Ναι στην αναθεώρηση Συντάγματος και χρήση αγγλικών στα δικαστήρια

 

 

 

Το πράσινο φως για αναθεώρηση του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, ώστε η αγγλική γλώσσα να επανεισαχθεί στα κυπριακά δικαστήρια, άναψε το Υπουργικό Συμβούλιο.

Στην τελευταία του συνεδρία την περασμένη Τετάρτη (19/01) εξέτασε πρόταση της υπουργού Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξης, Στέφης Δράκου, τοποθετούμενο θετικά. Η εν λόγω πρόταση αφορά την τροποποίηση του άρθρου 3 του Συντάγματος το οποίο καθορίζει ως επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας την ελληνική και την τουρκική. Στο εν λόγω άρθρο υπάρχει ρητή πρόνοια για το πώς και πότε χρησιμοποιούνται οι δύο επίσημες γλώσσες σε δικαστικές διαδικασίες.

Διεθνές κέντρο εμπορίου…

Η πρόταση τέθηκε ενώπιον Υπουργικού Συμβουλίου με αφορμή τα υπό εξέταση νομοσχέδια για ίδρυση Εμπορικού Δικαστηρίου και Ναυτοδικείου, τα οποία όπως έχουν αναφέρει επανειλημμένα αξιωματούχοι της κυβέρνησης, αποσκοπούν στο να καταστήσουν την Κύπρο ισχυρό διεθνές κέντρο εμπορίου. Οι υπέρμαχοι της προώθησης των νομοσχεδίων συνοδεύουν την επιχειρηματολογία τους με το γεγονός ότι το νησί μας διαθέτει τον 3^ο μεγαλύτερο ναυτικό στόλο στην Ευρώπη και τον 11^ο στον κόσμο. Προοπτικές, οι οποίες πρέπει να αξιοποιηθούν, σύμφωνα πάντα με τα όσα αναφέρουν.

Το μπαλάκι στη Βουλή

Πλέον τον λόγο έχει η Βουλή. Ως γνωστόν, η αναθεώρηση του Συντάγματος, του υπέρτατου νόμου του κράτους, είναι μία από τις σημαντικότερες αρμοδιότητες του κοινοβουλευτικού σώματος. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 1963 μέχρι και το 2020 η νομοθετική εξουσία είχε προχωρήσει σε αναθεώρηση συνολικά 14 φορές.

Στα μέτρα του… Συντάγματος

Το νομοσχέδιο που προνοεί την εγκαθίδρυση Εμπορικού Δικαστηρίου ήδη έχει προσαρμοστεί αναλόγως, ώστε να είναι συμβατό με τη δρομολογούμενη αναθεώρηση του Συντάγματος.

Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την πρόνοια για τη γλώσσα που θα χρησιμοποιείται, στο προσχέδιο σημειώνονται τα ακόλουθα: «Τηρουμένης της παραγράφου 4 του άρθρου 3 του Συντάγματος το Εμπορικό Δικαστήριο δύναται όταν το συμφέρον της δικαιοσύνης το απαιτεί, να επιτρέψει τη διεξαγωγή της δικαστικής διαδικασίας και την καταχώριση των εγγράφων στην αγγλική γλώσσα, μετά από σχετικό αίτημα ενός εκ των διαδίκων και σε τέτοια περίπτωση ο δικαστής καθορίζει την αγγλική γλώσσα ως τη γλώσσα στην οποία διεξάγεται η διαδικασία ενώπιον του Εμπορικού Δικαστηρίου και στην οποία διατυπώνεται η απόφαση του Εμπορικού Δικαστηρίου».

Σκεπτικισμός

Αν κρίνουμε, πάντως, από τις δηλώσεις που έχουν καταγραφεί στη Βουλή, υπάρχει σκεπτικισμός για το -ορατό πλέον- ενδεχόμενο εισαγωγής της αγγλικής γλώσσας στα κυπριακά δικαστήρια.

