«Όσο ο κόσμος ξεχνά, η Ιστορία επαναλαμβάνεται», του Κώστα Κωνσταντίνου

 

 

 

Είναι δυνατόν να ξεχνάμε τόσο εύκολα; Είναι δυνατόν ένα τέτοιο γεγονός να διαγράφεται και μαζί του να παραγράφονται, στον βωμό πολιτικών σκοπιμοτήτων, οι φρικαλεότητες και ο μαζικός, συστηματικός, αφανισμός έξι εκατομμυρίων ανθρώπων; Και ποιο είναι, άραγε, το τίμημα αυτής της στάσης πολλών σήμερα έναντι της Ιστορίας για ολόκληρη την ανθρωπότητα;

 



Η κεντρική πύλη του Άουσβιτς, με τη διαβόητη επιγραφή Arbeit Macht Frei. Η Εργασία Ελευθερώνει. Αποστεωμένους επιζώντες, κρεματόρια και στοιβαγμένες σορούς αντίκρισαν οι Σύμμαχοι όταν μπήκαν στο κολαστήριο.

Η απελευθέρωση

Όταν στις 27 Ιανουαρίου του 1945, σαν σήμερα, πριν από ακριβώς 77 χρόνια, τα σοβιετικά στρατεύματα έμπαιναν στο κολαστήριο του Άουσβιτς, λίγοι φαντάζονταν ότι θα αντίκριζαν αυτό που τελικά βρήκαν εκεί. Ελάχιστοι δε μπορούσαν να φανταστούν ότι στον εικοστό αιώνα θα ήταν δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο και πως σε ολόκληρη την κατεχόμενη από τους ναζί Ευρώπη θα είχαν στηθεί, σε αυτή μάλιστα την έκταση, στρατόπεδα εξόντωσης ανθρώπων, των οποίων το μόνο «αμάρτημα» ήταν η διαμονοποιημένη από την παράνοια των εθνικοσοσιαλιστών εβραϊκή καταγωγή των θυμάτων και η δίψα τους για καταλήστευση του καθετί που ανήκε στους Εβραίους. Στους μήνες και στα χρόνια που ακολούθησαν, όσοι στάθηκαν τυχεροί και επέζησαν από εκείνες τις ομάδες των αποσβολωμένων και αποστεωμένων παιδιών και ενηλίκων, οι οποίοι επεδείκνυαν στους άφωνους στρατιώτες τα τατουάζ με τους αριθμούς στα χέρια τους, θα άρχιζαν να ξετυλίγουν το κουβάρι της φρικαλεότητας. Ενός εγκλήματος για το οποίο υπήρχαν σαφείς πληροφορίες -άλλωστε, οι Εβραίοι είχαν εκτοπιστεί από κάθε σημείο της κατεχόμενης Ευρώπης στο οποίο ζούσαν- πλην όμως ο κόσμος δεν είχε ασχοληθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή. Η απελευθέρωση του Άουσβιτς, στο οποίο οι δυνάμεις των Συμμάχων θα ανακάλυπταν κρεματόρια και σωρούς από νεκρούς από την πείνα, την εξάντληση και τις εκτελέσεις ανθρώπους, θα έδινε το έναυσμα για να καθιερωθεί αυτή ειδικά η μέρα ως η Παγκόσμια Μέρα Μνήμης για το Ολοκαύτωμα.



 

Τα παπούτσια των θυμάτων και των παιδιών τους όπως εκτίθενται σήμερα στο Άουσβιτς

Η Γενιά της Άγνοιας

Σήμερα, σε μια εποχή που η Ιστορία δεν βρίσκεται πια ψηλά στα ενδιαφέροντα των ανθρώπων, μια ολόκληρη γενιά μεγαλώνει πια χωρίς να ξέρει πολλά ή και τίποτα για το γεγονός αυτό. Παραδόξως, εκ πρώτης όψεως αλλά απολύτως λογικά εάν το σκεφτεί κανείς, η Γερμανία του σήμερα είναι ίσως η χώρα με την πιο ενεργή και την επίμονη διδασκαλία της Ιστορίας και των εγκλημάτων εις βάρος των Εβραίων, όπως βέβαια και όλων όσοι απέκλιναν από τα αρρωστημένα ναζιστικά «πρότυπα»: των ομοφυλόφιλων, των αναπήρων, των ψυχικά πασχόντων, των Ρομά, των πολιτικών αντιπάλων και όποιου δεν υπέκυπτε στους Ναζί. Σε άλλες όμως χώρες, το Ολοκαύτωμα όχι μόνο δεν έχει τη θέση που θα έπρεπε στη σχολική διδασκαλία και στη συλλογική συνείδηση αλλά, όσο πιο πολύ η εποχή απομακρύνεται από την ιστορική γνώση και την επίγνωση της σημασίας του Ολοκαυτώματος, τόσο περισσότερο αυξάνονται τα αδιανόητα περιθώρια εκμετάλλευσής του για πολιτικούς και άλλους λόγους.

