Η επικείμενη εκλογή νέου μητροπολίτη Πάφου δεν αποτελεί απλώς μια διαδικασία διαδοχής σε έναν κενό μητροπολιτικό θρόνο. Για πολλούς, εντός και εκτός Εκκλησίας, πρόκειται για την πρώτη μεγάλη δοκιμασία του νέου Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου, αλλά και για μια κρίσιμη στιγμή που θα αποτυπώσει τις πραγματικές ισορροπίες εντός της Ιεράς Συνόδου, μετά από μια περίοδο έντονων εσωτερικών αναταράξεων.
Η συνεδρία της Ιεράς Συνόδου, την ερχόμενη Τρίτη, αναμένεται να κρίνει όχι μόνο ποιος θα διαδεχθεί τον έκπτωτο μητροπολίτη Πάφου Τυχικό, αλλά και αν η Εκκλησία εισέρχεται πράγματι σε περίοδο ηρεμίας ή αν οι υπόγειες διαφοροποιήσεις παραμένουν ενεργές.
Στο παρασκήνιο καταγράφονται ως ισχυρές πιθανές υποψηφιότητες ο πανοσιολογιώτατος αρχιμανδρίτης Ιωάννης, ηγούμενος της Ιεράς Σταυροπηγιακής Μονής Αποστόλου Βαρνάβα, ο οποίος θεωρείται από εκκλησιαστικούς κύκλους πρόσωπο με διοικητική και ποιμαντική εμπειρία και με βαθιά γνώση της Μητρόπολης Πάφου. Υπηρέτησε στη μητρόπολη επί δεκαετίες δίπλα στον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Β’. Μεταξύ των προσώπων που συζητούνται βρίσκονται επίσης ο χωρεπίσκοπος Αρσινόης Παγκράτιος, ο ηγούμενος της Μονής Χρυσορρογιάτισσας, ο επίσκοπος Καρπασίας Χριστοφόρος και ο επίσκοπος Μεσαορίας, Γρηγόριος.
Η μεγάλη αντίφαση
Η επικείμενη εκλογή νέου μητροπολίτη Πάφου αποτελεί την πρώτη μεγάλη πράξη εφαρμογής του νέου Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου, ο οποίος επιφέρει σημαντικές αλλαγές τόσο στον τρόπο εκλογής των μητροπολιτών όσο και στη διαδικασία απονομής εκκλησιαστικής δικαιοσύνης.
Με το νέο πλαίσιο, η εκλογή των μητροπολιτών περνά πλέον αποκλειστικά στην αρμοδιότητα της Ιεράς Συνόδου, σε αντίθεση με το προηγούμενο σύστημα που προέβλεπε συμμετοχή του λαού στη διαδικασία. Αντίθετα, ως προς την εκλογή Αρχιεπισκόπου, διατηρείται το ισχύον σύστημα.
Ο θεολόγος Θεόδωρος Κυριακού σχολιάζει στον «Π» ότι η διαφοροποίηση αυτή δημιουργεί ερωτήματα ως προς τη συνοχή του συστήματος. «Υιοθετείται ένα νέο σύστημα, όπου οι νέοι μητροπολίτες θα εκλέγονται από τη Σύνοδο. Αντίθετα, όσον αφορά τον Αρχιεπίσκοπο, παρέμεινε ο προηγούμενος τρόπος εκλογής. Εδώ υπάρχει μια αντίφαση, γιατί και ο Αρχιεπίσκοπος είναι επίσκοπος και θα έπρεπε να υπάρχει ενιαίος τρόπος εκλογής, είτε με συμμετοχή του λαού είτε χωρίς», σημείωσε.
