Ο Hakki Muftuzade έζησε την παιδική του ηλικία σε όλη την Κύπρο - Το δύσκολο έργο της Επιτροπής Αγνοουμένων

Sevgul Uludag, caramel_cy@yahoo.com, Τηλ: 99966518

Ο Hakki Muftuzade, που είναι Τουρκοκύπριος, μέλος της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων, γεννήθηκε το 1953 στην Αμμόχωστο, στην πόλη όπου ο πατέρας του Omer Faik Muftuzade ήταν τότε βοηθός έπαρχος Αμμοχώστου. Ο πατέρας του Omer ήταν δάσκαλος και στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν στρατιώτης-αξιωματικός και υπηρετούσε στον βρετανικό στρατό στην Ιορδανία. Όταν επέστρεψε υπηρέτησε ως βοηθός διοικητής στον κυπριακό στρατό και το 1949 ως διευθυντής των κυπριακών φυλακών. Αργότερα έγινε βοηθός έπαρχος και αργότερα έπαρχος και η δουλειά του τον ανάγκαζε σε πολλές μετακομίσεις μεταξύ των πόλεων. Ήταν επίσης ένας από τους ιδρυτές της διάσημης ποδοσφαιρικής ομάδας Chetinkaya και βοηθούσε στην προπόνηση και τη διοίκηση - το 1952-53 η Chetinkaya κέρδισε την ασπίδα του ΠΑΣΟΚ σε αγώνα με τον ΑΠΟΕΛ. Ήταν επίσης διαιτητής σε ποδοσφαιρικούς αγώνες και επειδή ήταν δίκαιος, του ζητούσαν να είναι διαιτητής ακόμη και σε αγώνες ελληνοκυπριακών ή αρμενικών ομάδων. Ήταν επίσης ένας από τους διευθυντές της Magusa Turk Gucu (MTG), της τουρκοκυπριακής ποδοσφαιρικής ομάδας της Αμμοχώστου και αγωνιζόταν να χτίσει το γήπεδο ποδοσφαίρου Canbulat.

Ως παιδί, ο Hakki Muftuzade θυμάται να πηγαίνει σε ποδοσφαιρικούς αγώνες, ενώ θυμάται τις μετακομίσεις που έκαναν εξαιτίας της δουλειάς του πατέρα του. «Μετά τις Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου του 1959-60, ο πατέρας μου διορίστηκε από τους Rauf Denktash και Dr Kuchuk ως 'αξιωματικός-σύνδεσμος' στις Βρετανικές Βάσεις σε Ακρωτήρι-Επισκοπή και Παραμάλι. Υπηρέτησε στις Βρετανικές Βάσεις μέχρι το 1975. Μόνο αφού μπήκαν οι τελευταίοι Τουρκοκύπριοι σε αεροπλάνο από το Happy Valley, φύγαμε και πήγαμε στην Αγγλία και μετά ήρθαμε πίσω στην Κύπρο».

Διακοινοτικές μάχες

Οι διακοινοτικές μάχες που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου του 1963 βρήκαν την οικογένειά του στη Λεμεσό: «Το σπίτι μας ήταν ακριβώς απέναντι από το εργοστάσιο της ΚΕΟ και βρισκόταν υπό συνεχή πυρά, έτσι έπρεπε να πάμε να ζήσουμε για εννιά μήνες στην Επισκοπή», θυμάται. «Εκεί άρχισα να πηγαίνω στο Δημοτικό Σχολείο της Αυδήμου, αφού λόγω των μαχών δεν ήταν δυνατό να φοιτήσω στο σχολείο στην Επισκοπή. Η Επισκοπή ήταν μεικτό χωριό. Όταν τα πράγματα άρχισαν να ομαλοποιούνται, άρχισα να πηγαίνω στο Δημοτικό Σχολείο της Επισκοπής. Μείναμε εκεί για περίπου έναν χρόνο και μόνο τότε μπορέσαμε να επιστρέψουμε στο σπίτι μας στη Λεμεσό. Θυμούμαι ότι όλα τα ρούχα του πατέρα μου ήταν τρυπημένα σαν να ήταν κομμένα στη μέση με μαχαίρι. Και ξαφνικά δεν είχε κοστούμια να φορέσει».

Ο παππούς απ' τη μητέρα του Hakki, Hasan Kahya, είχε ένα από τα μεγαλύτερα αγροκτήματα στην Επισκοπή. Ήταν από τη Γαληνόπορνη και είχε παντρευτεί στην Επισκοπή, αγοράζοντας γη και επεκτείνοντάς την και δημιουργώντας μια πολύ μεγάλη φάρμα. «Στη φάρμα του καλλιεργούσαν διάφορα λαχανικά. Η μεγαλύτερη χαρά μου ήταν να κάθομαι με τους εργάτες και να τρώω φασόλια και πιλάφι με πουργούρι και κρεμμύδια. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη γεύση τους. Ο παππούς μου είχε δωρίσει στην κοινότητά του τη γη για το νεκροταφείο στην Επισκοπή, έτσι μπορείς να δεις το όνομά του στην είσοδο. Τότε ήταν μέρες αγάπης, σεβασμού, πειθαρχίας» λέει.

