεχόντων στο σύστημα.
Σημαντική είναι και η άποψη των συμμετεχόντων στην ημερίδα ότι στη νοσηλεία των ασθενών γενικότερα δεν θα έπρεπε να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των οικονομικών και των ιατρικών υπηρεσιών. Αναφέρθηκε επίσης ότι οι ιδιώτες ιατροί, οι κλινικές και τα νοσηλευτήρια για να συμμετέχουν στο ΓεΣΥ θα πρέπει να καλύψουν οι ίδιοι τις δαπάνες τους. Αυτό για ορισμένους θεωρείται αδικία, καθώς την ίδια ώρα κρατικά νοσηλευτήρια θα τύχουν ενίσχυσης. Σημειώθηκε ακόμη, δεδομένου ότι έχουν περάσει τόσα χρόνια και έχουν δαπανηθεί τόσα χρήματα, ότι θα έπρεπε να είμαστε σε καλύτερο σημείο ως προς την εφαρμογή του ΓεΣΥ. Ως εκ τούτου, υπάρχουν βάσιμες αμφιβολίες ως προς την επιτυχία της άμεσης εφαρμογής του. Διατυπώθηκε επίσης η άποψη ότι ο προϋπολογισμός δεν θα είναι επαρκής γιατί είναι σφαιρικός και η μονάδα ενδέχεται να μειώνεται τόσο ώστε οι πάροχοι υγείας να μην μπορούν να αντεπεξέλθουν. Οι ιατροί υποστηρίζουν ότι οι μελέτες που έγιναν για τον προϋπολογισμό του ΓεΣΥ δεν βασίστηκαν σε πραγματικά στοιχεία και σε αυτό το σημείο υπάρχει διάσταση απόψεων, εφόσον τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν λήφθηκαν από επίσημες πηγές.
«Το ΓεΣΥ πρέπει να εφαρμοστεί αμέσως»
Οι συμμετέχοντες στην ημερίδα κατέληξαν στις εξής κοινές θέσεις:
- Πλήρης υποστήριξη της άμεσης εφαρμογής του ΓεΣΥ παρά το ότι προβλέπεται να υπάρξουν ελλείψεις και αδυναμίες. Δεν πρέπει να χαθούν άλλος χρόνος και χρήματα. Το σύστημα που έχουμε αυτήν τη στιγμή δεν παρέχει ικανοποιητική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε όλους τους πολίτες. Στην περίπτωση που δεν προχωρήσει τώρα, όπως έχει ανακοινωθεί και προγραμματιστεί και υπάρξει επιπλέον αναμονή μέχρι να βρεθούν λύσεις για όλα τα θέματα, ίσως να περάσουν πολλά χρόνια και είναι δυνατόν να μην υλοποιηθεί ποτέ. Οι μελέτες για τις οποίες έχουν δοθεί τόσα χρήματα θα καταστούν παρωχημένες και ετεροχρονισμένες. Είναι παραδεκτό από όλες τις πλευρές ότι θα υπάρξουν προβλήματα στην αρχική εφαρμογή όπως έχει συμβεί κατά την υλοποίηση συστημάτων υγείας παγκοσμίως. Για τον λόγο αυτό, κρίνονται απαραίτητα τα εξής: συνεχείς επιθεωρήσεις, τακτικοί έλεγχοι, τήρηση δεικτών απόδοσης, εφαρμογή διεθνών προτύπων από τους πρώτους μήνες εφαρμογής, ανατροφοδότηση από τους ασθενείς, αναθεώρηση του συστήματος όταν εντοπίζονται λάθη ή παραλείψεις με στόχο τη συνεχή βελτίωση. Θεωρείται σημαντικό, επίσης, η επιβράβευση της καλής απόδοσης των γιατρών, η οποία αναμένεται να συμβάλει στη δημιουργία κουλτούρας πρόληψης και συνεχούς παρακολούθησης της υγείας των πολιτών. Επιπρόσθετα, η δημιουργία αρχείου πρωτοκόλλων θα βοηθήσει στην ίση αντιμετώπιση των ασθενών για την καλύτερη και αποτελεσματικότερη διάγνωση και θεραπεία. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί νομικό πλαίσιο σύστασης και λειτουργίας των ιατρικών εταιρειών ώστε αυτές να μπορούν να εκδίδουν και να τηρούν πρωτόκολλα στο πλαίσιο του ΓεΣΥ.
- Εντοπίζονται κενά στη νομοθεσία και πρέπει να συμπληρωθούν π.χ. ολοκληρωμένος ηλεκτρονικός φάκελος, συμβόλαια γιατρών κ.λπ. Η Βουλή, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, πρέπει αμέσως να συμπληρώσει όλα τα κενά για να λειτουργήσει ομαλά το ΓεΣΥ και να δοθεί χρόνος να απαντήσουν οι πάροχοι των υπηρεσιών υγείας. Επιβάλλεται να γίνεται ενδελεχής ενημέρωση σε όσους παρέχουν υπηρεσίες υγείας, ώστε αυτοί να γνωρίζουν πώς ακριβώς θα λειτουργήσει το σύστημα και να μπορούν να οργανωθούν και προγραμματιστούν ανάλογα. Η ύπαρξη νομοθετικών κενών και η κωλυσιεργία που παρατηρείται όσον αφορά την ψήφιση σχετικών νομοθεσιών αποτρέπουν αφενός τους παρόχους υγείας να ενταχθούν στο ΓεΣΥ και αφετέρου δημιουργούν στους πολίτες έλλειψη εμπιστοσύνης προς τη νέα αυτή μεταρρύθμιση.
- Ένας ολοκληρωμένος ηλεκτρονικός φάκελος, την ιδιοκτησία του οποίου θα έχει ο ίδιος ο πολίτης όσον αφορά την πρόσβαση και όλα τα συναφή δικαιώματα, είναι αναγκαίος καθώς θα επιτρέπει την άμεση ανάκτηση των δεδομένων υγείας ενός πολίτη οπουδήποτε, ακόμα και διασυνοριακά. Επίσης, θα εξυπηρετήσει ευρύτερες ανάγκες όπως η συλλογή των απαραίτητων δεδομένων από τη λειτουργία του ΓεΣΥ για να υπάρχει αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης. Η εφαρμογή του ηλεκτρονικού συστήματος θα επιτρέψει τον αποτελεσματικό έλεγχο των εξόδων, την παρακολούθηση των νοσηλειών και θα αποτρέψει από λανθασμένες πρακτικές. Αυτά θα συμβάλουν στη βελτίωση των παρεχόμενων ιατρικών υπηρεσιών, καθώς και όλου του συστήματος υγείας.
- Είναι απαραίτητο να συμμετέχουν όσο το δυνατόν περισσότεροι πάροχοι υπηρεσιών υγείας για να είναι ομαλή η εφαρμογή του ΓεΣΥ αλλά και για να καταστεί δυνατός ο στόχος για τον οποίο έχει προταθεί η αλλαγή στο σύστημα υγείας. Είναι απαραίτητο, επίσης, να γίνονται συνεχείς συζητήσεις για να βρεθούν λύσεις ώστε το ποσοστό των παρόχων υγείας που θα παραμείνει εκτός ΓεΣΥ να είναι πολύ μικρό. Η ιατρική κοινότητα πρέπει να λαμβάνει μέρος στις διαβουλεύσεις για λήψη αποφάσεων και οι όποιες αλλαγές να γίνονται βαθμιαία και με κατανόηση από όλες τις πλευρές.
