Ο αντίκτυπος στη ζωή των πολιτών σε περιόδους κρίσης – οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής ή άλλης – είναι πάντοτε μεγάλος. Κι άμα η κρίση είναι υγειονομική, όπως αυτή που πλήττει τον πλανήτη για δύο τώρα χρόνια με την πανδημία του κορωνοϊού, η ζωή μας αλλάζει με τρόπο δραματικό. Νέες και άγνωστες συνήθειες εμφανίζονται, νέες ορολογίες «οδηγούν» τον τρόπο ζωής μας και τις συνέπειες της κρίσης τις νιώθουμε οι πολίτες, τα παιδιά ιδιαίτερα.
Σε αυτό το κεφάλαιο, της πανδημίας σε σχέση με τα παιδιά εστιάζει μέρος της ετήσιας έκθεσης της η Επίτροπος Προστασίας του Παιδιού, Δέσπω Μιχαηλίδου, η οποία επισημαίνει πως «σε τέτοιες περιόδους κρίσης, η αξιολόγηση του αντικτύπου στα δικαιώματα του παιδιού πρέπει να αποτελεί προϋπόθεση για τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης».
Οι δηλώσεις της κας Μιχαηλίδου, κατά την παράδοση της έκθεσης στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, είναι ενδεικτικές της κατάστασης: Η Επίτροπος έκανε λόγο για «χαμένη παιδικότητα, χαμένες εμπειρίες, κίνητρο για ζωή, άγχος, φοβίες, ανασφάλεια, αστάθεια και αποδιοργάνωση της ζωής τους». Απέδωσε τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις στην παρατεταμένη απομόνωση των παιδιών και την αποχή από τις σχολικές κοινότητες, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα παιδιά με αναπηρίες, που βίωσαν κοινωνική απομόνωση, αυξημένα επίπεδα στρες στην οικογένεια, επιθετικότητα και κόπωση.
Όσον αφορά τον ρόλο των γονέων, ανέφερε ότι οι επαγγελματικές προκλήσεις ή και ψυχολογικές και συναισθηματικές επιπτώσεις στους ίδιους, τους εμπόδισαν να ασκήσουν αποτελεσματικά τη γονική τους μέριμνα.
«Τα παιδιά έχουν άλλες ανάγκες ή βρίσκονται σε στάδιο ανάπτυξης και είναι φανερό ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή, για αυτό και το Γραφείο μου επικεντρώθηκε κατά κύριο λόγο σε δράσεις και παρεμβάσεις που στόχευαν στην προστασία και της ψυχικής, της ολιστικής υγείας του παιδικού πληθυσμού», είπε η Επίτροπος.
Ανέδειξε την ανάγκη μίας παιδοκεντρικής πολιτικής, που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες των παιδιών κατά τη λήψη των αποφάσεων, «ώστε κατά το δυνατόν, να αποκαταστήσουμε τη ζημιά που έχει ήδη γίνει στα παιδιά τα τελευταία δύο χρόνια και να προλάβουμε τον αντίκτυπο της στο μέλλον», όπως είπε.
Στο διάστημα αυτό της υγειονομικής κρίσης, και των μέτρων που λήφθηκαν από τους αρμοδίους και αναπόφευκτα έπρεπε να τηρηθούν από τους πολίτες, για έλεγχο της διασποράς του ιού COVID-19, η Επίτροπος έλαβε σωρεία παραπόνων που αφορούσαν παραβιάσεις των δικαιωμάτων του παιδιού. Τα παράπονα αυτά προέρχονται από πολίτες, παιδιά και οργανώσεις.
Χρήση μάσκας: Θα πρέπει να αναζητηθούν και άλλοι τρόποι προστασίας
Σε ότι αφορά στο θέμα της χρήσης μάσκας στα σχολεία, η Επίτροπος ήταν ξεκάθαρη: Κατανοεί τις αντικειμενικές δυσκολίες που ενέχει το συγκεκριμένο μέτρο, «ειδικά όταν καλούνται να το εφαρμόσουν παιδιά, στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος και υπό τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην Κύπρο», ωστόσο επισήμανε την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας. Υποδεικνύει, δε ότι η εφαρμογή του μέτρου χρήσης μάσκας προσώπου από μαθητές/ήτριες και εκπαιδευτικούς «θα πρέπει να αποτελέσει μέρος ενός γενικότερου σχεδιασμού από πλευράς του αρμόδιου Υπουργείου σε σχέση με τα μέτρα που θα ληφθούν, τονίζοντας ιδιαιτέρως ότι το εν λόγω μέτρο δεν πρέπει να εφαρμοστεί οριζόντια». Και Θα πρέπει να αναζητηθούν και άλλοι τρόποι προστασίας οι οποίοι θα λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε παιδιού ή/και ομάδας παιδιών (π.χ. παιδιά με αναπηρίες) ώστε, πρωτίστως, να διασφαλίζονται η Αρχή του Συμφέροντος του Παιδιού και η Αρχή της Μη Διάκρισης, επισημαίνει η Επίτροπος Δικαιωμάτων του Παιδιού.