Ο πόλεμος του '74

Και ο πόλεμος του 1974 βρήκε την οικογένειά του στη Λεμεσό. Μάλιστα ετοιμάζονταν να πάνε με το αυτοκίνητο για διακοπές στη Μερσίνα και μετά στην Άγκυρα. Είχαν ετοιμάσει το αυτοκίνητό τους, είχαν αγοράσει τα εισιτήρια, αλλά έγινε το πραξικόπημα και ο πόλεμος και δεν κατάφεραν να φύγουν. Σπούδαζε στο Λονδίνο Πολιτικές Επιστήμες -κάτι που ήθελε πολύ- και είχε έρθει για διακοπές ως φοιτητής. «Τότε έπρεπε να αναζητήσουμε καταφύγιο στις Βρετανικές Βάσεις γιατί η Λεμεσός δεν ήταν ασφαλής. Είχαν πιάσει αιχμάλωτους τους περισσότερους Τουρκοκύπριους άντρες και τους είχαν πάει στο γήπεδο ποδοσφαίρου. Υπήρχε ένταση. Πρώτα ήμασταν τρεις-τέσσερις μήνες στο Παραμάλι και μετά μας έδωσαν σπίτι στο Ακρωτήρι. Μείναμε εκεί μέχρι να φύγουν όλοι οι Τουρκοκύπριοι από το Happy Valley». Μετά συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο.

Οι αναμνήσεις

«Αλλά φυσικά αυτό ήταν οδυνηρό αφού τα πράγματα που ζεις σε επηρεάζουν. Είχαμε αφήσει τα πάντα στη Λεμεσό και φύγαμε από το σπίτι μας με ένα τζιν και ένα μπλουζάκι. Δεν ήταν εύκολο να ξεκινήσουμε μια νέα ζωή.

>> Στη Λεμεσό το σπίτι που είχαμε αφήσει ήταν ιδιόκτητο. Στην αρχή ήμασταν ένοικοι σε ένα σπίτι, αλλά αργότερα τη δεκαετία του ’70 κτίσαμε το δικό μας. Γύρω στο 1971-72, είχαμε εγκατασταθεί στο σπίτι μας και μείναμε εκεί μόνο δύο ή τρία χρόνια. Μετά τη διάνοιξη των οδοφραγμάτων, η μητέρα μου Mubeccel ήθελε να πάει να δει το σπίτι μας και έτσι πήγαμε. Είχαν χωρίσει το σπίτι μας στα τέσσερα και έμεναν εκεί τέσσερις διαφορετικές οικογένειες. Δύο ή τρεις από αυτές ήταν πρόσφυγες από το Βαρώσι. Ένας από τους Ελληνοκύπριους που έμεναν εκεί ρώτησε για τον πατέρα μου και όταν του είπαμε ότι πέθανε, άρχισε να κλαίει. Ήξερε τον πατέρα μου, ο οποίος τον είχε βοηθήσει στην Αμμόχωστο όταν ήταν έπαρχος.

>> Έχω κι άλλες αναμνήσεις. Όταν πηγαίναμε στην Αγγλία με το δικό μας αυτοκίνητο, είχαμε πάει στην Καβάλα στην Ελλάδα. Μόλις μπήκαμε στην Καβάλα έσκασε το λάστιχο του αυτοκινήτου και βρήκαμε ένα γκαράζ. Όταν ο ιδιοκτήτης του είδε τον πατέρα μου τον αγκάλιασε και τον σήκωσε ψηλά. Είπε «δεν με αναγνωρίσετε, αλλά σώσατε τον αδελφό μου από τον απαγχονισμό την εποχή των Βρετανών». Μάθαμε ότι ο πατέρας μου γνώριζε την οικογένεια - κάποια στιγμή κάποιες ένοπλες παραστρατιωτικές δυνάμεις έριξαν μια βόμβα και ο νεαρός απλώς στεκόταν εκεί. Δεν είχε καμία σχέση με το περιστατικό, αλλά όλοι οι άλλοι είχαν φύγει και απλώς στεκόταν εκεί. Και οι Άγγλοι τον συνέλαβαν. Αφού ο πατέρας μου γνώριζε την οικογένειά του, κατάφερε να σώσει αυτό το παιδί και ο αδελφός του το εκτιμούσε. Μας έφτιαξε το λάστιχο και μας πήρε για φαγητό.