Μυστική η ψηφοφορία
Εξηγώντας ο κ. Κυριακού τη νέα διαδικασία, ανέφερε ότι οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποβάλουν υποψηφιότητα στη γραμματεία της Ιεράς Συνόδου και στη συνέχεια οι συνοδικοί θα προχωρήσουν σε μυστική ψηφοφορία. Εάν κάποιος εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία, εκλέγεται. Σε διαφορετική περίπτωση, η διαδικασία οδηγείται σε δεύτερο γύρο μεταξύ των δύο επικρατέστερων. Αν και πάλι υπάρχει ισοψηφία, τότε το αποτέλεσμα θα δοθεί με κλήρο.
Αρχιεπισκοπή: Θα επέλθει ηρεμία
Από την πλευρά της Αρχιεπισκοπής, ο εκπρόσωπος Τύπου, Γιάννης Αντωνιάδης, υπερασπίστηκε τη νέα διαδικασία, απορρίπτοντας και επικρίσεις που εκφράζονται από το ποίμνιο, κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Με τον νέο καταστατικό χάρτη τα πράγματα θα μπουν στις ράγες τους και θα επέλθει αυτή η πολυπόθητη ηρεμία στην Εκκλησία. Ο καταστατικός χάρτης και η προκήρυξη των εκλογών πέρασαν ομόφωνα από τη Σύνοδο», ανέφερε.
Πρόσθεσε ότι η νέα διαδικασία συμβαδίζει με όσα ισχύουν σε άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, ενώ απαντώντας στην κριτική ότι πλέον οι συνοδικοί «θα βάζουν όποιον θέλουν», υποστήριξε ότι η προηγούμενη διαδικασία ενίσχυε την πόλωση.
«Ο φανατισμός, η πόλωση και η προσωπολατρία προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από την προηγούμενη διαδικασία, όπου ο κόσμος ψήφιζε σαν να επρόκειτο για πολιτικές εκλογές. Θεωρούμε ότι πλέον αυτό δεν θα υπάρχει», σημείωσε ο κ. Αντωνιάδης.
Οι ισορροπίες στη Σύνοδο
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι κατά πόσον η Ιερά Σύνοδος εισέρχεται στην εκλογική διαδικασία ως ενιαίο σώμα ή αν εξακολουθούν να υπάρχουν εσωτερικές διαφοροποιήσεις. Ο Θεόδωρος Κυριακού περιγράφει μια πιο σύνθετη εικόνα.
«Οι συσχετισμοί στη Σύνοδο είναι ξεκάθαροι. Υπάρχει μια ομάδα που κατά κάποιο τρόπο επηρεάζεται από τον μητροπολίτη Λεμεσού, η οποία, όπως φαίνεται, δεν θα συμμετάσχει ενεργά στην εκλογική διαδικασία με υποψήφιο, καθώς θεωρεί ότι η έκπτωση του Τυχικού δεν ήταν κανονική. Υπάρχει και η υπόλοιπη ομάδα που βρίσκεται κοντά στον Αρχιεπίσκοπο», ανέφερε. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκτίμησή του ότι καθοριστικό ρόλο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος και ο μητροπολίτης Κύκκου.
«Υπάρχουν δύο δυνατοί παράγοντες στη Σύνοδο, ο Αρχιεπίσκοπος και ο μητροπολίτης Κύκκου. Αν αυτοί οι δύο συμφωνήσουν στην επιλογή προσώπου, νομίζω ότι θα ακολουθήσει η πλειοψηφία της Συνόδου», σημειώνει ο κ. Κυριακού.
Η Αρχιεπισκοπή προβάλλει, πάντως, εικόνα ενότητας και θεσμικής σύμπνοιας εντός της Συνόδου. Ο κ. Αντωνιάδης υπογράμμισε ότι η συζήτηση για τον νέο Καταστατικό Χάρτη διεξήχθη «σε κλίμα σύμπνοιας και συνεργασίας, με γόνιμες συζητήσεις», στοιχείο που, όπως είπε, αποτυπώνεται και στην ομόφωνη έγκρισή του.
