Η απόκτηση και η ανατροφή ενός παιδιού αποτελεί σήμερα μια ιδιαίτερα απαιτητική οικονομική εξίσωση για κάθε οικογένεια. Όταν, όμως, τα παιδιά είναι τρία, τέσσερα ή περισσότερα, οι ανάγκες και τα καθημερινά έξοδα πολλαπλασιάζονται. Από τη διατροφή, την ένδυση και τη φύλαξη μέχρι τη μόρφωση, τη στέγαση και τις ενεργειακές δαπάνες. Για τη στήριξη των τρίτεκνων και πολύτεκνων οικογενειών εφαρμόζεται μια σειρά κρατικών επιδομάτων, χορηγιών και διευκολύνσεων, οι οποίες είναι διασκορπισμένες σε διαφορετικές υπηρεσίες και σχέδια. Σε αυτές περιλαμβάνονται το επίδομα τέκνου, η φοιτητική μέριμνα, οι επιδοτήσεις διδάκτρων, το μειωμένο τιμολόγιο ηλεκτρικού ρεύματος, οι στεγαστικές χορηγίες και οι κρατικές υποτροφίες. Ξεχωριστή οικονομική στήριξη παρέχει και η Ιερά Αρχιεπισκοπή για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί. Ο «Π» συγκέντρωσε τις βασικές παροχές που ισχύουν σήμερα, τα ποσά που προβλέπονται και τις σημαντικότερες προϋποθέσεις, δημιουργώντας έναν πρακτικό οδηγό για όσα μπορούν να διεκδικήσουν οι οικογένειες με περισσότερα από δύο παιδιά.
Επίδομα τέκνου
Το επίδομα τέκνου αποτελεί τη βασική οικονομική ενίσχυση του κράτους προς τις οικογένειες με εξαρτώμενα παιδιά. Το ύψος του διαφοροποιείται ανάλογα με το οικογενειακό εισόδημα και τον αριθμό των παιδιών, ενώ στις τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες καταβάλλεται σε μηνιαία βάση.
Για μια οικογένεια με τρία εξαρτώμενα παιδιά, το ετήσιο επίδομα κυμαίνεται από €854 έως €1.293 για κάθε παιδί. Συνεπώς, μια τρίτεκνη οικογένεια μπορεί να λαμβάνει συνολικά από €2.562 έως €3.879 τον χρόνο, δηλαδή περίπου από €214 έως €323 τον μήνα.
Για οικογένεια με τέσσερα ή περισσότερα εξαρτώμενα παιδιά, το επίδομα κυμαίνεται από €1.404 έως €2.073 τον χρόνο για κάθε παιδί. Μια οικογένεια με τέσσερα παιδιά μπορεί, επομένως, να λαμβάνει συνολικά από €5.616 έως €8.292 ετησίως, δηλαδή από €468 έως €691 τον μήνα. Το συνολικό ποσό αυξάνεται ανάλογα με τον αριθμό των εξαρτώμενων παιδιών.
Για τους φοιτητές πολύτεκνων οικογενειών, οι οποίοι συνεχίζουν να θεωρούνται εξαρτώμενα τέκνα, καταβάλλεται το 50% του επιδόματος που αντιστοιχεί στην οικογένεια.
Πολύτεκνης μάνας
Το τιμητικό επίδομα παραχωρείται μία φορά τον χρόνο σε μητέρες που απέκτησαν τουλάχιστον τέσσερα παιδιά, τα οποία είναι πλέον όλα άνω των 18 ετών, και δεν λαμβάνουν επίδομα τέκνου ή Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα για κάποιο από αυτά. Ανάλογα με το ετήσιο εισόδημα της δικαιούχου ή του ζεύγους, το ποσό ανέρχεται σε €250, €300 ή €450 ετησίως.
Φοιτητική μέριμνα
Οι τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες επωφελούνται από ευνοϊκότερες πρόνοιες στο σχέδιο κρατικής φοιτητικής μέριμνας. Συγκεκριμένα, το εισοδηματικό όριο αυξάνεται κατά €5.000 για κάθε εξαρτώμενο παιδί πέραν του δεύτερου, ενώ για οικογένειες με πέντε ή περισσότερα εξαρτώμενα παιδιά δεν εφαρμόζεται ανώτατο εισοδηματικό όριο για σκοπούς της κρατικής φοιτητικής χορηγίας. Παράλληλα, οι φοιτητές που προέρχονται από οικογένειες με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να λάβουν το 50% της κρατικής φοιτητικής χορηγίας, ακόμη και όταν το οικογενειακό εισόδημα υπερβαίνει το προβλεπόμενο όριο.
Η ιδιότητα του τέκνου τρίτεκνης ή πολύτεκνης οικογένειας προσμετράται επίσης στη μοριοδότηση για την παραχώρηση φοιτητικών εστιών και άλλων παροχών φοιτητικής μέριμνας, όπως η σίτιση, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα κοινωνικοοικονομικά κριτήρια.
Κρατικές υποτροφίες
Οι φοιτητές που προέρχονται από τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες μπορούν να διεκδικήσουν κρατικές υποτροφίες του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου (ΙΚΥΚ), όπου η οικογενειακή σύνθεση αποτελεί ένα από τα κοινωνικοοικονομικά κριτήρια αξιολόγησης, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζει αυτόματα υποτροφία. Η αξία των κρατικών υποτροφιών ανέρχεται σε €3.000 ετησίως για προπτυχιακές σπουδές, €4.000 συνολικά για μεταπτυχιακές σπουδές και €4.000 ετησίως για διδακτορικές σπουδές, για διάστημα έως τριών ετών.
