Τι μας διδάσκει σήμερα η Συνθήκη των Ηλυσίων - Μια κορυφαία πολιτική πράξη

 

 

Στην Ιστορία έμεινε ως η Συνθήκη των Ηλυσίων. Χθες, 22 Ιανουαρίου, συμπληρώθηκαν 59 χρόνια από την υπογραφή της. Ήταν μια κορυφαία πολιτική πράξη μέσα από την οποία η Γαλλία και η Γερμανία σφράγισαν το τέλος της μακράς και αιματοβαμμένης αντιπαράθεσής τους και άνοιξαν, πολιτικά τουλάχιστον, τον δρόμο για την προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, μιας ιδέας η οποία δεν θα μπορούσε να προχωρήσει ούτε και σε υποθετικό επίπεδο, εάν η εχθρότητα ανάμεσα στις δύο μεγάλες χώρες δεν μετατρεπόταν σε μια συνεργασία και μάλιστα στενή και στρατηγική. Το «πολιτικά τουλάχιστον» αναφέρεται στο τότε όπως και στο σήμερα. Γιατί στην πραγματικότητα χρειάστηκε πολλή δουλειά μέχρι οι σκιές να καθαρίσουν και η συνεργασία αυτών των δύο κινητήριων δυνάμεων της Ευρώπης να αποφέρει καρπούς.

Τα πρώτα σύννεφα

Ανατρέχοντας στο 1963 και στη σύναψη της συνθήκης η οποία τότε σίγουρα δεν είχε προκαλέσει ιδιαίτερα αισθήματα ενθουσιασμού ή έστω κατανόησης για το τι ακριβώς θα εδραίωνε μετέπειτα, είναι σημαντικό να σταθεί κανείς στα πρώτα προβλήματα που αντιμετώπισε η συνθήκη ως απόδειξη και της αναγκαιότητας ύπαρξης πολιτικού αναστήματος των ηγεσιών. Και αυτό γιατί, στο εύθραυστο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, της μικρής απόστασης από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και της όχι τόσο μεγάλης απόστασης από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, η τότε Δυτική Γερμανία δεν συμμεριζόταν την προσπάθεια της Γαλλίας να χαράξει νέους δρόμους στον ρόλο της στη Δύση, βρίσκοντας μια καινούργια ταυτότητα και αφήνοντας οριστικά πίσω της τον Πόλεμο της Αλγερίας και την απώλεια των αποικιών της. Πολλοί στο Βερολίνο φοβόντουσαν ότι η Γαλλία χρησιμοποιούσε αυτή την προσέγγιση προκειμένου να την αποσπάσει από τη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ, κάτι που η Βόννη θεωρούσε εκ των ων ουκ άνευ για τη δική της ασφάλεια. Έτσι, το γερμανικό Κοινοβούλιο περιέλαβε στο προοίμιο της συνθήκης μια αναφορά με την οποία διασαφηνιζόταν ότι η Δυτική Γερμανία παρέμενε απόλυτα προσηλωμένη στη φιλία της τόσο με τις ΗΠΑ, όσο και με τη Βρετανία. Η περίληψη της αναφοράς είχε προκαλέσει οργή στο Παρίσι αφού από μόνη της άφηνε περιθώρια εικασιών για τον ρόλο που ήθελε να διαδραματίσει η Γαλλία σε σχέση με τη Δυτική Γερμανία. Όμως ο τότε Πρόεδρος της Γαλλίας Σαρλ ντε Γκολ επέλεξε να σηκώσει το πολιτικό βάρος και να μην θυσιάσει το δάσος για το δέντρο, διευκολύνοντας τον Γερμανό Καγκελάριο Κόνραντ Αντενάουερ. Η συνέχεια θα τον δικαίωνε καθώς η κάθε χώρα μπόρεσε να βρει τον δικό της ρόλο στον ευρωπαϊκό χώρο χωρίς να επηρεάζει την άλλη, την ώρα μάλιστα που η μεταξύ τους συνεργασία εμβάθυνε χρόνο με τον χρόνο.