Νηπιαγωγεία υπό φρούρηση

Έτσι, πότε εξ «αριστερών», με πρόσχημα το Μεσανατολικό και το Παλαιστινιακό, και πότε με εντελώς παρανοϊκές και συνωμοσιολογικές αφετηρίες, εδώ στην Ακροδεξιά συνήθως, οτιδήποτε το εβραϊκό γίνεται στόχος επιθέσεων, εξύβρισης και δαιμονοποίησης. Δεν υπάρχει εβραϊκό νηπιαγωγείο ή σχολείο οπουδήποτε στον κόσμο που να μην φρουρείται. Άλλωστε, πολλά από αυτά έγιναν στόχος δολοφονικών επιθέσεων.

 



Το «άλλο» Ολοκαύτωμα

Την ίδια δε ώρα, η ανθρωπότητα επιμένει να αγνοεί ένα δεύτερο Ολοκαύτωμα και αυτό ίσως να είναι σήμερα ακόμα πιο επικίνδυνο: την εκδίωξη όλων σχεδόν των γηγενών εβραϊκών πληθυσμών από τα αραβικά και μουσουλμανικά έθνη, ως αντίποινο για την ίδρυση του Ισραήλ. Όμως, πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους -πάνω από ένα εκατομμύριο αριθμούσαν τότε- οι οποίοι ζούσαν εκεί για αιώνες και χιλιετίες και των οποίων οι περιουσίες κατασχέθηκαν εν μία νυκτί και τους απαγορεύτηκε να εξασκούν πολλά επαγγέλματα, στο ναζιστικό πρότυπο, ενώ πολλοί δολοφονήθηκαν σε πογκρόμ, δεν είχαν καν πληροφορηθεί την ίδρυση του Ισραήλ, ούτε φαντάζονταν ότι θα κατέληγαν πρόσφυγες εκεί. Παραδόξως δε, σήμερα, την ώρα που πολλά μουσουλμανικά κράτη αναγνωρίζουν τις ευθύνες του παρελθόντος και συνάπτουν συμφωνίες ειρήνευσης με το Ισραήλ, η Δύση είναι που γίνεται για άλλη μια φορά το πεδίο αναβίωσης του αντισημιτισμού, σε όλα τα επίπεδα.

Βολική δαιμονοποίηση

Μόνο που οι πολιτικές διενέξεις επιλύονται με όρους πολιτικούς. Η Ιστορία και ειδικά η επιβεβαιωμένη, με τα πιο πολλά και τα πιο αδιάσειστα στοιχεία ιστορία του Ολοκαυτώματος, δεν είναι αντικείμενο συζήτησης, καθώς δεν ψάχνει κανείς να βρει κάποια απάντηση. Ούτε διαπραγματεύεται κανείς κάτι. Είναι ζήτημα γνώσης του τι συνέβη και τίποτα, μα τίποτα, άλλο. Δεν έχει πολιτικές προεκτάσεις. Έχει να κάνει με το δικαίωμα ανθρώπων στη δική τους ταυτότητα και θρησκεία, όπως επίσης και το δικαίωμά τους να μην γίνονται, όπως γίνονταν διαχρονικά και για αιώνες, ο εύκολος στόχος και ο αποδιοπομπαίος τράγος, σε ως επί το πλείστον χριστιανικές ή και -λιγότερο τότε- μουσουλμανικές κοινωνίες και να τους φορτώνεται εύκολα και βολικά ό,τι πήγαινε στραβά εκεί. Το δικαίωμά τους στην ασφάλεια όπου κι αν ζουν, στην ισότητα, σε μια χώρα επίσης όπως την ονειρεύονταν και για επιστροφή σε αυτήν, όπου προσεύχονταν αδιαλείπτως για δύο χιλιάδες χρόνια, από τότε που αναγκάστηκαν να φύγουν από εκεί, και πάλι με τη δύναμη Ευρωπαίων. Ρωμαίων τότε.

Εβδομήντα επτά χρόνια μετά, ο υπόλοιπος κόσμος καλείται να αναλάβει τις ευθύνες του έναντι των θυμάτων του Ολοκαυτώματος αλλά και της αναβίωσης του κακού και να μην ξεχάσει το βασικό: πως, στις αρχές της δεκαετίας του ’30, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τι επεφύλασσε η επόμενη δεκαπενταετία με το Ολοκαύτωμα. Οι λίγοι που το φοβήθηκαν έμοιαζαν παράλογοι και φοβικοί στην πνευματική άνθιση της εποχής. Μέχρι που συνέβη. Και καθετί στην Ιστορία μπορεί να συμβεί ξανά. Ειδικά εκεί και όπου οι άνθρωποι δεν τη γνωρίζουν ή επιλέγουν να την αγνοούν.