«Υποταγή στο στέμμα…»

Είναι ενδεικτικό ότι όταν συζητήθηκε για πρώτη φορά το εν λόγω νομοσχέδιο στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών τον περασμένο Οκτώβριο (27/10/2021) ο βουλευτής του ΔΗΚΟ, Πανίκος Λεωνίδου, είχε εκφραστεί με έντονο τρόπο. Μιλώντας σε συναδέλφους του βουλευτές, στο περιθώριο της συζήτησης, είχε κάνει λόγο για «αγγλολαγνεία και υποταγή στο στέμμα». Ήθελε με αυτούς τους χαρακτηρισμούς να εκδηλώσει την αντίθεσή του με το ενδεχόμενο χρησιμοποίησης της διεθνούς γλώσσας.

Ερωτήματα προς την υπουργό σε σχέση με τη χρήση της αγγλικής γλώσσας είχε εκφράσει τότε και ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Ανδρέας Πασιουρτίδης. Είχε, μάλιστα, ζητήσει από την υπουργό Δικαιοσύνης, αν γνωρίζει τι γίνεται σε άλλες χώρες.

Σκεπτικισμό είχε εκφράσει και ο Κωστής Ευσταθίου (ΕΔΕΚ). «Είναι ιερή η γλώσσα» είχε πει ανάμεσα σ’ άλλα, ενώ είχε επισημάνει το γεγονός ότι θα χρειαζόταν τροποποίηση του Συντάγματος για να εισαχθεί η διεθνής γλώσσα στα εν λόγω δικαστήρια.

Ο ΠΔΣ

Βέβαια τον Οκτώβριο δεν εκφράστηκαν μόνο διαφωνίες με τη χρήση της αγγλικής γλώσσας. Ο αντιπρόεδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, Γιώργος Χριστοφίδης, είχε πει στη συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών, ότι είναι υποχρέωση που απορρέει από την ΕΕ και εξήγησε ότι η μετάφραση θα είναι ταυτόχρονη και δεν θα προκαλεί μπερδέματα. Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και οι δηλώσεις που είχαν γίνει από τον πρόεδρο του συλλόγου, Χρήστο Κληρίδη, ο οποίος μιλώντας σε εκπροσώπους των ΜΜΕ είχε πει ανάμεσα σ' άλλα: «Το Εμπορικό Δικαστήριο θα πετύχει εφόσον η αγγλική γλώσσα προσφέρεται ως επιλογή σε διαδίκους. Πρόσθεσε ότι για τον σκοπό αυτό θα πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες νομοθετικές ρυθμίσεις και αν χρειαστεί να προσαρμοστεί και το Σύνταγμα στις συνθήκες του 21ου αιώνα».

Εφόσον το θέλουν και οι δύο

Στην τελευταία συνεδρία της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών την περασμένη Τετάρτη (19/01), όπου έγινε συζήτηση για τα άρθρα του νομοσχεδίου με το οποίο εγκαθιδρύεται το Εμπορικό Δικαστήριο, οι αντιδράσεις δεν ήταν τόσο αισθητές από τους βουλευτές, ωστόσο, κάποιοι δεν έκρυβαν ότι προβληματίζονται για το όλο θέμα.

Ο πρόεδρος της επιτροπής, Νίκος Τορναρίτης, πάντως, έκανε μια πρόταση προκειμένου η αγγλική να χρησιμοποιείται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δηλαδή το Εμπορικό Δικαστήριο να εξετάζει κατά πόσον να διεξάγεται η δίκη στα αγγλικά εφόσον και οι δύο διάδικοι το επιθυμούν. Είναι προφανές ότι προσπάθησε να συμβιβάσει την κατάσταση και να διασκεδάσει τις ενδεχόμενες αντιδράσεις. Θέση με την οποία συμφώνησε και ο Άριστος Δαμιανού (ΑΚΕΛ), χωρίς ωστόσο να εκφράσει ξεκάθαρη θέση για τη χρήση της αγγλικής γλώσσας. Είπε πως το θέμα της γλώσσας συνδέεται και με τα κριτήρια διορισμού των δικαστών, εξηγώντας πως η καλή γνώση της αγγλικής θα πρέπει να είναι βασική προϋπόθεση και άρα θα πρέπει να γίνει σχετική τροποποίηση στο προσχέδιο. Ο Ανδρέας Πασιουρτίδης (ΑΚΕΛ) είχε ταχθεί αρνητικά, σχολιάζοντας μεταξύ άλλων ότι «δεν μπορεί να είναι στην αγγλική γλώσσα».

