Την ίδρυση μιας θεσμικής δομής που θα εργαστεί πάνω στην ικανοποίηση των προσδοκιών και των αιτημάτων των μελών της άλλης κοινότητας, προτείνει μελέτη με τίτλο «Βελτίωση των καθημερινών αρνητικών επιπτώσεων που απορρέουν από τις συνθήκες μη λύσης του κυπριακού προβλήματος: αιτήματα και προσδοκίες από την άλλη πλευρά», του Association for Social Research και του Cyprus Academic Dialogue.
Σημειώνοντας ότι ο διακοινοτικός διάλογος μεταξύ των πολιτικών παραγόντων και της βάσης «θα ήταν χρήσιμο εργαλείο, συμβατό και με το ομοσπονδιακό σύστημα που προβλέπεται για την Κύπρο», η μελέτη προτείνει ως πρώτο βήμα προς την ικανοποίηση των προσδοκιών και των αιτημάτων των μελών της άλλης κοινότητας την ίδρυση μιας θεσμικής δομής που θα εργαστεί πάνω στο θέμα.
Η έκθεση είναι αποτέλεσμα δικοινοτικού ερευνητικού έργου, με στόχο να προσδιορίσει τις καθημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πολίτες στις δύο πλευρές της διαχωριστικής γραμμής στην Κύπρο.
Αφετηρία του έργου ήταν η ιδέα πως η κατανόηση των καθημερινών προκλήσεων και των βραχυπρόθεσμων απαιτήσεων και προσδοκιών των πολιτών θα μπορούσε να βοηθήσει στη διαμόρφωση προτάσεων για μια σειρά από πολιτικές και δράσεις που θα προωθηθούν στους σχετικούς πολιτικούς φορείς, ώστε να μετριαστούν ή να εξομαλυνθούν οι αρνητικές επιπτώσεις που έχει η μη επίτευξη λύσης σε επίπεδο βάσης στην Κύπρο.
Συνολικά 66 άτομα, και από τις δύο πλευρές του νησιού, συμμετείχαν είτε σε μονο-κοινοτικές είτε σε δικοινοτικές συναντήσεις ομάδων εστίασης, σύμφωνα με την μελέτη, η οποία αναφέρει ότι όλες οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν κατά τους πρώτους τρεις μήνες του 2026.
Τ/κ προσδοκίες και αιτήματα προς την Ε/κ πλευρά
Κάποια από τα αιτήματα αφορούν στην συμπερίληψη των Τ/κ στο σύστημα κοινωνικών ασφαλίσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας με πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, δεδομένου ότι καταβάλλουν τις σχετικές εισφορές, στην πρόσληψη Τ/κ σε δημόσιες θέσεις, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Εξωτερικών, να επιτρέπεται σε Τ/κ να ανοίγουν τραπεζικούς λογαριασμούς στο νότιο τμήμα του νησιού.
Οι συμμετέχοντες ζητούν ακόμη, μεταξύ άλλων, να γίνουν αποδεκτές στο νότιο τμήμα του νησιού οι ασφάλειες οχημάτων που εκδίδονται στο βόριο τμήμα του νησιού, να δοθεί το δικαίωμα εργασίας στο νότιο τμήμα του νησιού σε παιδιά από μεικτούς τ/κ γάμους, και να δοθεί προτεραιότητα στους Τ/κ που ζουν στο νότιο τμήμα του νησιού για την ενοικίαση τουρκοκυπριακών περιουσιών που έχουν απομείνει εκεί.
Αιτήματα και προσδοκίες ως προς την οικοδόμηση ειρήνης και την δικοινοτική συνεργασία αφορούν, μεταξύ άλλων, στην «αφαίρεση όλων των υποτιμητικών δηλώσεων για τους Τουρκοκύπριους από τα σχολικά βιβλία των Ελληνοκυπρίων, διασφαλίζοντας ότι οι Τουρκοκύπριοι δεν απεικονίζονται ως εχθροί», και η στην «αναγνώριση του γεγονότος πως και οι Τουρκοκύπριοι έχουν υποφέρει στο παρελθόν».
Ζητούν ακόμη να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα ώστε να διωχθούν ποινικά ύποπτοι για εγκλήματα πολέμου και να επιβληθούν ποινές, συμπεριλαμβανομένου ηθικών ποινών, αλλά και να διοριστούν Τ/κ ως ένας εκ των συμβούλων και των εκπροσώπων τύπου του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ζήτησαν ακόμη, το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου (ΡΙΚ) να εκπέμπει περισσότερες εκπομπές στην τουρκική γλώσσα, και να ιδρυθεί ένα κοινό μουσείο που να αντικατοπτρίζει την κοινή ιστορία.