Επιδότηση διδάκτρων
Οικογένειες που λαμβάνουν επίδομα τέκνου μπορούν να εξασφαλίσουν επιδότηση για τη φοίτηση παιδιών μέχρι τεσσάρων ετών σε εγκεκριμένους βρεφονηπιακούς σταθμούς και νηπιαγωγεία. Η επιδότηση καλύπτει μέχρι το 80% των διδάκτρων και της σίτισης, με ανώτατο ποσό τα €350 τον μήνα για κάθε παιδί. Το ύψος της εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού, το εισόδημα, τη σύνθεση της οικογένειας και το ωράριο φοίτησης. Για παιδιά άνω των τεσσάρων ετών και μέχρι την ηλικία της δωρεάν υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης, το κράτος καλύπτει μέχρι και το 100% των διδάκτρων για το πρωινό ωράριο. Η επιδότηση φτάνει μέχρι τα €130 τον μήνα σε κοινοτικά και τα €200 σε ιδιωτικά νηπιαγωγεία.
Μειωμένο ρεύμα
Τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες που είναι δικαιούχοι επιδόματος τέκνου μπορούν να ενταχθούν στην Ειδική Οικιακή Διατίμηση 08 της ΑΗΚ, η οποία προβλέπει χαμηλότερη χρέωση για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Η ένταξη στη συγκεκριμένη διατίμηση προσφέρει μειωμένο κόστος ηλεκτρικού ρεύματος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ενώ οι δικαιούχοι θεωρούνται παράλληλα ευάλωτοι καταναλωτές και μπορούν να επωφεληθούν από αυξημένες χορηγίες σε σχέδια ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, όπως η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων ή άλλες δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας, όταν αυτά προκηρύσσονται.
Στεγαστικά σχέδια
Οι τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες επωφελούνται από ευνοϊκότερες πρόνοιες στα κρατικά στεγαστικά σχέδια. Ανάλογα με το σχέδιο, προβλέπονται αυξημένα εισοδηματικά όρια, υψηλότερες χορηγίες και ευνοϊκότερη μοριοδότηση σε σχέση με οικογένειες με λιγότερα παιδιά. Οι πρόνοιες αυτές εφαρμόζονται κυρίως στα σχέδια για απόκτηση ή ανέγερση πρώτης κατοικίας, καθώς και στα σχέδια αναζωογόνησης ορεινών, ακριτικών και μειονεκτικών περιοχών. Το ύψος της οικονομικής ενίσχυσης διαφοροποιείται ανάλογα με το σχέδιο, την περιοχή και τη σύνθεση της οικογένειας, γι’ αυτό οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να συμβουλεύονται τους όρους της εκάστοτε προκήρυξης του Υπουργείου Εσωτερικών.
Και η στήριξη της Εκκλησίας
Πέραν των κρατικών επιδομάτων και διευκολύνσεων, οικονομική στήριξη παρέχει και η Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου, μέσω σχεδίου που εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2025 και αφορά το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί μιας οικογένειας. Η χορηγία περιλαμβάνει €1.500 κατά τη βάπτιση, €1.000 με την εγγραφή στο δημοτικό, €1.000 με την εγγραφή στο γυμνάσιο και €1.000 με την εγγραφή στο λύκειο. Παράλληλα, παραχωρούνται κουπόνια αξίας €100 τα Χριστούγεννα και €100 το Πάσχα κάθε χρόνο, μέχρι το παιδί να συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του. Δικαιούχες είναι οικογένειες στις οποίες τουλάχιστον ένας από τους δύο γονείς είναι Κύπριος πολίτης και Ορθόδοξος Χριστιανός, διαμένουν μόνιμα στην Κύπρο, έχουν τελέσει θρησκευτικό γάμο και έχουν βαπτίσει το παιδί στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Στον πάτο της ΕΕ η Κύπρος
Παρά τον αριθμό των διαθέσιμων σχεδίων, η συνολική κρατική στήριξη προς την οικογένεια και τα παιδιά παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Σύμφωνα με τα τελευταία συγκρίσιμα στοιχεία της Eurostat για το 2023, η Κύπρος διέθεσε για οικογενειακές και παιδικές παροχές μόλις το 0,9% του ΑΕΠ, έναντι 2,3% κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Οι σχετικές δαπάνες αντιστοιχούσαν στο 4,7% του συνόλου των κοινωνικών παροχών, το χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των κρατών-μελών, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ανερχόταν στο 8,7%.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, οι οποίες καλούνται να καλύψουν πολλαπλάσιες ανάγκες, χωρίς η Κύπρος να διαθέτει ένα ενιαίο πλαίσιο παροχών αποκλειστικά σχεδιασμένο για τις μεγάλες οικογένειες. Η στήριξη παρέχεται κυρίως μέσα από το γενικό σύστημα οικογενειακών επιδομάτων και επιμέρους σχέδια, στα οποία ο αριθμός των παιδιών οδηγεί σε υψηλότερα ποσά, αυξημένα εισοδηματικά όρια, πρόσθετη μοριοδότηση ή ειδικές διευκολύνσεις.
Σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη, αντίθετα, οι οικογένειες με τρία ή περισσότερα παιδιά αντιμετωπίζονται συχνότερα ως ξεχωριστή κατηγορία κοινωνικής και δημογραφικής πολιτικής. Η στήριξη μπορεί να περιλαμβάνει ενισχυμένες φορολογικές εκπτώσεις για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί, ειδικές κάρτες μεγάλων οικογενειών, μειώσεις σε μεταφορές και υπηρεσίες, καθώς και στοχευμένη βοήθεια για στέγαση, ενέργεια, τρόφιμα και σχολικές ανάγκες. Πρόσφατη μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καταγράφει ακριβώς αυτή την τάση για πιο στοχευμένες πολιτικές προς τις μεγάλες οικογένειες.
