Εξόφθαλμη καταστρατήγηση των όρων της σύμβασης για προμήθεια λεωφορείων για τις δημόσιες συγκοινωνίες, εντοπίζει η Ελεγκτική Υπηρεσία σε έρευνα στην οποία προχώρησε κατόπιν σχετικής καταγγελίας.
Σύμφωνα με σχετικό υπόμνημα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ο ανάδοχος είχε δεσμευθεί να εντάξει στον στόλο 72 νέα λεωφορεία μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου. Ωστόσο, δύο περίπου χρόνια αργότερα, είχαν ενταχθεί μόλις 32. Παρά την επιβολή οικονομικών κυρώσεων, ο βασικός στόχος της Σύμβασης, δηλαδή η ουσιαστική συμμόρφωση του αναδόχου με τη συγκεκριμένη δέσμευσή του, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει πως, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι το Υπουργείο ενήργησε εντός του συμβατικού και νομικού πλαισίου και αξιοποίησε τα μέσα που είχε στη διάθεσή του, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: ένας ουσιώδης όρος της Σύμβασης εξακολουθεί, 2,5 χρόνια μετά, να μην έχει υλοποιηθεί. Ο ίδιος ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου τονίζει ότι η συγκεκριμένη περίπτωση προκαλεί προβληματισμό.
Η Σύμβαση
Η Σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και έργων (ΥΜΕΕ) και του Παραχωρησιούχου υπογράφηκε στις 30.11.2022. Κατά την έναρξη των υπηρεσιών και όχι αργότερα από την ημερομηνία λήξης της περιόδου μετάβασης, ο Παραχωρησιούχος είχε υποχρέωση όπως εντάξει στον στόλο λεωφορεία μέγιστης ηλικίας μέχρι 20 ετών. Μετά την περίοδο μετάβασης, όλα τα νέα λεωφορεία που θα προσθέτονταν στον στόλο έπρεπε να είχαν ηλικία 0-5 ετών. Αθροιστικά, θα έπρεπε να επιτυγχάνεται μέση ηλικία στόλου μετά τη λήξη της περιόδου μετάβασης και καθ' όλη την υπολειπόμενη διάρκεια της σύμβασης, μικρότερη ή ίση των 10 ετών. Επισημαίνεται ότι, σε οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της σύμβασης, η ηλικία του κάθε λεωφορείου δεν μπορούσε να ήταν μεγαλύτερη των 20 ετών.
Με βάση τον ορισμό που προσδίδεται στο Μέρος Β' της Σύμβασης, κρατική αποζημίωση ορίζεται οποιοδήποτε ποσό καταβάλλεται στον Παραχωρησιούχο από την Αναθέτουσα Αρχή ως νόμιμο αντάλλαγμα για την παροχή των Υπηρεσιών, εξαιρουμένων των εσόδων από πωλήσεις εισιτηρίων.
Ο μηχανισμός επιμερισμού εσόδων είναι η μέθοδος που καθορίζεται στην παράγραφο 39.5 του Μέρους Β' της Σύμβασης, με βάση την οποία καταβάλλεται ένα ποσό στην Αναθέτουσα Αρχή από τον Παραχωρησιούχο, όταν τα έσοδα του από τις πωλήσεις εισιτηρίων υπερβαίνουν τα προκαθορισμένα όρια που έχουν καθοριστεί στο Παράρτημα 8 του Μέρους Β' της Σύμβασης. Η περίοδος μετάβασης ορίζεται ως η μέγιστη χρονική περίοδος 12 μηνών από την υπογραφή της Σύμβασης για να εκπληρώσει ο Παραχωρησιούχος τις απαιτήσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 4.5 του Παραρτήματος 4 του Μέρους Β της Σύμβασης όσον αφορά στην ηλικία των οχημάτων.
Επιπλέον, σύμφωνα με το Σχέδιο Μετάβασης και Υλοποίησης (ΣΜΥ) που υποβλήθηκε από τον Παραχωρησιούχο κατά την υποβολή της προσφοράς του, και το οποίο αποτέλεσε μέρος της τελικής Σύμβασης, είχε υποχρέωση εντός 12 μηνών από την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης να διαθέτει ιδιόκτητο στόλο λεωφορείων που να ανέρχεται σε 80 λεωφορεία, εκ των οποίων τα 72 να είναι νέα λεωφορεία και από τα υπόλοιπα οκτώ λεωφορεία, τα οποία θα μεταφέρονταν από την προηγούμενη Σύμβαση δημόσιων επιβατικών μεταφορών στην Επαρχία Πάφου, τα τρία να έχουν ως έτος πρώτης εγγραφής το 2010, και τα πέντε το έτος 2015.