Η Χριστιάνα Ερωτοκρίτου (ΔΗΚΟ) εκφράζοντας την προσωπική της θέση, τάχθηκε υπέρ της χρήσης της αγγλικής. Το ίδιο και η Φωτεινή Τσιρίδου (ΔΗΣΥ). Η τελευταία εξήγησε ότι η ουσία του νομοσχεδίου είναι όπως η Κύπρος καταστεί διεθνές κέντρο εμπορίου και πρόσθεσε πως χωρίς χρήση της διεθνούς γλώσσας, αυτό δεν θα επιτευχθεί. Εξάλλου, εξέφρασε ανησυχίες κατά πόσον πρέπει το νομοσχέδιο να τροποποιηθεί έτσι ώστε να είναι απαραίτητη η συναίνεση και των δύο διαδίκων προκειμένου να γίνει εκδίκαση στα αγγλικά. Όπως είπε πιθανόν «ένας διάδικος καταχρηστικά να αρνείται τη χρήση της αγγλικής γλώσσας, απλώς για να δυσκολέψει τον άλλον διάδικο…».

Η επίτροπος Νομοθεσίας, Λουίζα Ζαννέτου, διατύπωσε την άποψη ότι η χρήση της διεθνούς γλώσσας, δεν θα καταπατεί το δικαίωμα κάποιου να παρακολουθήσει τη διαδικασία: «Εννοείται ότι αν υπάρχουν μάρτυρες ή οποιοδήποτε άτομο δεν κατανοεί την αγγλική γλώσσα, θα παρέχεται -βάσει του Συντάγματος- διερμηνεία, στο πλαίσιο της εξέτασης του αιτήματος που θα υποβάλλεται».

 

Αγγλικά στα δικαστήρια μέχρι τα τέλη του '80…

Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο για τους νεότερους, εντούτοις μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80 στα κυπριακά δικαστήρια χρησιμοποιείτο ευρέως η αγγλική γλώσσα.

Παλιά καραβάνα του χώρου, εξιστόρησε στον «Π» περιστατικό περί τις αρχές της εν λόγω δεκαετίας, κατά το οποίο δικηγόρος αγόρευε στην αγγλική, με αποτέλεσμα να μην γίνονται κατανοητά απ' όλους τους παρευρισκόμενους.

Όπως μας ανέφερε, εκπρόσωπος του Τύπου που βρισκόταν στη δικαστική αίθουσα για να καλύψει δημοσιογραφικά τη δίκη, διέκοψε τη διαδικασία διαμαρτυρόμενος. Ο τότε δικαστής Μιχαλάκης Τριανταφυλλίδης ζήτησε από τον δημοσιογράφο να του εξηγήσει γιατί αντιδρά. Ο τελευταίος επικαλέστηκε τον Μοντεσκιέ και ότι βασικό συστατικό μιας δίκαιης δίκης είναι και η δημοσιότητα της διαδικασίας, που δεν διασφαλίζεται αν χρησιμοποιείται από γλώσσα μη κατανοητή απ' όλους. Ο κ. Μιχαλάκης Τριανταφυλλίδης, έδωσε ξεκάθαρες οδηγίες να συνεχιστεί η δίκη στα ελληνικά…

Ιδιαιτέρως κατατοπιστικό είναι και άρθρο του δικηγόρου δρος Παύλου Νεοφύτου Κούρτελλου ημερομηνίας 10/12/2019. Ανέλυσε για λογαριασμό της ιστοσελίδας dejure, τα υπό συζήτηση νομοσχέδια (προωθήθηκαν από τον τότε υπουργό Δικαιοσύνης, Ιωνά Νικολάου), ενώ έκανε ιδιαίτερη αναφορά στο θέμα της γλώσσας και στη… δικαστική της προϊστορία.