Ως προς την Γλώσσα, την Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό, τα Τ/κ αιτήματα και προσδοκίες περιλαμβάνουν να διασφαλιστεί η πρόσβαση των Τ/κ μαθητών/φοιτητών στο πρόγραμμα ERASMUS «και η ένταξη των πανεπιστημίων που βρίσκονται στο βόριο μέρος του νησιού στο σύστημα διαπίστευσης ποιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας», να γραφτούν κοινά σχολικά βιβλία Κυπριακής ιστορίας, να συμπεριληφθεί η τουρκική και/ή η αγγλική γλώσσα σε όλες τις πινακίδες στους δρόμους και σε όλα τα δημόσια έγγραφα, να δίδεται η ευκαιρία σε όσους μιλούν τα τουρκικά ως μητρική γλώσσα να δίνουν δημόσιες εξετάσεις στην γλώσσα τους, και να αναγνωριστούν τα τουρκικά ως επίσημη γλώσσα της Ε.Ε.
Ως προς τα Σημεία Διέλευσης και την Κινητή Επικοινωνία, τα αιτήματα και προσδοκίες, περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων την επιτάχυνση της διαδικασίας στα σημεία διέλευσης με την εγκατάσταση μη επανδρωμένων αυτοματοποιημένων συστημάτων ελέγχου, να επιτραπεί στους τηλεφωνικούς παρόχους να λειτουργούν και στο νότιο τμήμα του νησιού, νέα σημεία διέλευσης, ιδιαίτερα όσον αφορά τη διέλευση οχημάτων, να παρέχονται υπηρεσίες ασφάλισης και τελών κυκλοφορίας διαδικτυακά και να επιτρέπεται η ελεύθερη διακίνηση Ε/κ και Τ/κ μεταξύ των δύο πλευρών χωρίς σημεία διέλευσης.
Αιτήματα και προσδοκίες που αφορούν Συνταγματικά Δικαιώματα, περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, να δίδεται η (Κυπριακή) υπηκοότητα σε παιδιά που γεννιούνται μέσα από μεικτούς γάμους, να δοθεί το δικαίωμα στους Τ/κ να ψηφίζουν και να βάζουν υποψηφιότητα στις εκλογές στις ελεύθερες περιοχές, ώστε να μπορούν να εκλέγουν τους δικούς τους αντιπροσώπους, και να αποκατασταθούν τα περιουσιακά δικαιώματα των Τ/κ που εγκατέλειψαν περιουσίες στο νότο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχουν αποκτήσει ισοδύναμη περιουσία στο βορρά.
Αιτήματα και προσδοκίες που αφορούν την Τέχνη και τον Αθλητισμό, αφορούν στο να επιτραπεί σε Τ/κ αθλητικές ομάδες να παίζουν σε αγώνες στο νότο και να αρθούν οι περιορισμοί στους τομείς του αθλητισμού, του πολιτισμού και των τεχνών, μεταξύ άλλων.
Αιτήματα και προσδοκίες σχετικά με την Ασφάλεια, αφορούν στο να αποφεύγονται οι στρατιωτικές συμφωνίες με ξένα κράτη και το να τους παραχωρούνται βάσεις στην Κύπρο.
Προσδοκίες και αιτήματα των Ε/κ
Τα αιτήματα και προσδοκίες ως προς την οικοδόμηση ειρήνης και την δικοινοτική συνεργασία των Ε/κ αφορούν στο να αφαιρεθεί η φωτεινή σημαία στην οροσειρά του Πενταδακτύλου και να αντικατασταθεί με ένα χάρτη της Ενωμένης Κύπρου, να γίνουν αποδεκτά τα δικοινοτικά προγράμματα πέραν από την επαρχία Λευκωσίας, να δοθεί περισσότερη υποστήριξη στην Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους (ΔΕΑ) και να παραχωρηθούν άδειες για ανασκαφές σε περιοχές που προς το παρόν υπόκεινται σε περιορισμούς, να γίνει αποδεχτή η επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για την επίλυση του Κυπριακού, και να ανταλλάζονται επισκέψεις μεταξύ σχολείων και να πραγματοποιούνται κοινές σχολικές εκδρομές, μεταξύ άλλων.
Ζητούν επίσης να οργανωθούν δικοινοτικοί αθλητικοί αγώνες/ποδοσφαίρου και να δοθούν κίνητρα στην κοινωνία των πολιτών για την ανάληψη περισσότερων πρωτοβουλιών με στόχο τη διακοινοτική συνεργασία.