Σημειώνεται ότι, κατά την υποβολή της προσφοράς του στο στάδιο του διαγωνισμού, ο Παραχωρησιούχος είχε προσκομίσει βεβαίωση από κατασκευαστή λεωφορείων, σύμφωνα με την οποία επιβεβαίωνε την ικανότητα του να παραδώσει τα οχήματα που θα παραγγέλλονταν εντός του χρονικού ορίου των 12 μηνών.
Όπως αναφέρεται σε εσωτερικό σημείωμα του συντονιστή της σύμβασης προς τον τότε Γενικό Διευθυντή του ΥΜΕΕ, ημερ. 28.2.2023, ο Παραχωρησιούχος προχώρησε στις 26.1.2023, 6.2.2023 και 7.2.2023 στην υποβολή παραγγελίας 82 λεωφορείων. Η χρονική περίοδος που μεσολάβησε από την υπογραφή της Σύμβασης μέχρι και τις ημερομηνίες που ο Παραχωρησιούχος προχώρησε στις παραγγελίες των λεωφορείων κρίθηκε λογικός και αποδεκτός από την Αναθέτουσα Αρχή, με αποτέλεσμα να παραχωρηθεί παράταση της μεταβατικής περιόδου, από τις 30.11.2023 στις 7.2.2024.
Σύμφωνα με το εγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα του ΣΜΥ, με το τέλος της μεταβατικής περιόδου στις 7.2.2024 ο Παραχωρησιούχος ήταν υποχρεωμένος να προβεί στην αγορά συνολικά 72 νέων λεωφορείων. Μέχρι τις 7.2.2024 ο Παραχωρησιούχος είχε εντάξει στην υπηρεσία μόνο 20 νέα λεωφορεία, ενώ μέχρι την ολοκλήρωση του ελέγχου από την ΕΥ τον Φεβρουάριο του 2026, ο Παραχωρησιούχος είχε εντάξει στην υπηρεσία 32 νέα λεωφορεία. Ως αποτέλεσμα, υπήρξε παραβίαση των χρονοδιαγραμμάτων που καθορίστηκαν με βάση το ΣΜΥ. Εντάχθηκαν επιπλέον δύο νέα λεωφορεία συγκεκριμένης κατηγορίας επιπρόσθετα της δέσμευσης για τον συγκεκριμένη κατηγορία που αναλήφθηκε στην προσφορά του Παραχωρησιούχου, τα οποία όμως δεν υπολογίζονται για σκοπούς αξιολόγησης του βαθμού τήρησης των δεσμεύσεων του Παραχωρησιούχου.
Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζεται ο στόλος λεωφορείων που θα έπρεπε να είχε αποκτηθεί από τον Παραχωρησιούχο με βάση το ΣΜΥ μέχρι το τέλος της μεταβατικής περιόδου, σε σύγκριση με τον στόλο που εντάχθηκε κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και της ημερομηνίας του ελέγχου από την Ελεγκτική Υπηρεσία.
Εγείρονται σοβαρά ζητήματα
Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία τα ευρήματα της έρευνας, αναδεικνύουν σειρά σοβαρών ζητημάτων σχετικά με τη διαχείριση της συγκεκριμένης Σύμβασης Παραχώρησης. Συγκεκριμένα:
(α) Αναδεικνύεται η αδυναμία του Κράτους άμεσα να λάβει διορθωτικά μετρά (η μεταβατική περίοδος έληξε εδώ και 2,5 χρόνια) σε περιπτώσεις που παρατηρούνται ουσιώδεις αποκλίσεις στην εφαρμογή προνοιών δημοσίων συμβάσεων.
(β) Η μη τήρηση των υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη Σύμβαση ενδεχομένως να δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού και να αντίκειται στις αρχές της ίσης μεταχείρισης των προσφοροδοτών.
(γ) Προκαλείται προβληματισμός ως προς το ενδεχόμενο του φαινομένου διάχυσης και δημιουργίας κακού προηγουμένου, το οποίο να οδηγήσει μελλοντικά σε αντίστοιχα φαινόμενα για άλλες δημόσιες συμβάσεις.