Το άρθρο δημοσιεύεται υπό τον τίτλο «Εμπορικό Δικαστήριο ή εμπόριο δικαιοσύνης;» και ανάμεσα σ' άλλα αναφέρει: «Το άρθρο 189 του Συντάγματος του 1960 προνοούσε παρά τις διατάξεις του άρθρου 3 για μια χρονική μεταβατική περίοδο 5 ετών από την ημερομηνία έναρξης σε ισχύ του Συντάγματος ότι: (α) άπαντες οι κατά το άρθρον 188 διατηρούμενοι εν ισχύι νόμοι δύνανται να παραμείνωσιν εις την αγγλική γλώσσαν, και (β) η αγγλική γλώσσα δύναται να είναι εν χρήσει εις πάσαν διαδικασίαν ενώπιον οιουδήποτε δικαστηρίου της Δημοκρατίας.

Μετά την ανεξαρτησία και μέχρι να μεταφρασθεί το σύνολο της νομοθεσίας το οποίο ήταν στην αγγλική μέχρι τα τέλη περίπου της δεκαετίας του '80 ακόμη δικηγόροι αγόρευαν ενώπιον των δικαστηρίων στην αγγλική. Λύση στην εκκρεμότητα επέφερε ο περί των Επισήμων Γλωσσών της Δημοκρατίας Νόμος Ν. 67/1988 με τις συνακόλουθες τροποποιήσεις του όπου ήδη από το προοίμιο του με αναφορά στις επίσημες γλώσσες της Κυπριακής Δημοκρατίας διαπιστώνει ότι η μεταβατική περίοδος των πέντε χρόνων με βάση το Άρθρο 189(β) του Συντάγματος έχει από εικοσαετίας και πλέον λήξει και δεν είναι επιθυμητό να συνεχιστεί η κατάσταση που δημιούργησε ο περί Νόμων και Δικαστηρίων (Κείμενον και Διαδικασία) Νόμος του 1965.

Το άρθρο 5 (1) του πιο πάνω νόμου αφορά την προσαγωγή εγγράφων και προνοεί ότι σε οποιαδήποτε δικαστική διαδικασία γίνεται αποδεκτό ως αποδεικτικό μέσο και έγγραφο συνταγμένο σε οποιαδήποτε ξένη γλώσσα.

Το δικαστήριο μπορεί, όταν το συμφέρον της δικαιοσύνης το επιβάλλει, να διατάξει τη μετάφραση εγγράφου ή μέρους αυτού στις επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας ή σ’ οποιαδήποτε απ’ αυτές (άρθρο 5(2)).

Είναι μάλλον ο κανόνας οι δικαστές να ζητούν από τα διάδικα μέρη να μεριμνήσουν για την ελληνική απόδοση εγγράφου που έχουν καταχωρίσει ακόμη και αν είναι στην αγγλική, γλώσσα που είναι μάλλον καταληπτή στο σύνολο των δικαστών. Ένδειξη ενός γλωσσικού πατριωτισμού ή προσήλωση στο Σύνταγμα και τον νόμο το γεγονός περιποιεί τιμή στους δικαστές μας αλλά και στη γλώσσα».

 

Περδίκης: «Πρόκειται για έναν τραγέλαφο»

Ανεξάρτητα, πάντως, με το ζήτημα που αφορά την ίδρυση του Εμπορικού Δικαστηρίου, η εξοικείωσή μας με την αγγλική κάποιες φορές ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της αναξιοπρέπειας…

Είναι ενδεικτικό ότι ο περί Εκλογής του Προέδρου και Αντιπροέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νόμος από το 1960 δεν είχε μεταφραστεί στα ελληνικά στην ολότητά του. Το κείμενο του νόμου, δηλαδή, παρουσιαζόταν με δύο γλώσσες.