Τα αιτήματα και προσδοκίες για την Εκπαίδευση, την Γλώσσα και τον Πολιτισμό, αφορούν στο να δοθούν κίνητρα στους Τουρκοκυπρίους να μάθουν ελληνικά, να προσληφθεί ελληνόφωνο προσωπικό σε δημοφιλείς δημόσιες υπηρεσίες, να συμπεριληφθούν (σε χάρτες και επιτόπου) τα ελληνικά τοπωνύμια χωριών και περιοχών, να διατεθούν μαθήματα ελληνικής γλώσσας στα Τ/κ σχολεία, και να διορθωθούν/ ξανανοίξουν τα μοναστήρια και να δίνονται πιο συχνά άδειες για εκκλησιαστικές λειτουργίες. Ζητούν ακόμη να προστατευθεί/προωθηθεί η Τ/κ ταυτότητα και η κοινή Κυπριακή πολιτιστική κληρονομία και κουλτούρα, μεταξύ άλλων.
Όσον αφορά στα σημεία διέλευσης και την κινητή επικοινωνία, οι Ε/κ ζητούν να διευκολυνθεί η ελεύθερη κυκλοφορία σε όλο το νησί χωρίς περιορισμούς για Τ/κ και Ε/κ, να ανοίξει σημείο διέλευσης στα «Κόκκινα», να ανοίξει το σημείο διέλευσης Αθηένου – Πυρόι - Αγλαντζιάς, με μερική κυκλοφορία μέσα από την περιοχή που ελέγχεται από τους Τ/κ και την Νεκρή Ζώνη, να ανοιχτούν σημεία διέλευσης μονομερώς (από την Τ/κ πλευρά), να είναι πιο φιλική η συμπεριφορά των αστυνομικών στα σημεία διέλευσης, και να γίνει διασύνδεση των συστημάτων κινητής τηλεφωνίας.
Τα αιτήματα και προσδοκίες των Ε/κ που αφορούν την Οικονομία, την Εργασία και την Εργασιακή Ζωή, αφορούν στο να ενθαρρυνθούν οι κοινές επιχειρήσεις/εταιρείες και η μεικτή απασχόληση (Ε/κ και Τ/κ), να επιτραπεί σε Ε/κ γεωργούς να καλλιεργούν ιδιωτικές περιουσίες εντός της Νεκρής Ζώνης, να τερματιστεί η φορολόγηση των γεωργών που μεταφέρουν φρούτα και λαχανικά από τον Πύργο στα παιδιά τους μέσω του σημείου διέλευσης Ζώδιας/ Αστρομερίτη, να υπάρχει 24-ωρη δυνατότητα έκδοσης ασφαλιστηρίων συμβολαίων σε 24ωρη βάση στα σημεία διέλευσης και να δοθούν κίνητρα για κοινές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες.
Τα αιτήματα και προσδοκίες ως προς τα συνταγματικά δικαιώματα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αφορούν, μεταξύ άλλων, στο να μεταφερθεί το Βαρώσι υπό την διοίκηση του ΟΗΕ για επανεγκατάσταση, να διευκολυνθεί η επιστροφή Ε/κ, Μαρωνιτών και άλλων στα χωριά τους, να συντηρηθούν και να επισκευαστούν τα ε/κ κοιμητήρια και να επιστραφεί η διαχείρισή τους στους αντιπροσώπους της αντίστοιχης κοινότητας, και να συμφωνηθεί η επανεγκατάσταση των νόμιμων ιδιοκτητών στα σπίτια τους εντός της Νεκρής Ζώνης.
Η οριστική μείωση του αριθμού των τουρκικών στρατευμάτων είναι το αίτημα και η προσδοκία που αφορούν την ασφάλεια.
Στα «Διάφορα αιτήματα» των Ε/κ είναι η άρση οποιωνδήποτε γραφειοκρατικών και κοινωνικών εμποδίων κατά των γάμων Ε/κ – Τ/κ και να δοθούν κίνητρα.
Απαντήσεις στα αιτήματα και προσδοκίες
Στις δικοινοτικές ομάδες εστίασης, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν τα αιτήματα της άλλης κοινότητας ως αποδεκτά, αποδεκτά υπό όρους ή μη αποδεκτά. Οι περισσότεροι Ε/κ αποδέχθηκαν μεγάλο μέρος των τ/κ αιτημάτων, αν και απέρριψαν ορισμένα, όπως την προτεραιότητα ενοικίασης τ/κ περιουσιών σε Τ/κ, «ισχυριζόμενοι ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε Ε/κ εκτοπισμένους», την ποινική δίωξη υπόπτων για εγκλήματα πολέμου, λόγω της παρόδου πολλού χρόνου προτείνοντας τη δημιουργία μιας «Επιτροπής Αλήθειας», και την παραχώρηση υπηκοότητας σε όλους όσοι γεννήθηκαν στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, θεωρώντας ότι ήταν είναι ασυμβίβαστη με τον νόμο.
Οι Τ/κ συμμετέχοντες αποδέχθηκαν σχεδόν όλα τα αιτήματα των Ε/κ, με ελάχιστες επιφυλάξεις και χωρίς να απορρίψουν κανένα συνολικά, σύμφωνα με τη μελέτη.
