Θρησκευτικές και άλλες «πεποιθήσεις» στην Εργασία εν μέσω πανδημίας Covid-19

 

 

Του Νικόλα Ερωτοκρίτου*

Ο φόβος του να νοσήσει κάποιος από την Covid-19 δεν αποτελεί «προστατευόμενη πεποίθηση» (protected belief), βάσει του Νόμου για την Ισότητα (Equality Act) στην Αγγλία, όπως αποφάσισε ένας δικαστής στο Μάντσεστερ, αφού μια γυναίκα ισχυρίστηκε ότι υπέστη διάκριση από τον εργοδότη της, όταν αρνήθηκε να πάει στη δουλειά κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Να σημειωθεί ότι δεν αναφέρεται πουθενά το όνομα της γυναίκας/ενάγουσας, αλλά ούτε και του εργοδότη/εναγομένου στην εν λόγω απόφαση.

Τα γεγονότα της εν λόγω υπόθεσης έχουν ως εξής: η ενάγουσα αρνήθηκε να επιστρέψει στον χώρο εργασίας της τον Ιούλιο του 2020, μετά από υπόδειξη του εργοδότη της, όπου ο ίδιος έκρινε ως απολύτως αναγκαία και βάσιμη την επιστροφή της εν λόγω εργοδοτούμενης στην εργασία της. Η ίδια αρνήθηκε την επιστροφή της, βασιζόμενη στον λόγο ότι είχε «γνήσιο φόβο» (genuine fear) από το να προσβληθεί και μεταδώσει στον σύντροφό της τον Covid-19, ο οποίος, όπως ανέφερε, διέτρεχε μεγάλο κίνδυνο από το να νοσήσει σοβαρά. Ως συνέπεια της άρνησής της να επιστρέψει στην εργασία της, ο εργοδότης της αρνήθηκε να συνεχίσει να πληρώνει τον μισθό της και η ίδια έχει υποστεί οικονομική ζημιά.

Υποστήριξε, η ίδια η ενάγουσα, ότι επρόκειτο για διάκριση (discrimination), με βάση αυτήν την πεποίθηση σχετικά με τον Covid -19 και τον κίνδυνο από αυτόν για τη δημόσια υγεία. Το εν λόγω συμβάν, όπως είπε η ίδια, έγινε την περίοδο που ξεκίνησε το δεύτερο κύμα του Covid-19 και η τεράστια αύξηση των κρουσμάτων του ιού σε όλη τη χώρα. Έτσι, έκρινε η ίδια πως δεν έπρεπε να υπακούσει και να επιστρέψει στην εργασία της, παρά την υπόδειξη του εργοδότη της. Όταν ρωτήθηκε από το δικαστήριο σχετικά με την πεποίθησή της, αυτή απάντησε: «Φοβάμαι να κολλήσω τον Covid -19 και έχω την ανάγκη να προστατεύσω τον εαυτό μου και τους άλλους». Ο Νόμος περί Ισότητας (Equality Act) του 2010 απαγορεύει τις διακρίσεις σε βάρος ορισμένων καθορισμένων «προστατευόμενων χαρακτηριστικών», μεταξύ των οποίων θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις.

Αλλά αυτές οι πεποιθήσεις πρέπει να θεωρούνται αυθεντικές, όχι απλώς μια άποψη, να αφορούν μια «βαριά και ουσιαστική πτυχή της ανθρώπινης ζωής», να είναι πειστικές, σοβαρές και να είναι «άξιες σεβασμού», σε μια δημοκρατική κοινωνία, και συμβατές με τα δικαιώματα των άλλων.

Στην απόφασή του ο δικαστής των Εργατικών Διαφορών Mark Leach, μεταξύ άλλων, ανέφερε πως δέχεται το γεγονός πως η εν λόγω γυναίκα είχε «γνήσιο φόβο» (genuine fear), αλλά δεν πίστεψε πως έμπιπτε στα κριτήρια για «φιλοσοφική πεποίθηση» (philosophical belief), όπου εκεί θα προστατευόταν από την Ενότητα 10 του Περί Ισότητας Νόμου του 2010 (Section 10 of the Equality Act 2010). Ακόμα, είπε πως ο φόβος της ενάγουσας δεν ισοδυναμεί με πεποίθηση, αλλά μάλλον είναι μια αντίδραση σε μια απειλή σωματικής βλάβης και την ανάγκη λήψης μέτρων για την αποφυγή ή τη μείωση αυτής της απειλής. Οι περισσότεροι (αν όχι όλοι) άνθρωποι αντιδρούν ενστικτωδώς σε διαφαινόμενες ή πραγματικές απειλές σωματικής βλάβης, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Μπορεί επίσης να περιγραφεί ως μια ευρέως διαδεδομένη άποψη που βασίζεται στην τρέχουσα κατάσταση διαθέσιμων πληροφοριών, ότι η λήψη ορισμένων μέτρων, για παράδειγμα, η παρουσία σε ένα πολυσύχναστο μέρος κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της τρέχουσας πανδημίας θα αύξανε τον κίνδυνο μόλυνσης από τον Covid-19, και μπορεί επομένως να είναι επικίνδυνο. Λίγοι άνθρωποι μπορεί να αντιταχθούν σε αυτό. Ωστόσο, ο φόβος σωματικής βλάβης και οι απόψεις σχετικά με τον καλύτερο τρόπο μείωσης ή αποφυγής του κινδύνου σωματικής βλάβης δεν αποτελούν πεποίθηση για τους σκοπούς της Ενότητας 10, του άρθρου 10 του Περί Ισότητας Νόμου του 2010. Οι φόβοι για τη βλάβη που προκαλείται από τον Covid-19 είναι σοβαροί και ουσιαστικοί. Σίγουρα δεν είναι δευτερευούσης ή ασήμαντης βαρύτητας. Αφορούν επίσης πτυχές της ανθρώπινης ζωής και συμπεριφοράς.