>> Ένα άλλο περιστατικό που θυμάμαι ήταν στο Λονδίνο. Όταν διορίστηκα ως εκπρόσωπος της τουρκοκυπριακής κοινότητας στο Λονδίνο, ο πατέρας μου ήρθε να μας επισκεφτεί και περπατούσαμε στο Harringay μαζί με τον πατέρα μου και τον οδηγό μας Mustafa. Ένας Ελληνοκύπριος ιερέας ήρθε από τον απέναντι δρόμο και όταν είδε τον πατέρα μου, του έπιασε το χέρι και το φίλησε. Ο Mustafa έμεινε έκπληκτος. Πώς μπορούσε ένας Ελληνοκύπριος ιερέας να φιλήσει το χέρι ενός Τουρκοκύπριου; Μίλησαν και μετά από λίγο αρχίσαμε να περπατούμε πίσω προς το αυτοκίνητό μας και ο οδηγός μας που μιλούσε μισά αγγλικά και μισά τούρκικα είπε: «κ. Hakki, πώς γίνεται ένας Ελληνοκύπριος ιερέας να φιλά το χέρι ενός Τουρκοκύπριου;». «Σεβασμός αγαπητέ Hakki» του είπα, «βλέπεις, είναι σεβαστός». Όταν ο Ελληνοκύπριος ιερέας ήταν στον Απόστολο Ανδρέα, προφανώς ο πατέρας μου είχε λύσει ένα από τα προβλήματά του και ο ιερέας όταν είδε τον πατέρα μου το εκτίμησε και έδειξε τον σεβασμό του με αυτόν τον τρόπο.

Ο πόνος του χαμού 

Χάσαμε τον πατέρα μου το 2002 - ήταν άρρωστος για ενάμιση χρόνο και ήταν 87 ετών, Και  τη μητέρα μου τη χάσαμε το 2010». Το 1989 είχε υπηρετήσει για έναν χρόνο ως βοηθός του τουρκοκύπριου μέλους της Κυπριακής Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων. «Στο διάστημα αυτό έμαθα πολλά από τον αείμνηστο Rustem Tatar που ήταν τότε το τουρκοκύπριο μέλος της ΔΕΑ. Ήταν ένας σχολαστικός άνθρωπος που ήξερε πολύ καλά τη δουλειά του. Απέκτησα μεγάλη εμπειρία εκείνη τη χρονιά. Συμπόνησα τους συγγενείς των αγνοουμένων και θυμούμαι ότι υπήρχαν μέρες που ήμουν πολύ λυπημένος. Ερχόντουσαν και ρωτούσαν για την τύχη των αγαπημένων τους και σε ορισμένες περιπτώσεις ήμασταν σίγουροι ότι δεν ζούσαν πια, αλλά πώς το λες αυτό στην οικογένειά τους; Έτσι, όταν ο κ. Ersin μου πρότεινε αυτό το νέο καθήκον, αυτό που με ώθησε ήταν να βοηθήσω τους συγγενείς, να προσπαθήσω να βρω τα οστά και να φέρω ανακούφιση στους συγγενείς. Αυτός είναι λοιπόν ο κύριος στόχος μου αφού γνωρίζω πολύ καλά τα βάσανά τους.

Στη Λεμεσό, μία από τις δασκάλες μου ήταν η Ulker Hanim. Ο σύζυγός της Ozel Reshat Kansoy, μαζί με δύο από τους φίλους του είχαν πάει στη Λευκωσία από τη Λεμεσό, αλλά δεν επέστρεψαν ποτέ. Θυμούμαι ότι ο πατέρας μου επικοινώνησε με κάποιους Ελληνοκύπριους αστυνομικούς που είχαν εργαστεί για αυτόν επί βρετανικής εποχής αλλά δυστυχώς δεν μπορούσαν να βρουν κανένα ίχνος. Χρόνια αργότερα, νομίζω το 2016, τα οστά τους βρέθηκαν στον Μαχαιρά. Νομίζω τους πήραν από ένα οδόφραγμα που είχε στηθεί κοντά στον δρόμο εκείνες τις μέρες. Όταν ο σύζυγος της Ulker Hanim έγινε «αγνοούμενος», ήμουν στο δημοτικό σχολείο και ήμουν μαθητής της. Θυμούμαι πολύ καλά τον πόνο της. Και όλοι είχαμε στεναχωρηθεί πολύ αφού η Ulker Hanim ήταν μια δασκάλα που όλοι αγαπούσαν. Ξέρω καλά αυτόν τον πόνο. Αυτό το έργο είναι καθαρά ανθρωπιστικό, ευαίσθητο και ιερό για εμάς. Ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να φέρουμε ανακούφιση στις οικογένειες και θα ξέρουν πού είναι θαμμένοι οι αγαπημένοι τους και να μπορούν να πάνε να προσευχηθούν για αυτούς. Ο στόχος μας όλων είναι να το κάνουμε αυτό».