Σύμφωνα με την μελέτη, «έχει παρατηρηθεί πως η έννοια της «αμοιβαιότητας» χρησιμοποιήθηκε επιδέξια από τους συμμετέχοντες και από τις δύο κοινότητες ώστε να είναι πειστικοί προς την άλλη πλευρά». Για παράδειγμα, σημειώνει κάποιοι Τ/κ συμμετέχοντες, καθώς αξιολογούσαν το αίτημα για επιστροφή των ιδιοκτητών στις περιουσίες τους στο Βαρώσι υπό τη διοίκηση του ΟΗΕ, έθεσαν τον όρο όπως αποκατασταθούν τα συνταγματικά δικαιώματα των Τ/κ. Παρομοίως, οι Ε/κ, αναφέρει, αποδέχτηκαν υπό όρους το αίτημα των Τ/κ συμμετεχόντων, για ακύρωση των στρατιωτικών συμφωνιών μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας και άλλων ξένων χωρών. «Ο όρος αυτός συνδεόταν με τον τερματισμό της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί. Κατά την αξιολόγηση των συμμετεχόντων η αμοιβαιότητα λειτούργησε ως στοιχείο που ενδυνάμωνε την ενσυναίσθηση και την νομιμότητα», αναφέρεται.
Εισηγήσεις
Σημειώνοντας ότι ο διακοινοτικός διάλογος μεταξύ των πολιτικών παραγόντων και της βάσης «θα ήταν χρήσιμο εργαλείο, συμβατό και με το ομοσπονδιακό σύστημα που προβλέπεται για την Κύπρο», η μελέτη προτείνει ως πρώτο βήμα προς την ικανοποίηση των προσδοκιών και των αιτημάτων των μελών της άλλης κοινότητας την ίδρυση μιας θεσμικής δομής που θα εργαστεί πάνω στο θέμα.
Μεταξύ άλλων, γίνεται εισήγηση όπως οι δύο πλευρές διασφαλίσουν όπως όλες οι πινακίδες σε δημόσιους χώρους (συμπεριλαμβανομένων των αρχικών ονομάτων των χωριών και των πόλεων) και αυτές που υποδεικνύουν δημόσιες δραστηριότητες, είναι γραμμένες και στα ελληνικά και στα τουρκικά.
Εισηγείται ακόμη, μια νέα προσέγγιση όσον αφορά την ιδιωτική γεωργική γη που βρίσκεται εντός της Νεκρής Ζώνης. «Και οι δύο πλευρές μπορούν να αποσύρουν τις [στρατιωτικές τους] δυνάμεις πέρα από τη γραμμή κατάπαυσης του πυρός, επεκτείνοντας με αυτό τον τρόπο τον έλεγχο και την κινητικότητα της Ειρηνευτικής Δύναμης του ΟΗΕ στην Κύπρο (ΟΥΝΦΙΚΥΠ/ UNFICYP) και διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη πρόσβαση και καλλιέργεια της γεωργικής γης στην περιοχή», αναφέρεται.
Σημειώνεται ακόμη ότι η ε/κ πλευρά θα μπορούσε να επανεξετάσει τις πολιτικές της όσον αφορά τις υπηρεσίες που προσφέρονται σε Τ/κ στις δημόσιες υπηρεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας, και να αναπτύξει πολιτικές «που λαμβάνουν υπόψη την σθεναρή τάση» των Τ/κ να εξασκούν τα δικαιώματά τους που απορρέουν από το Σύνταγμα του 1960, συμπεριλαμβανομένου των δικαιωμάτων των παιδιών από μεικτούς γάμους.
Εισηγείται ακόμη όπως οι δύο πλευρές προωθούν την αλληλεπίδραση των νέων στις τέχνες και μεταξύ αθλητικών συλλόγων στις δύο κοινότητες και αναθεωρήσουν τις πολιτικές ασφαλείας τους με σκοπό τη μείωση του αριθμού των στρατευμάτων και του στρατιωτικού εξοπλισμού που δεν προβλέπονται στις συμφωνίες του 1960.
Και οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να τροχοδρομήσουν μια πολιτική, από κοινού ή ξεχωριστά, που θα επιδείκνυε τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας της θρησκείας και της λατρείας, αναφέρεται.
Γίνονται εισηγήσεις ακόμη, μεταξύ άλλων, για μια συστηματική πολιτική που θα στοχεύει στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της άλλης κοινότητας σε καλή κατάσταση, συμπεριλαμβανομένων των μοναστηριών, των τζαμιών και των κοιμητηρίων, να λειτουργούν οι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας σε ολόκληρη την Κύπρο, και να προωθηθεί η παροχή βραχυπρόθεσμης (ημερήσιας/εβδομαδιαίας) ασφάλισης αυτοκινήτου.
Πηγή: ΚΥΠΕ