Αλλά, δεν είναι φιλοσοφική πεποίθηση, σύμφωνα με τον Άγγλο δικαστή, για να τύχει της προστασίας του Νόμου, επειδή ο εργοδότης, με το να την καλέσει νόμιμα πίσω στην εργασία της παραβίαζε τη «γνήσια πεποίθησή της» ότι διέτρεχε σοβαρό κίνδυνο να νοσήσει και να τον μεταδώσει. Έτσι κρίθηκε πως δεν έχει υποστεί διάκριση (discrimination).

Τώρα, όσον αφορά την Κύπρο, τηρουμένων των αναλογιών, ισχύει παρόμοια νομοθεσία, με παρόμοιες πρόνοιες. Ο εν λόγω νόμος είναι Ο Περί Ίσης Μεταχείρισης στην Απασχόληση και την Εργασία Νόμος του 2004, Ν. 58(I)/2004, που ενσωματώνει την Οδηγία 2000/78/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2000, για τη διαμόρφωση γενικού πλαισίου για την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία» (EE L 303 της 21/2/2000 σ.16) και την Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου της 29ης Ιουνίου 2000 περί εφαρμογής της αρχής της ίσης μεταχείρισης προσώπων ασχέτως φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής» (EE L 180 της 19/07/2000, σ.22).

Στο άρθρο 6 του Ν. 58(Ι)/2004, απαγορεύονται οι διακρίσεις, ανάμεσα στα άλλα και λογής πεποιθήσεων σε βάρος εργαζομένων.

Απαγόρευση διακρίσεων στην απασχόληση

6.-(1) Τηρουμένων των διατάξεων των άρθρων 7 και 8, απαγορεύεται οποιαδήποτε:

(α) άμεση διάκριση,

(β) έμμεση διάκριση,

(γ) παρενόχληση ή

(δ) εντολή για την εφαρμογή διακριτικής μεταχείρισης

λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων, ηλικίας, σεξουαλικού προσανατολισμού, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής στους τομείς που καλύπτει το άρθρο 4.

Ιδιαίτερη βαρύτητα θα πρέπει να δοθεί στο Άρθρο 6(1)(δ) ως ανωτέρω. Ωστόσο, το αμέσως επόμενο Άρθρο 7 (βλπ. κατωτέρω) του πιο πάνω νόμου επιτρέπει τη διάκριση, ή καλύτερα θεωρεί ότι δεν υπάρχει διάκριση σε βάρος εργαζομένων, όταν οι διαφορετικές πεποιθήσεις συγκρούονται με «…επαγγελματική απαιτητή ουσιώδη, θεμιτή και δικαιολογημένη, λαμβάνοντας υπόψη τη δεοντολογία της οργάνωσης». Εξαίρεση για διακρίσεις λόγω θρησκείας ή πεποιθήσεων.

7. Στην περίπτωση επαγγελματικών δραστηριοτήτων των εκκλησιών ή άλλων δημοσίων ή ιδιωτικών ενώσεων, η δεοντολογία των οποίων εδράζεται στη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις, η διαφορετική μεταχείριση που εδράζεται στο θρήσκευμα ή τις πεποιθήσεις ενός προσώπου, δεν συνιστά διάκριση κατά την έννοια του άρθρου 6, όταν, λόγω της φύσης των εν λόγω δραστηριοτήτων ή του πλαισίου εντός του οποίου ασκούνται, η θρησκεία ή οι πεποιθήσεις αποτελούν επαγγελματική απαίτηση ουσιώδη, θεμιτή και δικαιολογημένη, λαμβάνοντας υπόψη τη δεοντολογία της οργάνωσης.

