«To πολιτικό πλεονέκτημα του "θύματος"» τού Ανδρέα Χαραλάμπους

 

 

Η επιστημονική θεωρία γύρω από την τακτική ατόμων, αλλά και ολόκληρων κρατών να αναλαμβάνουν τον ρόλο του θύματος είναι ευρεία και πολυεπίπεδη. Εκτείνεται από τους τομείς της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής, μέχρι την κοινωνιολογία και τις πολιτικές επιστήμες. Ανάλογα με το πλαίσιο και την θέση του “θύματος” σε αυτό, τα ζητούμενα ενδέχεται να είναι διαφορετικά.

Βάσει της βιβλιογραφίας, σε ευρύτερο πλαίσιο, το άτομο που επιλέγει να το “παίξει θύμα”, συνήθως το κάνει για να εξυπηρετήσει έναν, μέχρι και όλους τους πιο κάτω στόχους:

- Για να στρέψει την προσοχή πάνω του

- Για να κερδίσει την συμπάθεια του κοινού

- Για να αποποιηθεί ευθύνες και να “εκτροχιάσει” τη συζήτηση

- Για να ασκήσει έλεγχο στην κοινή γνώμη και

- Για να δακτυλοδείξει τον “θύτη” ούτως ώστε, είτε να του προκαλέσει ζημιά αν πρόκειται για αντίπαλο ή να τον καταστήσει ως παράδειγμα προς αποφυγήν

Με την ματιά της πολιτικής θεωρίας / επικοινωνίας, το ζήτημα Ιούδας – Δίπλαρος προσεγγίζεται από μια πλευρά που δεν προσεγγίστηκε από τα ΜΜΕ στην Κύπρο. Και η οπτική αυτή αφορά την έκταση που έλαβε αυτό το γεγονός, από τη στιγμή που ούτε μεμονωμένο ήταν, ούτε από δημόσιο πρόσωπο προήλθε. Τί μπορεί να κερδίσει ο κ. Δίπλαρος και ο ΔΗΣΥ και ο εκάστοτε πολιτικός/δημόσιο πρόσωπο ή κόμμα από παρόμοιες καταστάσεις;

“Το θύμα ορίζεται με αρνητικούς όρους: «η κατάσταση του να έχει πληγωθεί, να υποστεί βλάβη ή να υποφέρει». Ωστόσο, οι άνθρωποι έχουν εξελιχθεί για να συμπάσχουν με τα δεινά των άλλων και να παρέχουν βοήθεια ώστε να εξαλείψουν ή να αντισταθμίσουν αυτό το πόνο. Κατά συνέπεια, η σηματοδότηση του πόνου στους άλλους μπορεί να είναι μια αποτελεσματική στρατηγική για την απόκτηση πόρων. Τα θύματα μπορεί να λάβουν προσοχή, συμπάθεια και κοινωνική θέση, καθώς και οικονομική υποστήριξη και άλλα οφέλη. Και το να είσαι θύμα μπορεί να δημιουργήσει ορισμένα είδη εξουσίας: Μπορεί να δικαιολογήσει την αναζήτηση ανταπόδοσης, να παρέχει μια αίσθηση νομιμότητας ή ψυχολογικής θέσης για να μιλήσεις για ορισμένα θέματα και μπορεί ακόμη και να επιφέρει ηθική ατιμωρησία ελαχιστοποιώντας την ευθύνη για τις αδικίες των εκλαμβανόμενων θυμάτων.” Τάδε εφη Cory Clark (PhD) στο άρθρο του «The Evolutionary Advantages of Playing Victim».

Στο μη μεμονωμένο περιστατικό που εξετάστηκε εδώ ως άνοιγμα του ζητήματος, το «θύμα» - Δίπλαρος & ΔΗΣΥ, με την πολύτιμη βοήθεια των ΜΜΕ, δημιούργησαν για τον «θύτη» - Ιούδα, ένα προφίλ που από τη μία τον παρουσιάζει ως εγκληματία, παράφρονα και φυγά, ενώ από την άλλη – είτε το αντιλαμβάνονται, είτε όχι – αποτελεί το προφίλ του μέσου Κύπριου νέου αντιεξουσιαστή. Μήπως το γεγονός ότι η άμβλυνση της παρούσας περίπτωσης δεν συμπίπτει τυχαία με την επανέναρξη της συζήτησης για της ευθύνες κράτους και αστυνομίας στην δικτατορική καταστολή της ειρηνικής διαδήλωσης τους περασμένου Φεβρουαρίου;

Να εξηγήσω σε αυτό το σημείο τι εννοώ με το «μη μεμονωμένο γεγονός». Ο διαδικτυακός εκφοβισμός στην Κύπρο δεν είναι νέο γεγονός. Καθημερινός εκφοβισμός στο διαδίκτυο παρατηρείται καθημερινά κατά προσφύγων, μεταναστών, μέλη της LGBTQI+ κοινότητας, εμβολιασμένων, ανεμβολίαστων, επαναπροσεγγιστών, άθρησκων κτλ. Ο ίδιος ο γραφών έχει υποστεί ένα βαρύ προσωπικό μερίδιο από αυτόν. Εξού και καταδικάζω κάθε περίπτωση που εξασκείται, δεν πρόκειται να τον εξασκήσω ποτέ και πρώτος μεταξύ άλλων πανηγύρισα την ψήφιση του σχετικού νόμου πριν από μερικούς μήνες. Και απαιτώ ως πολίτης να γίνεται σεβαστός και να τηρείται σε κάθε περίπτωση που αρμόζει. Σε ΚΑΘΕ περίπτωση όμως. «Είμαστε όλοι ίσοι, αλλά μερικοί είναι πιο ίσοι από τους άλλους», γράφει ο George Orwell στην Φάρμα των Ζώων. Εκφράσεις όπως αυτήν, δυστυχώς τείνουν να γίνουν κανονικότητα, παρά ένα δυστοπικό παράδειγμα από ένα αλληγορικό σύγγραμμα. Δικαίωμα στην προστασία από την δικαιοσύνη έχουν όλοι και όλες ανεξαιρέτως. Όχι μόνο οι έχοντες τα μέσα.