Εξ αποστάσεως εκπαίδευση
Η Επίτροπος για τα παιδιά, κάλεσε το Υπουργείο Παιδείας να ακολουθεί τις συγκεκριμένες οδηγίες και κατευθύνσεις της Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα κατά τρόπο που να εξισορροπούνται το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια των παιδιών. Κι αυτό προέκυψε από την απόφαση για εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Σε επιστολή της, μάλιστα, στον αρμόδιο υπουργό, έθεσε συγκεκριμένα ερωτήματα, που αφορούν παραβιάσεις δικαιωμάτων των παιδιών: Χρήση κάμερας ώστε οι μαθητές/ήτριες που βρίσκονται στο σπίτι να παρακολουθούν το μάθημα που γίνεται στην αίθουσα διδασκαλίας, για παράδειγμα. Καλούσε το ΥΠΠΑΝ να ακολουθήσει τις συγκεκριμένες οδηγίες και κατευθύνσεις της Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα κατά τρόπο που να εξισορροπούνται το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα και το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια των παιδιών.
Πρόβλημα στη συνεργασία Υπουργείων Υγείας – Παιδείας για τα Πρωτόκολλα
Στην έκθεση της, η Επίτροπος διαπιστώνει, πως σε κάποιες περιπτώσεις, Υπουργεία Παιδείας και Υγείας δεν συνεργάστηκαν όσο θα έπρεπε για την τήρηση του Πρωτοκόλλου Ασφάλειας και Υγείας για τις Παγκύπριες Εξετάσεις και τη συμμετοχή των μαθητών/τριών που είχαν διαγνωσθεί θετικοί/ές στον κορωνοϊό ή παρουσίαζαν συμπτώματα κατά τη διάρκεια των εξετάσεων.
Από τις απαντήσεις που λήφθηκαν από το ΥΠΠΑΝ και το Υπουργείο Υγείας προέκυψαν εύλογα ερωτήματα για τον βαθμό συνεργασίας τους: Στις απαντήσεις του Υπουργείου Υγείας δεν γίνεται αναφορά στο εν λόγω Πρωτόκολλο αλλά μόνο στην πραγματοποίηση κοινής σύσκεψης λειτουργών των δύο Υπουργείων, ούτε δίνεται μια ξεκάθαρη και διαφανής ενημέρωση για τον βαθμό εμπλοκής του κάθε συναρμόδιου Υπουργείου, αναφέρει η Επίτροπος στην έκθεση της.
Ανεπαρκείς συνθήκες διαβίωσης στα κέντρα υποδοχής προσφύγων
Η Επίτροπος Προστασίας του Παιδιού, επισημαίνει την ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και της υγείας των προσφύγων, μεταναστών και ανιθαγενών στις συνθήκες της πανδημίας και εισηγείται τη λήψη όλων των απαραίτητων προληπτικών και προστατευτικών μέτρων που προβλέπονται για την προστασία της υγείας στα δύο κέντρα υποδοχής και φιλοξενίας αιτητών ασύλου, στην Κοφίνου και στην Κοκκινοτριμιθιά, για τον έλεγχο της εξάπλωσης του ιού.
Στην έκθεση σημειώνεται πως, εξαιτίας της πανδημίας και των περιοριστικών μέτρων που λήφθηκαν για αντιμετώπισή της επηρεάστηκε σημαντικά η λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας και του κρατικού μηχανισμού, με αποτέλεσμα να επηρεαστούν και οι παρεχόμενες υπηρεσίες στις διάφορες ομάδες εξυπηρετούμενων ατόμων, συμπεριλαμβανομένων των αιτητών διεθνούς προστασίας, των προσφύγων και των μεταναστών: «Επηρεάστηκε η πρόσβαση των αιτητών διεθνούς προστασίας σε διαδικασίες υποβολής αίτησης ασύλου, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί η πρόσβασή τους σε υλικές συνθήκες υποδοχής (στέγαση, αναγκαία χρειώδη για την επιβίωση). Επηρεάστηκε η πρόσβαση των αιτητών ασύλου και των ληπτών άλλων επιδομάτων στο Τμήμα Εργασίας. lΤα δύο κέντρα υποδοχής και φιλοξενίας αιτητών ασύλου, το Προσωρινό Κέντρο Φιλοξενίας Μεταναστών Πουρνάρα στην Κοκκινοτριμιθιά (Πουρνάρα) και το Κέντρο Υποδοχής και Φιλοξενίας Αιτητών Διεθνούς Προστασίας (ΚΥΦΑΔΠ), από ανοικτά μετατράπηκαν σε κλειστά με αποτέλεσμα να προκληθεί υπερπληθυσμός και να δημιουργηθούν ανεπαρκείς συνθήκες διαβίωσης, ειδικά στο Κέντρο της Κοκκινοτριμιθιάς», αναφέρει μεταξύ άλλων η Επίτροπος.