Η παράλειψη αυτή είχε εντοπιστεί από τον επί σειρά ετών βουλευτή με το Κίνημα Οικολόγων - Συνεργασίας Πολιτών, Γιώργο Περδίκη, ο οποίος είχε λάβει μέτρα για αποκατάσταση αυτού του «τραγέλαφου», όπως τον είχε χαρακτηρίσει.

Στις 26 Αυγούστου του 2020 είχε αποστείλει επιστολή στην επίτροπο Νομοθεσίας Λουίζα Ζαννέτου και με έντονο τρόπο επεσήμανε το φαινόμενο, τονίζοντας την ανάγκη όχι μόνο να μεταφραστεί ο υπό αναφορά εμβληματικός, όπως τον χαρακτήρισε, νόμος, αλλά όλες οι νομοθεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η κ. Ζαννέτου είχε απαντήσει με θετικό τρόπο στην επισήμανση του κ. Περδίκη (03/09/2020), ενώ εν τέλει ο νόμος για τον πρώτο πολίτη του κράτους, μεταφράστηκε το καλοκαίρι του 2021, με την επίτροπο Νομοθεσίας να ενημερώνει σχετικά στις 23/08/2021. Παρήλθαν πέραν των 60 χρόνων…

Στην αρχική του επιστολή ο κ. Περδίκης επεσήμαινε τα ακόλουθα: «Με αυτή την επιστολή θέτω εις γνώση σας την επιτακτική ανάγκη να μεταφραστούν στα ελληνικά όλες οι νομοθεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν είναι δυνατόν εν έτει 2020 και καθώς διανύουμε το 60ό έτος της λειτουργίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, εμβληματικοί νόμοι της -όπως ο περί Εκλογής του Προέδρου και Αντιπροέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νόμος- να είναι στην αγγλική γλώσσα, η οποία όπως γνωρίζετε δεν είναι μία από τις δύο επίσημες γλώσσες της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Συνεπώς, προτείνω όπως θέσετε ως άμεση προτεραιότητά σας, την κατάργηση του νόμου και κατάθεση νέου (ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2023), ο οποίος να είναι στη ελληνική γλώσσα. Σημειώνεται ότι όλες οι τροποποιήσεις που έγιναν από τότε μέχρι σήμερα στον ίδιο νόμο, είναι στην ελληνική γλώσσα.

Δηλαδή έχουμε έναν εμβληματικό νόμο, τον νόμο για την εκλογή του πρώτου πολίτη της Κυπριακής Δημοκρατίας -το ύπατο αξίωμα- και αυτός είναι σε μια μορφή όπου κάποια άρθρα είναι στην αγγλική και κάποια άλλα στην ελληνική. Πρόκειται δηλαδή για έναν τραγέλαφο με όλη τη σημασία της λέξης.

Ελπίζω να κάνετε κάτι σύντομα για να διορθωθεί αυτή η κατάσταση όπως βεβαίως και για άλλους σχετικούς νόμους της Κυπριακής Δημοκρατίας όπου εμφανίζονται στην αγγλική γλώσσα ή δίγλωσσοι».

Ο πρώην βουλευτής παρά την αρχικά θετική ανταπόκριση της κ. Ζαννέτου στην επιστολή του, είχε επανέλθει με νέα επιστολή τον Δεκέμβριο του 2020 (21/12): «Θα παρακολουθώ την πορεία της προσπάθειάς σας για εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας και ιδιαίτερα τον περί εκλογών του Προέδρου και Αντιπροέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νόμο, ο οποίος -πέραν των άλλων προβλημάτων- έχει και την ιδιαιτερότητα να είναι και δίγλωσσος. Το γεγονός ότι ο νόμος που αφορά την εκλογή για το υψηλότερο αξίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας να είναι εν μέρει σε μια γλώσσα που δεν είναι επίσημη γλώσσα της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν μας περιποιεί τιμή. Αναμένω λοιπόν ότι αυτό το θέμα θα είναι πρώτο στην πορεία που θα ακολουθήσετε».