«Με την εκλογή νέου μητροπολίτη Πάφου θα μείνουν πίσω φαινόμενα που πλήγωσαν την Εκκλησία, σκανδάλισαν τους πιστούς και προκάλεσαν διχασμό μέσα στο ποίμνιο. Πλέον θα υπάρχει μητροπολίτης στην Πάφο και προχωράμε μπροστά», ανέφερε, λέγοντας ότι «ξημερώνει μια νέα μέρα στην Εκκλησία».
Τα πρόσωπα και οι υποψηφιότητες
Μέχρι το μεσημέρι της Παρασκευής δεν είχε κατατεθεί καμία επίσημη υποψηφιότητα, με τους ενδιαφερόμενους να έχουν δυνατότητα να εκδηλώσουν το ενδιαφέρον τους μέχρι τη Δευτέρα το μεσημέρι. «Ενδεχομένως κάποιοι να περιμένουν μέχρι τελευταία στιγμή, καθώς φοβούνται πιθανό διασυρμό ή την ανθρωποφαγία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης», είπε ο κ. Αντωνιάδης σχετικά.
Ο Θεόδωρος Κυριακού εκτιμά ότι δεν αποκλείεται ο νέος Μητροπολίτης να μην προέρχεται από τους σημερινούς συνοδικούς ή τους χωρεπισκόπους. Σε μια τέτοια περίπτωση, εξηγεί, θα απαιτηθεί πρώτα χειροτονία σε επίσκοπο και στη συνέχεια ενθρόνιση.
Μάλιστα, εξέφρασε την άποψη ότι εάν συμβεί αυτό, η χειροτονία πιθανόν να μην πραγματοποιηθεί στην Πάφο, αλλά στη Λευκωσία, λόγω του ενδεχομένου αντιδράσεων.
Η σκιά του Αββακούμ
Παρότι η εκλογή στην Πάφο κυριαρχεί στην επικαιρότητα, δεν είναι το μοναδικό ζήτημα που βαραίνει το εκκλησιαστικό τοπίο. Ο Θεόδωρος Κυριακού εκτιμά ότι η υπόθεση των καθαιρεμένων μοναχών της Μονής Αββακούμ παραμένει ενεργή εκκλησιαστική εκκρεμότητα. «Απασχολούν την Εκκλησία και άλλα θέματα, όπως αυτό των καθαιρεμένων μοναχών του Αββακούμ, που εκκρεμεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί, καθώς παίρνει μια μορφή σέκτας και δεν μπορεί η εκκλησία να μείνει αδιάφορη», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Από πλευράς Αρχιεπισκοπής, πάντως, η θέση είναι σαφής: Δεν υπάρχει νέα θεσμική μεταβολή γύρω από την υπόθεση. «Δεν προβλέπει κάτι σχετικό η τροποποίηση του καταστατικού. Ισχύουν οι αποφάσεις των προηγούμενων Συνόδων. Οι πιστοί προτρέπονται να μην έρχονται σε πνευματική επαφή μαζί τους και τα μυστήρια που τελούν θεωρούνται άκυρα για την Εκκλησία, καθώς είναι καθαιρεμένοι», ξεκαθαρίζει ο κ. Αντωνιάδης, ο οποίος συνέδεσε μάλιστα τη μεταρρύθμιση της εκκλησιαστικής δικονομίας με την ανάγκη ταχύτερης διαχείρισης τέτοιων υποθέσεων.
Όπως είπε, οι διαδικασίες θα απλοποιηθούν, δεν θα υπάρχει παρουσία δικηγόρων στο Συνοδικό Δικαστήριο και αντίστοιχα ζητήματα θα μπορούν να κλείνουν σε συντομότερο χρόνο.
Το διακύβευμα
Σε κάθε περίπτωση, η εκλογή της Τρίτης δεν θα αναδείξει μόνο τον νέο μητροπολίτη Πάφου. Θα καταγράψει και αν η Ιερά Σύνοδος εισέρχεται πράγματι σε περίοδο σταθερότητας ή αν οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις παραμένουν ενεργές πίσω από τη θεσμική εικόνα ενότητας.