Δηλαδή, για παράδειγμα, αν στο εστιατόριο μιας επιχείρησης, το οποίο παρέχει σαν συμβατική της υποχρέωση γεύμα στους εργαζόμενους της, τυχόν απαίτηση του εργοδότη, στα πλαίσια της πιο πάνω υποχρέωσής του, να παρέχει μόνο χοιρινό κρέας, ενώ υπάρχουν και μουσουλμάνοι εργαζόμενοι. Τούτο απαγορεύεται.

Για να το ξεκαθαρίσουμε εντελώς, η ουσιώδης θεμιτή και δικαιολογημένη ρύθμιση για παροχή γεύματος, στον χώρο της επιχείρησης, προφανώς για σκοπούς διευκόλυνσης εργοδότη και εργoδοτουμένων, δεν μπορεί να αγνοεί το γεγονός ότι οι μουσουλμάνοι, έχοντας θρησκευτική πεποίθηση για αυτό, δεν μπορούν να τρώνε χοιρινό κρέας.

Για το ζήτημα τώρα του Covid -19, αν και δεν κρίθηκε από τα κυπριακά δικαστήρια ακόμα, όπως κρίθηκε ανωτέρω στην Αγγλία, στη βάση του πιο πάνω δικού μας Νόμου, το συγκεκριμένο ζήτημα, έχω την άποψη πως είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι και αδύνατο, να πείσει κάποιος, στη βάση της πιο πάνω ρύθμισης του δικού μας νόμου, ότι λόγω «πεποιθήσεων» θα πρέπει να έχει διαφορετική μεταχείριση. Δηλαδή, να μην πηγαίνει στην εργασία του λόγω φόβου από το να προσβληθεί και μεταδώσει στον σύντροφό του/της τον Covid-19, ο οποίος ή η οποία διατρέχει μεγάλο κίνδυνο από το να νοσήσει σοβαρά εν’ όσω διατηρείται η πανδημία.

Η πεποίθηση

Τούτο εισηγούμαι ότι θα ισχύει ακόμη και αν ο ανάγοντας/αιτητής προσπαθήσει να πείσει ότι η «πεποίθησή» του βασίζεται σε «θρησκευτική πεποίθηση», κάτι που προβλέπει ο νόμος μας ως προϋπόθεση για να επιτρέπεται η διαφορετική αντιμετώπιση του εργοδοτούμενου.

Αν κάποιος όμως προσπαθήσει να το οδηγήσει σαν επιχείρημα προς εκείνην την κατεύθυνση, επικαλούμενος για παράδειγμα συμβουλή ή και γνώμη του πνευματικού ή άλλου καθοδηγητή του για μη εμβολιασμό, άρα και καθιστάμενος ευάλωτος στον Covid-19 διατρέχοντας μεγάλο κίνδυνο από το να νοσήσει σοβαρά εν’ όσω διατηρείται η πανδημία, θα πρέπει να είναι έτοιμος να αντιμετωπίσει δύο (2) αντεπιχειρήματα από το δικαστήριο:

Πρώτον, ότι τα Διατάγματα του Υπουργείου Υγείας, με βάση τον περί Λοιμοκάθαρσης Νόμο (ΚΕΦ.260) για τη ρύθμιση ζητημάτων που αφορούν την πανδημία, είναι πρωτογενής νομική υποχρέωση στην οποία οι πολίτες οφείλουν να υπακούσουν, πέρα από «πεποιθήσεις», πλην του πλήρους ακόμα και υποχρεωτικού εμβολιασμού, και

Δεύτερον, την επίσημη θέση της Ιεράς Συνόδου, που εκφράζει και εκπροσωπεί την επικαλούμενη «πεποίθηση» του εργοδοτούμενου ότι δεν δικαιολογείται εκκλησιαστικά η μη προσέλευση στην εργασία λόγω «πεποιθήσεων», αφού απορρίπτει κατόπιν συμβουλών από πνευματικό ή άλλο καθοδηγητή τον εμβολιασμό.

Ευχή και πεποίθησή μου πως φτάνουμε στην άκρη του «τούνελ», αχνοφαίνεται το επικείμενο τέλος της πανδημίας του Covid-19, η οποία «στιγμάτισε» και δίχασε την ανθρωπότητα. Ελπίζω και εύχομαι, όταν τελειώσει όλο αυτό, με τις όσο το δυνατόν λιγότερες απώλειες για όλους μας, να εκτιμήσουμε ξανά την ελευθερία, την υγεία, τις ανθρώπινες σχέσεις και τον πολύτιμό μας χρόνο, ιδεώδη τα οποία τα θεωρούσαμε ως δεδομένα. Να αναθεωρήσουμε πεπαλαιωμένες πρακτικές, απαρχαιωμένες πεποιθήσεις και διακρίσεις του χθες που μας κρατούν δέσμιους και δεν μας αφήνουν να ατενίσουμε το αχαρτογράφητο αλλά πολλά υποσχόμενο μέλλον.

*Δικηγόρου