Έχοντας διατυπώσει αυτά ας πάμε στο προσκείμενο. Ήταν καταδικαστέα η ανάρτηση του χρήστη του facebook? Ήταν. Το γεγονός ότι δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός, το κάνει λιγότερο καταδικαστέο; Όχι. Έχει περισσότερες από μία ερμηνείες; Έχει. Απολογήθηκε. Ναι. Είναι αρκετό; Αυτό θα το κρίνει η δικαιοσύνη. Γιατί πήρε όμως αυτή τη δημοσιότητα το γεγονός; Δεν θα εστιάσω στον κ. Δίπλαρο. Εύχομαι υγεία σε αυτόν και την οικογένειά του, όπως και σε όλο τον κόσμο. Επίσης εύχομαι να αποσύρει την μήνυση, εφόσον ο κ. Λάμπρου δεν αποτελεί απειλή και ξεκάθαρα δεν εννοούσε με νηφαλιότητα και στην κυριολεξία αυτά που έγραψε. Συμπάθεια ο κ. Δίπλαρος (ως δημόσιο πρόσωπο) θα κερδίσει εφόσον δείξει μεγαλοψυχία και συγχώρεση – όχι «πίκκα».

Κάτι άλλο που δεν είναι μεμονωμένο γεγονός όμως, είναι η ανάληψη του ρόλου του θύματος από τον Δημοκρατικό Συναγερμό. Για το κυπριακό φταίει η Τουρκία που εν αδιάλλακτη. Για την οικονομία φταίει ο Χριστόφκιας που «έκαμε το Μαρί». Για την πανδημία φταιν οι πολίτες που εν τηρούν τα μέτρα (1η παγκοσμίως σε κρούσματα/100000 η Κύπρος την εβδομάδα που πέρασε). Για τα βοηθήματα που εν εφτάσαν ποτέ φταιν οι αιτητές. Για τα «χρυσά διαβατήρια» φταίει ο Al Jazeera που τα αποκάλυψε. Για την μόλυνση της ατμόσφαιρας φταιν οι πολίτες που εν αγοράζουν ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Για το προσφυγικό φταίν οι πρόσφυγες. Για το ξύλο που εφάν οι διαδηλωτές την 13 Φεβρουαρίου 2021 εφταίαν τζείνοι γιατί εκυκλοφορούσαν ενώ είχε lockdown… Το πλέον πρόσφατο - για τη διάσπαση του κόμματος φταίει ο Χριστοδουλίδης.

Ουδέποτε ο Δημοκρατικός Συναγερμός ανέλαβε την ευθύνη. Πάντα φταίει κάποιος άλλος και πάντα ο ΔΗΣΥ είναι το θύμα. H Stephanie Sarkis (PhD) γράφει στο άρθρο της «Gaslighters: Aggressors Playing The Victim» στο Forbes: “Ένας ηγέτης που υποδύεται το θύμα συσπειρώνει τους υποστηρικτές του για να τον υπερασπιστούν ενάντια σε έναν εκλαμβανόμενο εχθρό. Αυτό εξυπηρετεί δύο σκοπούς—να αποσπάσει την προσοχή από τη συμπεριφορά του ιδίου και να κρατήσει τον θεωρητικό εχθρό σε αδιέξοδο, μεταβαίνοντας γρήγορα από επιτιθέμενος σε θύμα.” Παραθέτει παράλληλα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα από πολιτικούς ηγέτες που υιοθέτησαν την τακτική.

Οι εκλογές πλησιάζουν με γοργό ρυθμό. Ας κρύβουν κάποιοι την έλλειψη ετοιμότητας τους πίσω από το «είναι πολύ νωρίς για προεκλογολογία». Έκαστος/η το γνωρίζει καλά και η πλειοψηφία των αντιδράσεων για την πλεοψηφία των καταστάσεων, έχει καλώς ή κακώς δόση προεκλογικών σκοπιμοτήτων. Το μόνο χαρτί που απέμεινε στον Αβέρωφ Νεοφύτου και την αυλή του για να αποποιηθούν των ευθυνών των παντελώς και παταγωδώς αποτυχημένων διακυβερνήσεων του κόμματός του, είναι το χαρτί του θύματος. Και θα το παίζει ώσπου να εξαντληθεί. Και θα εξαντληθεί, μόνο όταν σταματήσουμε να χαϊδεύουμε τα κατά φαντασίαν «θύματα».

*Ο Ανδρέας Χαραλάμπους είναι ειδικός στην Πολιτική Επικοινωνία.