Ξεχασμένες λέξεις

Σε έξι μόλις δεκαετίες οι δύο λαοί άφησαν πίσω τους το παρελθόν σε τέτοιο βαθμό που, σήμερα, καταγράφονται φαινόμενα όπως, λ.χ., δημοσκοπήσεις στη Γαλλία να κρατούν σταθερά τη Γερμανία στην πρώτη θέση όσον αφορά το ερώτημα για το ποια χώρα είναι ο ισχυρότερος σύμμαχος της Γαλλίας και ανάλογες ενδείξεις να καταγράφονται και επί του γερμανικού εδάφους. Οι μειωτικοί χαρακτηρισμοί του ενός έθνους για το άλλο έχουν περάσει πια στην Ιστορία και πολλοί είναι πλέον αυτοί που δεν γνωρίζουν καν αυτές τις λέξεις οι οποίες στοίχειωναν κάθε πρόταση που εκστόμιζαν οι δύο λαοί, ο ένας για τον άλλον για αιώνες. Αυτό έγινε κατορθωτό με τη μεθοδική δουλειά όλων των κυβερνήσεων οι οποίες ακολούθησαν εκείνες που υπέγραψαν τη συνθήκη και οι οποίες δεν άφησαν τις πρόνοιές της να μείνουν απλές διακηρύξεις.

Ιστορική αλήθεια

Έμφαση δόθηκε στην εκπαίδευση με τη δημιουργία γαλλογερμανικών σχολείων, την προώθηση της εκμάθησης της μίας γλώσσας στα σχολεία της άλλης, τις ανταλλαγές μαθητών και σπουδαστών σε μόνιμη βάση, κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, όπως βέβαια και την από κοινού αποτύπωση της Ιστορίας στα σχολεία και όχι μόνο, με την έμφαση να δίδεται στην απόδοση των ιστορικών γεγονότων με ακρίβεια, ιδιαίτερα εκείνων που είναι «δύσκολες» για την κάθε πλευρά. Κοινές επιτροπές ιστορικών δούλεψαν για χρόνια προκειμένου η κάθε πλευρά να συμβιβαστεί με τις δικές της «άβολες» πραγματικότητες και στο τέλος να υπάρχει μια ολοκληρωμένη και τεκμηριωμένη ιστορική θεώρηση την οποία έμαθαν να αποδέχονται και οι δύο λαοί. Το γαλλογερμανικό πανεπιστήμιο, ένας οργανισμός με ευρεία αντιπροσώπευση και στα δύο κράτη, διευκολύνει όλων των ειδών τις ακαδημαϊκές ανταλλαγές και εμβαθύνει τη συνεργασία των δύο κρατών σε ακαδημαϊκό επίπεδο, σε κάθε δυνατό τομέα. Πέρα από την εκπαίδευση όμως, οι δύο χώρες προχώρησαν και στη δημιουργία συμμαχικών δεσμών τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο. Το γαλλογερμανικό εξ υπουργών Συμβούλιο, συνεδριάζει δύο φορές τον χρόνο έκτοτε, η δε γαλλογερμανική ταξιαρχία είναι ένα κοινό στρατιωτικό Σώμα το οποίο δημιουργήθηκε το 1987 μετά από μια ιστορική συνάντηση ανάμεσα στον Πρόεδρο Μιτεράν και τον Καγκελάριο Κολ και επίσης διατηρείται μέχρι σήμερα.

Το 2018 οι ηγέτες των δύο χωρών Εμανουέλ Μακρόν και Άνγκελα Μέρκελ αποφάσισαν πως υπήρχε ανάγκη, 55 χρόνια μετά, για μια νέα Συνθήκη των Ηλυσίων και έναν χρόνο αργότερα υπογράφηκε η Συνθήκη του Άαχεν η οποία προσάρμοσε την πρώτη συνθήκη στη σημερινή πραγματικότητα. Διαμέσου της Ιστορίας η Συνθήκη των Ηλυσίων, η εφαρμογή και το αποτέλεσμά της θεωρούνται ως ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα στο κεφάλαιο της συμφιλίωσης προαιώνιων εχθρών και της μετατροπής αυτής της έχθρας σε μια ισχυρή συμμαχική σχέση. Και ένα ανάλογο παράδειγμα για άλλους λαούς οι οποίοι θα μπορούσαν να μάθουν από αυτό και τη γαλλογερμανική εμπειρία.